Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

‘MSB’s nog geen echte ondernemingen’

De meeste medisch specialistische bedrijven lopen nog geen echte ondernemersrisico’s. ‘Welke specialist wil nu een ton op tafel leggen?’
01Wout Koelewijn_450.jpg
Foto: Wout Koelewijn

Ziekenhuisbestuurders zijn in meerderheid niet gelukkig met het medisch specialistisch bedrijf. Dat beeld komt naar voren in het onderzoek ‘Op weg naar gezamenlijkheid’ van TIAS, in opdracht van het ministerie van VWS, naar de ervaringen met het medisch specialistisch bedrijf. Tachtig procent van de dertig bestuurders met wie de TIAS-onderzoekers hebben gesproken, noemt de invoering van MSB’s zelfs ‘een kostbare en tijdrovende exercitie’ die in de dagelijkse praktijk geen voordelen biedt voor de kwaliteit en veiligheid van de patiëntenzorg. Een interview met Louis Houwen, hoogleraar privaat-publiek ondernemingsrecht bij TIAS, en projectleider Wout Koelewijn van Ecorys.

Hoe moeten we de zorgen van de bestuurders duiden?
‘Ziekenhuisbestuurders kunnen disfunctionerende vrijgevestigde medisch specialisten niet meer rechtstreeks aanspreken. Dat is de taak van het MSB-bestuur. Op zich is dat effectiever want medisch specialisten trekken zich meer aan van kritiek van collega-professionals dan van kritiek van managers. Ik heb ook bestuurders gesproken die juist blij zijn dat hun MSB-bestuur problemen rond niet goed functionerende specialisten aanpakt. Maar er ontstaan problemen als een MSB-bestuur te passief is en zijn verantwoordelijkheid niet neemt. De ultieme maatregel die een ziekenhuisbestuur dan rest, is de vrijgevestigde medisch specialist de toegang tot het ziekenhuis ontzeggen. Bestuurders staan dan te veel op afstand. Dat speelt ook rond benoemingen van nieuwe vrijgevestigde artsen. Het MSB-bestuur voert de sollicitatiegesprekken en het ziekenhuisbestuur staat buitenspel. Die rol is beperkt tot opmerkingen over het functieprofiel. “Ik ga niet meer over welke artsen er in mijn ziekenhuis rondlopen”, zei een bestuurder.’

In het rapport staat dat de komst van MSB’s in sommige ziekenhuizen de belangentegenstellingen juist vergroot. De bedoeling was toch meer gelijkgerichtheid?
‘In sommige ziekenhuizen hebben vrijgevestigde medisch specialisten meer ruimte genomen dan men voorheen had. Dat hangt vaak ook samen met persoonlijkheden. Sommigen hebben hun onafhankelijkheid echt geclaimd. Als het MSB-bestuur te activistisch is, verscherpen de belangentegenstellingen in het ziekenhuis. Niet alleen met het ziekenhuisbestuur, maar ook tussen vrijgevestigden en specialisten in loondienst. Van oudsher gaat de vereniging medische staf over kwaliteit en veiligheid. Daarin zijn vrijgevestigden en loondienstartsen verenigd. Maar als het MSB-bestuur een eigen verantwoordelijkheid claimt voor kwaliteit en veiligheid, dan ontstaan spanningen. Je ziet nu in ziekenhuizen overlegtafels ontstaan van vrijgevestigden, specialisten in loondienst en gecombineerd. Dat is te ingewikkeld. Het ziekenhuisbestuur hoort één aanspreekpunt te hebben als het gaat om kwaliteit en veiligheid. En er behoort ook één overlegtafel te zijn voor strategie en portfoliodiscussies. De MSB’s zien dat echter als een risico voor hun fiscale zelfstandigheid.’

Hoe kunnen raden van toezicht hun toezichthoudende rol nog waarmaken nu er in ziekenhuizen bedrijven zijn waarop ze formeel geen invloed hebben?
‘De komst van MSB’s maakt de governance in ziekenhuizen lastiger. De raad van toezicht heeft formeel niets te zeggen over het bedrijf dat wel de belangrijkste primaire processen  voor zijn rekening neemt. Er zijn raden van toezicht die op informele wijze toch contact organiseren met het MSB-bestuur. Ze gaan samen de hei op of voeren anderszins gesprekken. Andere raden van toezicht doen dit niet omdat ze daarmee op de stoel van het bestuur gaan zitten en hun eigen onafhankelijke toezichthoudende rol niet meer kunnen uitoefenen. Het toezicht loopt altijd via het ziekenhuisbestuur en het MSB-bestuur. Als je dat anders wilt, moet je toe naar een meer gezamenlijke ziekenhuisorganisatie.’

Hoe ziet u de toekomst van het MSB?
‘Bestuurders zeggen dat de verhouding met medisch specialisten per definitie een complexe constructie is. “We hebben altijd al moeten koorddansen”, zei één geïnterviewde. Het is vooral een kwestie van cultuur. Als er een open cultuur van samenwerking is, dan gaat het meestal goed. Maar ontbreekt zo’n cultuur, dan wordt het een lastig verhaal. Wij zijn niet zo optimistisch over de toekomst, want een cultuur verander je niet in één of twee jaar.’

Minister Schippers ziet het MSB als een vluchtheuvel. Ze vindt dat medisch specialisten moeten kiezen tussen aandeelhouder worden of in loondienst. Wat vindt u?
Wout Koelewijn: ‘Ik zie het MSB ook echt als een tussenoplossing. Medisch specialisten genieten wel de fiscale voordelen zonder dat ze echt ondernemersrisico lopen. Uit mijn promotieonderzoek Doctor in business (2014) naar ondernemerszin bij medisch specialisten blijkt dat er maar heel weinig ondernemende specialisten zijn. De bereidheid onder medisch specialisten om echt financieel risico te lopen is minimaal. Je hoort nu geluiden van specialisten die bereid zijn om hun goodwill in te leggen. Maar die hebben ze al betaald om deel te nemen in de maatschap. Als je echt wilt ondernemen in het ziekenhuis, dan moet je mee-investeren met echt geld. Maar de meeste specialisten deinzen ervoor terug om een ton op tafel te leggen. De keuze voor het participatiemodel is de echte lakmoesproef voor medisch specialisten of ze echt ondernemer zijn.’
Louis Houwen: ‘We zien dat MSB’s moeite hebben om echte ondernemersrisico’s te laden. Ik kom in de praktijk virtuele risico’s tegen, waarbij het zeer de vraag is of de fiscus daarmee akkoord gaat. MSB’s zijn halverwege de oplossing. Uiteindelijk zullen medisch specialisten de keuze moeten maken tussen loondienst of aandeelhouder.’

Foto

  • Foto: Louis Houwen

Gerelateerde tags

Of registreer u om te kunnen reageren.

Zorgvisie is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden