Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

‘Liefdevolle zorg mission impossible voor wijkverpleegkundige’

Draconische verantwoordingseisen over veiligheid en financiën zadelen wijkverpleegkundigen in de praktijk op met onmogelijke dilemma’s. ‘De systeemwereld belemmert liefdevolle zorg’, zegt Joris Slaets.
Joris Slaets450.jpg
Joris Slaets

Alle missie-statements van care-instellingen stellen tegenwoordig het ervaren welbevinden of het leefplezier van oudere mensen centraal. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Er is een enorme kloof tussen de mooie woorden in beleidsvisies en de praktijk van de werkvloer. Dat merkt Joris Slaets, hoogleraar ouderenzorg en directeur Leyden Academy on Vitality and Ageing, steeds opnieuw in de zorginstellingen die hij begeleidt. ‘Ik heb contact met de vooruitgeschoven teams die van het bestuur de opdracht krijgen om de nieuwe visie te realiseren. Beleidsmakers hebben geen idee hoe vastgeroeste systemen voor verantwoording het bieden van liefdevolle zorg in de weg staan. Teams worden nog steeds afgerekend op financiële parameters. Als er geen betaaltitel is voor een activiteit die ze nodig vinden, dan komen ze in de problemen. Dat belemmert de ontwikkeling naar ‘ontzorgen’ en meer activiteiten die gericht zijn op welzijn.’

Meer onveiligheid is meer leefplezier
Naast financiële parameters vormen veiligheidseisen een sta-in-de-weg. Het veiligheidsdenken komt oorspronkelijk uit de intramurale setting, maar rukt op in de thuiszorg nu ouderen met dementie steeds langer thuis wonen, stelt Slaets vast. ‘Wijkverpleegkundigen krijgen lijsten mee van dingen die onveilig zijn. Ouderen met dementie mogen niet langer alleen over straat, want stel dat ze gaan dwalen. Of ze mogen niet meer zelf koken, omdat dat gevaarlijk is. De ouderen worden weggezet als mensen over wie wordt besloten vanuit normatieve kaders. We ontnemen ze vrijheid onder het mom van veiligheid. Meer onveiligheid draagt bij aan leefplezier.’

Onnodige eisen
Opmerkelijk is dat wijkverpleegkundigen op pad gaan met allerlei eisen die helemaal niet hoeven van de overheid. ‘Niemand weet precies wat wel en niet wettelijk verplicht is als het om veiligheid gaat’, zegt Slaets. ‘De eisen zitten in de hoofden van mensen. Ze komen misschien uit de opleidingen en vanuit de instellingen zelf, vanuit een angst om afgerekend te worden op calamiteiten. Daar draagt ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) haar steentje aan bij. De top van de organisatie wil wel veranderen, maar de lagere inspecteurs werken nog steeds met verouderde normatieve kaders over wat wel en niet mag. De IGZ moet zich beperken tot echt grensoverschrijdend gedrag, zoals huiselijk geweld en de verpleegkundigen de ruimte geven om te bepalen wat ouderen als mens nodig hebben.’  

Dubbele boodschap voor verpleegkundigen
Omdat de systeemwereld van financiering en verantwoording niet is veranderd, krijgen wijkverpleegkundigen een dubbele boodschap mee, legt Slaets uit. ‘Ze moeten aansluiten bij het leefplezier van ouderen en tegelijkertijd voldoen aan waslijsten van eisen. Daardoor krijgen ze in de praktijk te maken met onmogelijke dilemma’s. Wat doe je als een oudere niet meer gewassen wil worden, terwijl het protocol dat wel voorschrijft? Wat doe je als een 86-jarige de medicatie niet meer wil nemen, terwijl de richtlijn eist dat de verpleegkundige erop moet toezien dat de medicijnen zijn genomen? Wat doe je als een dementerende oudere naar buiten wil? Als er dan een calamiteit ontstaat, steunt het bestuur dan de mensen op de werkvloer?’

Waardigheid en trots dreigt te falen
Als beleidsmakers bij zorginstellingen, verzekeraars en de overheid niet de ogen openen voor de spagaat waarin wijkverpleegkundigen zitten, dan komt er niets terecht van de mooie ambities die staatssecretaris Martin van Rijn van VWS heeft verwoord in zijn programma ‘Waardigheid & trots’ voor de ouderenzorg, vreest Slaets. ‘De verpleegkundigen zijn allemaal heel gemotiveerd om liefdevolle zorg te leveren, maar ze krijgen niet de mogelijkheden om dat te realiseren. Op deze manier maken we verpleegkundigen kapot.’

Hoogleraar ouderengeneeskunde Joris Slaets is spreker op het het congres Invulling van de Zorgtransitie over de transitie van de langdurige zorg op 21 april. Hij zal ingaan op wat deze veranderingen betekenen voor het leveren van liefdevolle zorg. Andere sprekers zijn Tim Robbe, over fatsoenlijke zorginkoop, en Peteke Feijten (SCP) over traditionele en progressieve gemeenten. Wethouder Jeroen Olthof van Zaanstad doet mee aan de paneldiscussie.

 

Of registreer u om te kunnen reageren.

Zorgvisie is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden