Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

Rechtszaak Open State kan ‘game changer’ zijn

Als burgers inzicht krijgen in de enorme prijsverschillen tussen ziekenhuizen, gaan ze mogelijk kostenbewuster kiezen. De rechtszaak van de Open State Foundation tegen de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) om de database met dbc’s openbaar te maken kan grote gevolgen hebben.
Directeur Arjan El Fassed van de Open State Foundation, op de foto als oud-Kamerlid voor GroenLinks.
Directeur Arjan El Fassed van de Open State Foundation, op de foto als oud-Kamerlid voor GroenLinks. - Foto: ANP

De Open State Foundation wil dat de overheid op alle terreinen digitale informatie openbaar maakt voor burgers. In de zorg richt de organisatie zijn pijlen op de database van het dbc-informatiesysteem (DIS), die wordt beheerd door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Daarin staat welke behandelingen ziekenhuizen hebben gedaan en hoeveel die hebben gekost. De organisatie heeft een beroep gedaan op de Wet openbaarheid van bestuur, maar de NZa heeft dit Wob-verzoek afgewezen. De Open State Foundation stapte daarop naar de rechter. De zaak diende vorige week bij de rechtbank van Amsterdam.

Grote prijsverschillen tussen ziekenhuizen

Directeur Open State Foundation Arjan El Fassed, oud-Kamerlid GroenLinks, stelt dat burgers recht hebben op inzicht in de kosten van een behandeling. 'De database DIS wordt immers gefinancierd uit de publieke middelen. Er zijn grote prijsverschillen tussen ziekenhuizen. Als patiënten kostenbewust willen kiezen, zoals de marktmeester NZa zelf zegt te willen in een rapport, dan hebben ze dat inzicht nodig. Sommige ziekenhuizen zullen een goed verhaal hebben bij hun hoge tarieven, andere niet.'

Economen over transparantie

Economen verschillen van mening over het effect van transparantie over tarieven. Hoogleraar Wim Groot verwacht een prijsstijging. In een blog op Zorgvisie betoogt hij dat de ziekenhuiswereld een oligopolie is, een markt met een beperkt aantal aanbieders. Volgens de economische theorie leidt transparantie in een oligopolie tot prijsstijgingen. De ziekenhuizen met de laagste tarieven zullen hun prijzen dus verhogen, de ziekenhuizen met de hoogste tarieven zullen ze niet verlagen. Econoom Xander Koolman van het Talma Instituut (VU) denkt dat openbaarheid van DIS wel een potentiële 'game changer' kan zijn. 'Uit onderzoek blijkt dat mensen bereid zijn om verder te reizen als ze meer weten over kosten en kwaliteit. Nu hebben ze dat inzicht niet. Als ze de prijzen van andere ziekenhuizen meenemen in hun afweging, dan zullen ze waarschijnlijk ander gedrag gaan vertonen. Als ze ontdekken dat ze honderd euro kunnen besparen door wat verder te reizen, dan kan dat de ziekenhuismarkt openbreken.'

Concurrentiegevoelige informatie

De NZa gebruikt twee argumenten om de DIS-data niet openbaar te maken. Ten eerste wijst de NZa erop dat het om informatie gaat die zorgaanbieders in vertrouwen hebben verstrekt aan de overheid. Openbaarheid geeft inzicht in de bedrijfsvoering van ziekenhuizen. Dat kan hun concurrentiepositie en hun marktaandeel schaden. In de tweede plaats stelt de NZa dat openbaarheid de privacy van cliënten bedreigt. De data in DIS is weliswaar gepseudonimiseerd – ontdaan van informatie over bijvoorbeeld adres en leeftijd  – maar partijen met eigen databestanden kunnen met slimme koppelingen de informatie toch herleiden tot individuen en postcodes.

Privacy

Koolman vindt het beroep op bedreiging van de privacy een valide argument. 'Wetenschappers geloven steeds minder in pseudonimiseren. Partijen die beschikken over eigen databestanden kunnen met slimme algoritmes en kruistabellen de DIS-informatie herleiden tot individuen en postcodes. Maar dat mag geen argument zijn om het niet openbaar te maken. Er zijn manieren om de DIS-data veilig openbaar te maken. Andere landen hebben daar goede oplossingen gevonden. In Amerika is de informatie over geleverde zorg en de kosten daarvan in te zien op zorgaanbiederniveau, niet op cliëntniveau. Je kunt bijvoorbeeld zien hoe vaak medisch specialisten een bepaalde behandeling doen, hoeveel die kosten en hoe vaak ze doorverwijzen naar andere specialismen.'

Rechtbank

El Fassed benadrukt dat de Open State Foundation ook niet wil dat de informatie herleidbaar is tot individuen. 'Transparantie mag niet ten koste gaan van privacy. Maar de NZa moet zich niet verschuilen achter privacy.' De rechter doet over circa vijf weken uitspraak. De Open State Foundation procedeert desnoods door tot de Raad van State.

Of registreer u om te kunnen reageren.

Zorgvisie is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden