Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

Zaans Medisch Centrum krimpt met een derde

De nieuwbouw van het Zaans Medisch Centrum heeft een derde minder vierkante meters dan het oude gebouw. ‘We worden het eerste AH-ziekenhuis van Nederland.’
Zaans Medisch Centrum - Foto Mecanoo.01.jpg
Foto: Mecanoo

De nieuwbouw van het Zaans Medisch Centrum (ZMC), sinds enkele weken in gebruik, telt 16.000 minder vierkante meters dan het oude gebouw. Het ZMC is teruggegaan van 55.000 naar 39.000 vierkante meters. Maar op minder vierkante meters worden wel meer patiënten geholpen. Over het eerste ziekenhuis in Nederland dat volgens Lean-principes is ontworpen, is zorgvuldig nagedacht. Samen met Vitaal ZorgVast zijn hele afdelingen zelfs in karton nagebouwd om specialisten en verpleegkundigen op ware grootte de beste inrichting te laten ontwerpen, zoals Zorgvisie eerder in 2014 beschreef. Het bouwen van het ziekenhuis, dat 120 miljoen euro heeft gekost, kostte vervolgens slechts twee jaar.

Korte looproutes in ZMC
Er is veel moeite gedaan looproutes kort te houden. Afdelingen die bij elkaar horen, staan ook dichtbij elkaar, laat programmamanager nieuwbouw Hannelore Schouten zien tijdens een rondleiding. De gipskamer grenst aan de spoedeisende hulp (seh) en orthopedie, de twee afdelingen waar de meeste klanten vandaan komen. De seh en de huisartsenpost (hap) delen ruimtes om patiënten te behandelen en om samen koffie te drinken. De nabijheid maakt de communicatie ook een stuk makkelijker. Op één van de traumakamers staat een röntgenapparaat. De CT-scan staat in de kamer daarnaast. Acute opname, de verloskamer, de operatiekamer en de intensive care zitten in één blok, met een spoedlift, zodat patiënten die verslechteren snel verplaatst kunnen worden. Het gebouw is flexibel gebouwd. Ruimtes kunnen in de toekomst makkelijk een andere functie krijgen. Er is zo veel mogelijk gestandaardiseerd. De spreekkamers zijn allemaal hetzelfde, behalve van de KNO-artsen, gynaecologen en kaakchirurgen, omdat die speciale apparatuur hebben.

Lean-ziekenhuis
De looproutes in het oude ziekenhuis, dat bestond uit diverse gebouwen, waren een stuk langer. ‘Verpleegkundigen zijn net jagers en verzamelaars. Een groot deel van hun tijd zijn ze kwijt met lopen, op zoek naar de juiste hulpmiddelen. Ik verwacht dat we in dat opzicht veel winst boeken’, zegt Schouten, die werkt aan een proefschrift over de efficiencywinst van een Lean-ziekenhuis. Op de afdelingen orthopedie en chirurgie heeft ze een nulmeting gedaan. Verpleegkundigen kregen in het oude gebouw trackers mee om hun looplijnen in kaart te brengen en hun verblijfstijden te meten. Die meting gaat ze over enkele maanden, als de kinderziektes van de verhuizing opgelost zijn, herhalen.

Standaarduitrusting infuuskarren
De logistieke processen zijn ingrijpend veranderd. Zaken die bij elkaar horen, zijn fysiek ook bij elkaar gezet. Op de afdelingen staan bijvoorbeeld karretjes met standaarduitrusting voor het toedienen van een infuus, alhoewel er nog discussie is over wat tot de standaard-set behoort. Het nieuwe gebouw vereist ook andere manieren van werken. Er zijn multifunctionele teams geformeerd rond patiënten met bepaalde aandoeningen.

Verstopte filters
Een paar weken na de verhuizing moet iedereen nog een beetje wennen aan het nieuwe gebouw en de nieuwe werkwijzen. Nog niet alles loopt op rolletjes. Pc’s staan nog niet allemaal op de juiste plek. Het filtersysteem van de duurzame verwerking van afval is al snel verstopt geraakt, omdat de waterdruk niet optimaal was en er afval was dat nog niet geschikt was om te verwerken. Een medewerker, die al lang in het ziekenhuis werkt, maakt tijdens de rondleiding zijn ongenoegen kenbaar over de inrichting van zijn nieuwe werkplek. ‘Alle kastjes staan beneden, dus moet ik bukken. Ik krijg nu rugpijn. Vroeger nooit last van gehad.’ Er is een speciale commissie ‘Huis op orde’ die alles in goede banen leidt. ‘Hoe goed je nieuwbouw ook voorbereid, in de praktijk ontdek je altijd weer iets nieuws’, zegt Schouten.

Klein en compact bouwen
‘Nieuwbouw lukt alleen als streekziekenhuizen klein en compact bouwen’, stelt bestuursvoorzitter Wouter van der Kam. ‘Voor de realisatie was ook het meerjarencontract met de dominante zorgverzekeraar Zilveren Kruis van belang. Dat gaf zekerheid op de lange termijn, voor de banken belangrijk om in te stappen.’ Van der Kam onderhandelt momenteel met Zilveren Kruis en VGZ over nieuwe meerjarencontracten. Dat is niet zo eenvoudig, in een regio waarin de bevolking hard groeit. In het gebied van Amsterdam-Noord tot Zaandam komen 40.000 nieuwe woningen. De zorgvraag groeit dus ook hard, waardoor het ZMC elk jaar meer doet dan is afgesproken. ZMC zet in op de groei van de drie B’s: Beschikbaarheid van acute zorg en acute verloskunde; een Bewegingscentrum voor orthopedie, pijnbestrijding en revalidatie; Buik-problematiek, chirurgie, diagnostiek en diëtiek.

 AH-ziekenhuis
‘Voor een streekziekenhuis is het essentieel zich te verbinden met zijn omgeving’, vervolgt Van der Kam. De huisartsen, Van der Kams oude beroep, vormen essentiële bondgenoten om samen de bevolking gezondheid te houden. Ook met supermarktconcern AH, dat zijn hoofdkantoor in Zaandam heeft, bouwt Van der Kam aan een innige band. ‘We worden het eerste AH-ziekenhuis van Nederland.’ De bouw van een grote AH-XL aan het ziekenhuis biedt patiënten straks de mogelijkheid om bij ontslag meteen een mandje boodschappen mee te nemen. Uiteraard geselecteerd door de diëtiste van het ziekenhuis.’

Filmpjes Zaans Medisch Centrum
Over het Zaans Medisch Centrum zijn diverse filpmjes gemaakt die een indruk geven van het nieuwe gebouw.

Over de overhandiging van de sleutels:  

Impressies gemaakt met een drone:  

Over de mock-up met karton:  

Of registreer u om te kunnen reageren.