Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

Falend toezicht

Het kabinet is nu daadwerkelijk van plan een aantal toezichtdiensten, én de zogenoemde marktmeesters, te concentreren en samen te voegen. Het betreft de NMa, de OPTA en de onlangs ingestelde Consumentenautoriteit.
Falend toezicht

In het kader van deze besluitvorming kwam ook de positionering van dit soort organen weer aan de orde. De discussie gaat vooral over de mate van hun onafhankelijkheid, de band met het departement en de politieke verantwoordelijkheid van de betrokken ministers. Die discussie is volkomen legitiem, maar het kabinet heeft bij voorbaat al stelling genomen. Het vindt dat deze instituten direct onder de verantwoordelijkheid van de minister moeten opereren en niet apart gezet dienen te worden van het departement. Die laatste opvatting is mede ingegeven door de belangen van de ambtenaren van het betrokken ministerie.

Onder ministeriële verantwoordelijkheid

Wat dat betreft lopen de politieke en ambtelijke belangen mooi parallel. De minister wil invloed blijven uitoefenen en de belangrijkste benoemingen zelf in de hand houden, zodat hem of haar onaangename verrassingen worden bespaard. En de ambtenaren hebben geen zin om rapporten te krijgen die kritiek hebben op de uitvoering van het beleid of aangeven dat de beoogde effecten van het beleid nauwelijks of niet tot stand komen. Daar hebben ze helemaal geen behoefte aan. Het beleid is goed en als het fout gaat, ligt het aan de uitvoering buiten Den Haag. Dus blijven deze organen onder de ministeriele verantwoordelijkheid opereren en we weten allemaal wat dat inhoudt. De bestuurders van deze organen kijken eerst naar Den Haag om te voelen hoe de wind waait en wat wel of niet gevoelig ligt bij de betrokken ministers en topambtenaren. Zowel ter wille van het behoud van hun eigen baan als, in het verlengde daarvan, ten behoeve van de continuïteit van de organisatie.

Onafhankelijk toezicht vereist

Die stellingname van het kabinet staat in feite haaks op een aantal door de politiek zelf ingezette beleidslijnen, zoals decentralisatie, terugdringing van overheidsinvloed en de invoering van marktwerking op allerlei beleidsterreinen. Daarvoor is een onafhankelijk systeem van toezicht en marktmeesterschap een van de belangrijkste eisen die het kabinet zelf heeft gesteld bij de invoering van deze plannen. Desalniettemin, als het bekende puntje bij het paaltje komt, deinst men terug en houdt men het toezicht en marktmeesterschap liever in eigen hand.

Inspectie voor de Gezondheidszorg

Deze gang van zaken is ook te zien op het terrein van de gezondheidszorg. Essentieel voor de marktwerking in deze sector is een goed en onafhankelijk toezicht en marktmeesterschap. Daarvoor zijn twee belangrijke en essentiële organen in de zorg aangewezen.
Voor de broodnodige bewaking van de kwaliteit van de zorg is de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) de aangewezen instantie. En hoe staat het daarmee? Beroerd mogen we wel zeggen. De laatste tijd staat de IGZ bloot aan grote kritiek: ze loopt bij allerlei gevallen achter de feiten aan, ze pikt onvoldoende signalen op, ze stelt zich buitengewoon formalistisch op en ze mist de dynamiek die de omgeving van de markt vereist. Daarnaast heeft de inspectie zich nooit kunnen bevrijden van het odium dat ze met de artsen onder één hoedje speelt, dat ze elkaar de hand boven het hoofd houden en dat ze verantwoordelijkheden afschuift naar bestuurders van de zorginstellingen. Verder is de kritiek dat de IGZ zich vaak opstelt in de mainstream van het beleid.
Deze situatie is overigens niet nieuw. Al jaren gaat het niet goed met de IGZ. Steeds hoor je dit soort ‘mankementen’. En ondanks de steeds belangrijker wordende positie van de IGZ blijven drastische structuurmaatregelen achterwege. Ja, de topstructuur is een tiental jaren geleden gewijzigd door Kingma: van één hoofdinspecteur naar een inspecteur-generaal en vier hoofdinspecteurs. Maar zoden aan de dijk heeft het niet gezet.

Nederlandse Zorgautoriteit

Een ander orgaan is de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), de marktmeester annex toezichthouder annex tariefregulator. Alles onder één dak en direct onder verantwoordelijkheid van de minister. Ook dit orgaan lijdt aan soortgelijke manco’s als de IGZ, zij het dat de wetgeving en de feitelijke regels de NZa wat meer power geven. Maar ook hier is sprake van een sterke oriëntatie op het overheidsbeleid. De marktwerking is op sommige terreinen ingevoerd, terwijl de marktmeester eigenlijk had moeten constateren dat de consument en de omgeving er nog niet aan toe waren. Daarnaast veroorzaken de verschillende bevoegdheden en taken onderlinge fricties. Een duidelijk voorbeeld is de invoering van de marktwerking bij de tandartsen. Hetzelfde orgaan dat belast is met de invoering van de liberalisering, wordt gevraagd onderzoek te doen naar de uitwerking van die maatregelen. Typisch een geval van de slager die zijn eigen vlees keurt. De uitkomst staat al vast en Den Haag is weer tevreden.
Ook de NZa volgt de mainstream van het beleid. De positie van dat orgaan bij het faillissement van Meavita maakte dat volstrekt duidelijk. De NZa, als marktmeester en toezichthouder, stond erbij en keek ernaar toen de staatssecretaris van VWS besloot even 30 miljoen steun te verlenen. Een ongehoorde ingreep, maar de NZa voerde hem trouwhartig uit.

Vertrouwen is essentieel

Waarom ik mij daar zo druk over maak? Het is essentieel voor de consument/verzekerde/cliënt/patiënt dat die vertrouwen kan hebben in de toezichthouders. Dat die bij klachten over de kwaliteit of over in rekening gebrachte kosten terechtkan bij een instantie die objectief oordeelt en zaken recht kan trekken. Het is evenzeer voor de burger in het algemeen van belang dat die erop aankan dat het beleid dat in Den Haag wordt bedacht, in de praktijk getoetst kan worden aan redelijkheid, kwaliteit en rechtvaardigheid. Ten slotte is dat ook van belang voor het beleid zelf. Zonder een adequate en onafhankelijke toetsing op de beoogde effecten van het beleid wordt de kwaliteit van het primaire beleidsproces er bepaald niet beter op.

Rob Scheerder

Lees meer:

Lees ook de andere weblogs van Rob Scheerder.

11 reacties

  • no-profile-image

    Marijke Lammers

    Wordt het niet tijd voor een integriteitsbeleid? Zoals BIOS dat voorstaat wat betreft overheidsinstellingen?

  • no-profile-image

    Dick van Boven

    Rob, zoals ik van je gewend ben, de spijker op z'n kop. Maar hoe nu verder? Hoe organiseren we "het verzet"? Zodanig dat toezichthouders, ministeries en politiek het onafhankelijk toezicht daadwerkelijk nogelijk maken! Zodanig dat de burger weer vertrouwen kan krijgen in overheid en overheidsorganen!
    Wie verzint een plan?

  • no-profile-image

    Rob

    Mooie blog. Toen ik de blog las dacht ik, hier staat helemaal niets nieuws, en ook niets waar ik mij niet in kan vinden. Nu ik de reacties ook lees realiseer ik mij hoe belangrijk een blog als dit toch is. Dus (mede) Rob: mooi werk!

  • no-profile-image

    geschiedenis en Churchill liefhebber

    Een onthullend beeld over de bureaucratie, zoals reeds lang bekend. En in de kern is het niet alleen mensenwerk maar ook politiek werk: for the time beeing want straks is er weer een kabinet met andere kleuren en die...
    Het is zoals Winston Churchill zei (door mij samengevat): democratie is niet goed maar er is niets beters. Dus hr. Scheerder: blijf hardop uitkomen voor uw mening, ook tegen de draad in!! Dat deed Churchill ook, in de jaren 30, tegen de appeasement, hij werd een obscuur randfiguur in de engelse politiek die werd uitgelachten voor zijn vrees van de duitse herbewapening.

  • no-profile-image

    Rob Moeke

    In uw artikel geeft u aan dat de slager zijn vlees keurt als het om de NZA gaat. Geldt dit niet ook voor de zorgverzekeraars waar het hun aanvullende verzekering betreft? Geen enkele toezicht, anders dan een solvabiliteitseis van DNB. Deze kwazi complementaire verzekering wordt steeds belangrijker doordast de basisverzekering steeds meer anorexia verschijnselen gaat vertonen.

  • no-profile-image

    zorgverlener

    =Dat wordt in alle berichten, die hierover gaan duidelijk uiteengezet mn "zoeken waar het niet verloren is".
    Met name de contracten worden gewoonweg op hun inhoud niet gecheckt.Dus er wordt volop getekend op de goede afloop hopende?%-gewijs is de kans op gepakt te worden steeds kleiner naarmate de organisatie groter wordt, en uiteindelijk ' door het bos de bomen niet meer zien '!
    Wordt het geen tijd hierop eens strenger te controleren, met de wetenschap dat er gewoonweg niet op de letter nagevolgd(gehoorzaamd)wordt?
    Ander mogelijkheid;Bouw die grote organisaties af naar kleinere units, die niet met zulke interne problemen van organisatie te maken hebben.
    DUS DECENTRALISEREN!!!

  • no-profile-image

    zorgverlener

    =Dat wordt in alle berichten, die hierover gaan duidelijk uiteengezet mn "zoeken waar het niet verloren is".
    Met name de contracten worden gewoonweg op hun inhoud niet gecheckt.Dus er wordt volop getekend op de goede afloop hopende?%-gewijs is de kans op gepakt te worden steeds kleiner naarmate de organisatie groter wordt, en uiteindelijk ' door het bos de bomen niet meer zien '!
    Wordt het geen tijd hierop eens strenger te controleren, met de wetenschap dat er gewoonweg niet op de letter nagevolgd(gehoorzaamd)wordt?
    Ander mogelijkheid;Bouw die grote organisaties af naar kleinere units, die niet met zulke interne problemen van organisatie te maken hebben.
    DUS DECENTRALISEREN!!!

  • no-profile-image

    adje rem

    Het instituut "" ombudsman"" wordt steeds belangrijker en lijkt mij nog steeds onafhankelijk. zie RADAR a.s. maandag 26.03.2012.

  • no-profile-image

    johan@beun.nl

    prima artikel rob, goed dat je er de tijd voor nam het opte schrijven!

  • no-profile-image

    DGo

    Het is ook jammer dat VWS uw kritiek weer onder de mat veegt.
    Het lijkt wel alsof heel lang geleden enkele invloedrijke beleidsambtenaren zich een doel hebben gesteld en dat koste wat het kost nagestreefd dient te worden.
    Dan wel dat, nu de liberale wind al weer geruime tijd waait, zij hun ideologie ten uitvoer wil brengen en zich op geen enkele wijze willen laten terugfluiten. Ook niet wanneer blijkt dat het echt niet werkt.
    En het is 'not done' (blijkbaar) omwille van je partijgenoot eerder genomen besluiten terug te draaien.
    Maar ook de bestuurders van bv ziekenhuizen lijken deze manier van werken wel fijn te vinden. Een opeenstapeling van door VWS gemaakte blunders pleit hen weer vrij wanneer het in de loop van het jaar dus echt fout gaat.
    Dus reken er maar op dat de beschuldigende vingertjes naar elkaar zullen wijzen wanneer de ziekenhuizen binnenkort in de financiële problemen komen.

  • no-profile-image

    Mitrasing, huisarts

    Een mooie samenvatting van bekende problemen;resultaat van slechte wetgeving. Zo dien je in mijn geval3 jaar te procederen om je gelijk te halen bij de de rechter waarbij tenminste 9 juristen van de NZa betrokken zijn geweest. Eerst 2 maal beroep aanteken bij de NZa terwijl de uitkomst van dat beroep al van tevoren vaststaat; ook voor de NZa. Een machtsmechanisme die geen enkel vertrouwen in dit soort instanties doet wekken.
    Uiteraard: gezichtsverlies voor instituten als de NZa en NMa is ook niet alles.. maar wie heeft ze ook alweer bedacht?

Of registreer u om te kunnen reageren.

Zorgvisie is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden