Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

Mantelzorger voor gemeente onbekend

Gemeenten en ondersteuningsorganisaties hebben geen idee hoeveel mantelzorgers zwaar belast zijn. Zij zouden preventief mantelzorgers op moeten sporen om de informele zorg niet in gevaar te brengen. Dit concluderen SCP-onderzoekers in het rapport Hulp geboden.
Mantelzorger voor gemeente onbekend
Foto: ANP Lex van Lieshout

Zowel mantelzorgers zelf, ex-mantelzorgers, beroepskrachten als organisaties die ondersteuning bieden, constateren dat mantelzorgers vaak pas in een te laat stadium hulp zoeken of dat helemaal niet doen. Gemeenten bieden over het algemeen diverse vormen van mantelzorgondersteuning maar relatief weinig mantelzorgers maken hier gebruik van. De informele zorgverleners herkennen vaak niet dat ze hulp nodig hebben en overbelast zijn. Ook spelen de onbekendheid van het aanbod, teleurstellingen over de afloop van eerdere aanvragen en de bureaucratie een rol. Ze raken gefrustreerd door het vele papierwerk en de regels die er zijn bij het aanvragen van voorzieningen. Mantelzorgers geven tevens aan dat zij zich vaak niet serieus genomen voelen.

Preventieve opsporing

De onderzoekers ontdekken tijdens de interviews voor het onderzoek dat veel mantelzorgers niet in beeld zijn bij gemeenten en organisaties die steun bieden. Het gaat ook om zwaar belaste mantelzorgers, die vanwege de belasting er niet toe komen hun problemen aan te kaarten. Uit preventief oogpunt is het belangrijk om mantelzorgers op tijd in beeld te hebben. Gemeenten zien hier een rol voor huisartsen of praktijkondersteuners weggelegd. Verder kunnen allerlei maatschappelijke organisaties hier een rol in hebben van kerken tot de Zonnebloem of de gemeente.

In het rapport worden twee gemeenten genoemd die succesvol zijn in het opsporen van mantelzorgers. De eerste schrijft aanvragers van Wmo-voorzieningen tweemaal per jaar aan en vraagt daarbij naar de mantelzorgsituatie. De tweede gemeente heeft goede ervaringen met preventieve huisbezoeken aan ouderen door vrijwilligers.

Bemoeienis

Het is volgens de onderzoekers nog wel de vraag of mantelzorgers zitten te wachten op een overheid die zich preventief komt bemoeien met de mantelzorg. De geïnterviewde mantelzorgers aarzelen op dit punt. Enerzijds lijkt het hen goed dat beroepskrachten 'er meer op af' gaan en eerder hulp aanbieden aan mantelzorgers en hulpbehoevenden. Anderzijds schakelen sommige mantelzorgers geen beroepskrachten in omdat zij niet van hen afhankelijk willen zijn en zelf de regie willen behouden.

Tips om overbelasting te voorkomen

Toch moeten de overheid en zorg niet stilzitten en zich actief richten op het voorkomen van overbelaste mantelzorgers. De onderzoekers zien een aantal oplossingen om overbelasting tegen te gaan. Om te beginnen kan de mantelzorg verdund worden door de taken te delen met andere mantelzorgers, vrijwilligers of zorgprofessionals. Beroepskrachten zoals thuiszorgmedewerkers, wijkverpleegkundigen en cliëntondersteuners zouden in een vroeg stadium moeten signaleren dat een mantelzorger te veel alleen doet en niet pas als mensen al in de problemen zitten.  Op korte termijn zouden cursussen kunnen helpen om beroepskrachten meer oog te laten krijgen voor het netwerk. Daarnaast moet goede ondersteuning, zoals lotgenotencontact of psychosociale hulp, laagdrempelig beschikbaar zijn. Buren kunnen ingezet worden voor hand- en spandiensten, incidentele hulp of een signalerende functie. Hier is sociale cohesie onontbeerlijk: mensen moeten elkaar wel kennen en aardig vinden voordat ze deze hulp gaan geven. Vraag- en handelingsverlegenheid zijn hier belangrijke drempels.

Tot slot moet ook de mantelzorger zelf de regie uit handen durven geven en de  persoon waarvoor gezorgd wordt niet alles uit handen nemen. Zorgprofessionals constateren dat zorgbehoevenden vaak uit handen wordt genomen wat zij zelf nog kunnen.

'Mantelzorg is als zwangerschapsverlof'

CNV en FNV pleiten deze week in dagblad Trouw voor doorbetaling tijdens mantelzorgverlof. 'Het is net als met zwangerschapsverlof' zegt CNV-voorzitter Maurice Limmen. 'Daar trekken we maatschappelijk gezien geld voor uit, omdat het goed is voor de samenleving dat er kinderen worden geboren. Zo is het ook met de zorg voor ouderen. Die is goed voor de maatschappij. Maar dat kan niet alleen op de zak van de werknemers.' In het SCP-rapportkomt naar voren dan mantelzorgers vaak niet kunnen mantelzorgen door de financiële achteruitgang. Doorbetaling tijdens zorgverlof zou daar verandering in kunnen brengen. Dat doorbetaling nodig is, berekende het Nibud. Mensen met een modaal inkomen die kiezen voor mantelzorg gaan er circa 1100 euro op achteruit.

Informele zorg onvervangbaar

Staatssecretaris Van Rijn stelde deze week nog dat hij informele zorg onvervangbaar vindt. Van Rijn: 'Mantelzorgers en vrijwilligers verhogen de kwaliteit van leven op een manier die we - ondanks alle zorg die in Nederland kunnen organiseren - op geen enkele manier kunnen vervangen. De kus van een naaste, de aandacht van een bekende, het is van zo veel waarde.'

2 reacties

  • fred

    Geachte lezer,
    Volgens mijn gegevens uit 2013 telt Nederland ongeveer 1,5 miljoen mantelzorgers.Zij verzorgen langdurig en onbetaald een chronisch zieke man en/of vrouw en/of kind.De chronisch zieken kunnen ook gehandicapten en/of hulpbehoevende ouderen zijn.
    Zoals U wellicht weet bestaat er respijtzorg: een vergoeding voor vervangende thuiszorg als de mantelzorger verhinderd is om te helpen.
    De aanvullende verzekeringen voorzien in deze mogelijkheid.
    Voor meer informatie zie www.stgeerstelijnsklinieken.nl
    Vriendelijke groet.

  • Teceer

    de weg naar de hel is geplaveid met goede voornemens.

    voor de verandering heeft Martin van Rijn groot gelijk: informele zorg is onvervangbaar. en voor de meeste mensen die erop zijn aangewezen, doorgaans het meest comfortabel. (al moeten we onderkennen, dat ook een situatie waarin informele zorg zich geleidelijk ontwikkelt knellend kan worden, voor de afhankelijke en voor de mantelzorger(s)).
    maar in veel situaties komt een moment, dat de zorg die nodig is, door mantelzorgers niet meer op het vereiste kwalitatieve niveau geboden kan worden, door de ontwikkeling van de verzorgde of door de belasting voor de mantelzorger(s). veel mensen zullen pas op dat moment naar buiten kijken voor professionele zorg of ondersteuning. en veelal zal het eerste signaal dan bij de eerstelijnszorg terecht komen. op dat moment moet direct de nodige zorg worden geboden, om verslechtering van de situatie tegen te gaan.
    daarom is de gedachte dat de gemeente op het moment dat bij haar een zorgvraag ontvangen wordt, eerst de tijd neemt om met de zorgvrager ('aan de keukentafel') te kijken welke mogelijkheden mantelzorg biedt, funest. die gesprekken zijn nodig, begrijp me niet verkeerd. maar kunnen alleen met succes gevoerd worden als een situatie stabiel is. en dat zal veelal eerst (misschien wel acuut) professioneel handelen vragen. en dit handelen moet direct en zonder omslachtig indicatieproces geboden kunnen worden. mantelzorg, en opvang en ondersteuning voor mantelzorgers, komen daarna.

Of registreer u om te kunnen reageren.

Zorgvisie is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden