Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

Pak falend bestuur aan door strengere handhaving

Als een bestuurder of arts faalt, moet de Inspectie voor de Gezondheidszorg ingrijpen. ‘We verzinnen constant nieuwe regels, maar zelden of te laat krijgt iemand een draai om z’n oren’, vindt Marius Buiting van de Nederlandse Vereniging voor Toezichthouders.
Pak falend bestuur aan door strengere handhaving

De Tweede Kamer sprak deze week over falende bestuurders. De Kamerleden kwamen al snel tot de conclusie dat zorgbestuurders aan hun verantwoordelijkheid ontsnappen wanneer het misgaat, zoals bij het Ruwaard van Putten ziekenhuis. Lea Bouwmeester van de PvdA zegt dat toezichthouders, zoals de IGZ, zien dat het misgaat maar niets kunnen doen.

Extra regels zorgen voor chaos

Volgens Buiting hebben het Openbaar Ministerie (OM) en de IGZ mogelijkheden genoeg om in te grijpen op basis van het wettelijke instrumentarium. De Kwaliteitswet zorginstellingen is daar een van. En in de Wet BIG staat duidelijk dat iemand die geneeskunde uitoefent en schade berokkent, strafrechtelijk vervolgd kan worden. De regels zijn er, alleen die worden onvoldoende gebruikt.' Hij vergelijkt de Nederlandse situatie met televisieserie The Nanny waarin ouders de opvoeding van hun kinderen niet meer in de hand hebben. 'Ouders stellen tientallen regels op voor hun kind, maar handhaven niets. Daardoor ontstaat chaos. De tip luidt: stel een paar duidelijke regels voor grensoverschrijdend gedrag en gebruik die ook om dat gedrag te corrigeren. Doe je dat niet, dan heeft het kind binnen de kortste keren weer de vrije hand. Een dergelijke situatie speelt ook in Nederland. De IGZ en OM moeten strenger optreden als er sprake is van vervolgbaar handelen. Extra regels helpen niet, dat zorgt alleen maar voor extra administratieve lasten. Omdat er zoveel regels zijn, wordt het onduidelijk waar zij zich aan moeten houden.'

Het is volgens Buiting belangrijker om de regels juist wat losser te laten om een goede balans te kunnen vinden tussen eigen verantwoordelijkheid en ingrijpen door de inspectie.

Verbetering mogelijk

Toch denkt Bouwmeester dat er ruimte is voor verbetering. Ze vertelt dat minister Schippers tijdens het debat over de IGZ een viertal pagina's opleest met wetsvoorstellen waarmee de IGZ in kan grijpen. 'Als dit voldoende is, waarom grijpt de IGZ dan niet in? Wij zouden graag zien dat één bestuurder de verantwoordelijkheid neemt voor kwaliteit en veiligheid. Nog niet overal is deze portfolio goed belegd. Wanneer het bestuur vervolgens rapporteert in het jaarverslag, kunnen inspectie en patiënten controleren hoe het gaat.' Bouwmeester vindt overigens niet per se dat er harder ingegrepen moet worden. 'Het is belangrijker om te sturen op verantwoordelijkheid zodat we fouten kunnen voorkomen. We zien dat er allemaal veldnormen en accreditatiesystemen zijn en dat zijn mooie systemen. Het probleem is dat het geen verplichting is. Zo blijven er "cowboys" die afwijken van de norm. Andere bestuurders hebben daar last van omdat ook zij sneller worden afgeschilderd als graaier of incapabel.'

Oplossing

Uiteindelijk zal het altijd een paar keer per jaar misgaan, denkt Buiting. Hij legt uit dat Nederland zo'n 1500 zorg en welzijnsinstellingen heeft, waaronder zeer complexe zorgorganisaties. Wanneer iets fout gaat, verschijnt het direct in de krant. Vroeger werd het meer verhuld, waardoor het leek alsof er minder problemen waren. 'Het is echter van alle eeuwen en het zal altijd zo blijven. Vroeger bleef het meer onder elkaar en dat is natuurlijk niet goed. We hebben nu de moderne openheid, maar dan moeten we wel met de moderne wijsheid corrigeren. Denk aan de verkeersveiligheid. Als er een ernstig ongeluk plaatsvindt waarbij doden vallen, is dat niet direct aanleiding om nieuwe verkeersregels te maken. De schijnwerper staat nu erg veel gericht op waar het fout gaat.'

Geen garanties

Paul van der Heijden, NVZD-voorzitter en arbeidsrechtdeskundige, ziet dat Kamerleden vaak op basis van berichten in de media vragen om nieuwe regels. 'Meestal leidt de roep nergens toe en dat is maar goed ook. Al dertig jaar verdiep ik mezelf in arbeidsrecht en ik kan zeggen dat ruzies in een organisatie van alle tijden zijn. Nieuwe regels maken geen einde aan de ruzies, zo werkt dat niet. Bovendien is er geen enkel feitelijk bewijs dat het bestuur in het Ruwaard heeft gefaald. Het OM gaat niet over tot vervolging en in eerste instantie zijn de cardiologen enkel berispt. Als dit klaar is, kunnen we nog eens kijken naar de feiten of er echt iets mist aan regels, maar nu is het nog te veel te vroeg.' Van der Heijden vindt dat zorgbestuurders vaak negatief afgeschilderd worden, maar 'harder slaan' geeft geen enkele garantie dat het in de toekomt beter zal worden. De oplossing ligt volgens de voorzitter meer in het vergroten van de kwaliteit. 'Via ons accreditatiesysteem zijn inmiddels veertig bestuurders geaccrediteerd. Zij staan op een lijst waardoor toezichthouders welke bestuurders voldoen aan de kwaliteitseisen. Ons doel is om alle 800 aangesloten bestuurders in de zorg te accrediteren, maar het is een intensieve procedure, dus het zal nog enkele jaren duren voordat alle bestuurders het proces doorlopen hebben.'

Afglijdende schaal

Bestuurlijke problemen kunnen in veel gevallen ook voorkomen worden. Buiting legt uit dat er onderscheid gemaakt moet worden tussen strafrechtelijke handelen en het verlies van controle. 'Het kan altijd gebeuren dat situaties in zorginstelling uit de hand lopen. In de regel vinden er dan interventies plaats. In de eerste plaats moet een bestuurder daar zelf feedback voor organiseren met bijvoorbeeld andere bestuurders of vertegenwoordigers van de cliëntenraad. Door deze feedback ontstaat er in de loop van de tijd een correctie. Als de raad van toezicht merkt dat normale feedback niet werkt, wordt de bestuurder steviger aangesproken en ter verantwoording geroepen. Als dat niet genoeg is, gaat het over in een proces met afscheid van de bestuurder. Dat moet natuurlijk wel zorgvuldig gebeuren. Het helpt in ieder geval niet om meer regels of maatregelen te verzinnen. Die zijn er genoeg. Neem de casus Ruwaard van Putten. Het ziekenhuis had met succes visitaties doorlopen en NIAZ-accreditatie gehaald. Op papier hielden ze zich aan de regels.'

 

7 reacties

  • Esther Nieuwenhuizen

    @Diekmann; dat kan eenvoudigweg door in dat keurmerk allereerst de Klantpositie ''in te bakken'' in relatie tot diens persoonlijk belang en behoefte. Om daarna de organisatie te bevragen op de meerwaarde die ze klant en maatschappij denkt te bieden met welk Product en vanuit welke maatschappelijke Missie. En met welke Medewerkers/professionals en met welke Middelen/Huisvesting, Financien (businessmodel) en tot slot met welke Organisatorische borging en transparantie...

    Dan ontstaat er een zeer interessant beeld op:
    1. De mate waarin de klant afdoende bediend en beschermd wordt, naast client ook als burger en consument
    2. Of het maatschappelijk bestaansrecht duurzaam is (continuïteit)
    3. Hoe wordt omgegaan met risico's in deze
    4. Of het rendement consequent gericht is op de klant en maatschappij

    Toch echt wel anders dan anders...

  • paultjeb

    Wie weet uberhaubt dat er een toezichthoud vereniging bstaat en zelf voor de gezondheid.wil je je gelijk halen dan moet je naar buitelandse professoren om het tegendeel te bewijzen.leg bewijslast bij falende arts of behandelaar, worden er minder fouten gemaakt en neem salaris in een bonus malus systeem zou hier niet mistaan. Een idee misschien.

  • Mr Sophie Hankes, SIN-NL

    Ach Marius en Lea:
    wanneer gaan jullie patiënten en slachtoffers van medische fouten werkelijk helpen?
    Inderdaad zijn er voldoende mogelijkheden om falende artsen en falende bestuurders aan te pakken in therorie. Maar IGZ en OM doen dit nauwelijks en rechters zijn veel te terughoudend in het opleggen van adequate maatregelen. Redenen? Ordinaire vriendjespolitiek en klassenjustitie.
    Ook de media spelen hun rol door toepassing van selectieve verontwaardiging en focus op zgn incidenten. Let wel: bij 20 doden per dag en 20 invaliden per dag door medische fouten in ziekenhuizen in NL, cijfers van de Europese Commissie, gaat het hier om structurele gebreken in de kwaliteit van gezondheidszorg door falende artsen en bestuurders.
    Artsen, bestuurders ,toezichthouders en politici weten welke artsen falen en weigeren om tijdig en adequaat in te grijpen. Hiermee schenden zij hun zorgplicht en in geval van opzet of grove nalatigheid is er sprake van strafrechtelijk verwijtbaar handelen. Het is de hoogste tijd dat preventie en het leed van slachtoffers van medische fouten prioriteit krijgen boven collegiale belangen.

  • Bea Diekmann

    zijn er niet te veel regels, keurmerken en controles?
    als de IGZ constateert dat er sprake is van falend bestuur en hoe kan er dan wel een (ander) kwaliteitskeurmerk worden afgegeven voor welke kwaliteit dan ook (hkz oid) ?

  • Esther Nieuwenhuizen

    @DGo; dat fenomeen is inderdaad ergerlijk en moet gewoon niet meer mogelijk zijn. 't is zelfs zo gek dat een disfunctionerende bestuurder een mega organisatie 'met een publieke schandaal aan de broek' op zijn gemak nog een jaar 'uitzit', bonussen meeneemt en vervolgens wethouder wordt bij een gemeente.
    Het heeft er ook mee te maken dat de governance code tot op heden niet gekoppeld is aan een wet en men uiteindelijk niet of nauwelijks aansprakelijk is voor ''kennelijk onbehoorlijk bestuur''. Hier komt in 2016 verandering in.
    Het ergste is nog dat dit soort bestuurders zich er zelfs amper van bewust lijkt te zijn wat voor misstanden zij aanrichten en welk risico ze straks dragen op aansprakelijkheid en transparantie in de belangen...

  • DGo

    Tot op heden (voor kort?) worden/werden disfunctionerende bestuurders 'beloond' met een afvloeiingsregeling.
    Wanneer er referenties over hen worden gevraagd zullen over hem/haar weinig kritische mededelingen worden gedaan, want dat was een onderdeel van de afspraak 😚
    Dat betekent dat de probleem-bestuurder gewoon weer aan de slag gaat bij de volgende instelling. En ook weer op gelijke wijze door de mand gaat gevallen 😢.
    Dan krijgt deze bestuurder weer een afvloeiingsregeling etc. etc.

  • Esther Nieuwenhuizen

    Het probleem van de reguliere keurmerken of codes is dat ze niet geheel vanuit de context toetsen. Toezicht en toetsing vindt gefragmentariseerd plaats waardoor het zicht op het totaal vertroebeld raakt. Daarbij moet gezegd worden dat de IGZ ''zijn best doet'' in deze. Sinds jaar en dag compenseert de dienst de hiaten van de keurmerken, vak- en governancecodes en controles vanuit de zorgverzekeraar op een aantal wezenlijke onderdelen (wilsbekwaam, medicatieveiligheid, methodiek etc).

    Misstanden worden moeilijk opgespoord en worden ze pas ontleed en in verband gebracht met de klant als het al veel te laat is en betiteld wordt als een exces.

    Dat is jammer; het kan al veel eerder duidelijk worden of er uit het klant- en of maatschappelijk belang gehandeld wordt of dat er sprake is van scheefgroei en verstrengelde belangen.

    Wij ontwikkelden precies om deze reden het neutrale Improvement Model; om er altijd zeker van te zijn dat de inrichting van de organisaties en het sturen op resultaat altijd 1:1 verbonden is met het bedienen van het belang van klant en maatschappij.

    Wij zien gelukkig dat zorgorganisaties zichzelf langs een bredere lat willen toetsen en zij kiezen voor het Improvement Model. Dit model is ook (zeer) geschikt voor semi-publieke organisaties als woningbouwcorporaties en is uitstekend toepasbaar door accountants, juristen, gemeenten en zorgverzekeraars. Kies voor maatschappelijke verantwoording nieuwe stijl en doe iets!

Of registreer u om te kunnen reageren.

Zorgvisie is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden