Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

‘Steun aan second victims levert ziekenhuis miljoen op’

Steun aan second victims, zorgverleners die kampen met mentale problemen na een medisch incident, verdient zichzelf terug. Het Johns Hopkins Hospital in Baltimore bespaart zo jaarlijks circa één miljoen dollar, becijfert internist en professor Albert Wu.
WU_Albert-13_small_450.jpg
Albert Wu van het John Hopkins Hospital heeft de problematiek van second victims op de agenda gezet.

Een medisch incident kan een enorme impact hebben op zorgverleners. Soms krijgen artsen of verpleegkundigen zulke ernstige mentale problemen dat ze stoppen met hun beroep of lang rondlopen met zelfmoordneigingen, vertelt professor Albert Wu. De internist uit het Johns Hopkins Hospital (1000 bedden, 2000 medisch specialisten en 10.000 verpleegkundigen) in de staat Maryland heeft in 2000 het begrip second victim internationaal op de agenda gezet met een publicatie in het British Medical Journal. Naast patiënten, die uiteraard de first victims zijn na een onverwachte negatieve medische gebeurtenis, zijn ook de betrokken zorgverleners slachtoffers. Zij voelen zich verantwoordelijk, lopen rond met schuldgevoelens, terwijl de oorzaken van fouten vaak buiten henzelf liggen, namelijk in de wijze waarop de zorg is georganiseerd.

Second victims en burnout
Van oudsher is in ziekenhuizen geen klimaat om open te praten over incidenten of fouten, laat staan dat zorgverleners een beroep kunnen doen op hulpverlening. Geleidelijk aan ontstaat het bewustzijn in ziekenhuizen dat het van belang is om zorg aan second victims te organiseren. Zorgverleners die langdurig rondlopen met gevoelens van angst, en soms zelfs kenmerken van post-traumatische stresssyndroom, hebben meer kans om betrokken te raken bij nieuwe medische incidenten. Ook melden ze zich vaak ziek, krijgen een burnout of stoppen zelfs helemaal met werken. Wu vertelt over een oude casus, een ervaren chirurg die veel openbuikoperaties deed. Bij een relatief eenvoudige ingreep ontstond een niet meer te stelpen bloeding, met dodelijke afloop. De chirurg verliet na de operatie het ziekenhuis en is nooit meer teruggekomen.

Impact medisch incident is groot
Zorgverleners maken een reële kans betrokken te raken bij medische incidenten, vertelt Wu. ‘De zorg is een hoge-risicosector. Er gaat meer fout dan we denken. Als er echt iets fout gaat, heeft dat enorme impact. Er is sprake van een existentiële crisis, zorgverleners zijn in shock. Dat geeft veel spanning, ook over de confrontatie met familie. De angst voor juridische claims weerhoudt artsen ervan open te zijn. Maar die angst is buitenproportioneel, want maar 2 procent van de medische fouten leidt tot juridische stappen.’

John Hopkins Hospital en second victims
Het Johns Hopkins Hospital, dat met de Mayo Clinic en Cleveland Clinics in de top-5 staat van Amerikaanse ziekenhuizen, heeft de steun aan second victims stevig in de steigers staan. Sinds 2009 heeft Wu een programma georganiseerd, waarin inmiddels dertig tot veertig medewerkers zijn getraind in hulpverlening. Behalve artsen en verpleegkundigen zijn dat ook ingenieurs, medewerkers van ondersteunende afdelingen en een kapelaan. Het team, dat nu uit twintig mensen bestaat, is 24/7 beschikbaar. Binnen dertig minuten na een oproep is er een hulpverlener ter plekke.

Ondersteuning
De behoefte aan ondersteuning varieert. Sommige artsen hebben genoeg aan een luisterend oor van een collega, die niet de speciale training heeft gehad. Andere zorgverleners praten met iemand van het team van Wu. Dat gesprek vindt plaats in een vertrouwelijke setting, vaak buiten het ziekenhuis. Een aantal zorgverleners heeft daarnaast professionele psychische ondersteuning nodig van een psycholoog of psychiater. Soms heeft een gebeurtenis zoveel impact dat Wu sessies organiseert met wel twintig betrokken mensen. ‘Het hoeft niet altijd om fouten te gaan. Soms komt het voor dat een team keihard heeft gewerkt en dat een kind toch onverwacht doodgaat. Dan is iedereen zwaar aangeslagen.’

Eén miljoen besparing
Ziekenhuizen verdienen de investeringen makkelijk terug. De kosten zijn relatief laag, omdat de medewerkers in het team van Wu het werk op vrijwillige basis doen naast hun andere functie. Alleen de ervaren verpleegkundige die de dagelijkse leiding in handen heeft, kost circa 50.000 dollar. In binnenkort te publiceren onderzoek heeft Wu becijferd dat het ziekenhuis zo’n 1 miljoen dollar per jaar bespaart. Gemiddeld wordt een keer per week een beroep gedaan op ondersteuning. ‘Per telefoontje besparen we 20.000 dollar. Het verzuim is minder en er stoppen minder verpleegkundigen en artsen. Als een medisch specialist ermee stopt, kost het tonnen om een nieuwe te vinden.’

Wu in Nederland
Financieel gezien is het dus verstandig om te investeren in ondersteuning. Los daarvan vindt Wu dat ziekenhuizen sowieso hun verantwoordelijkheid moeten nemen. ‘Het is het juiste om te doen. Zorgverleners die fouten maken, verdienen steun.’
Wu is dinsdag 17 januari in Nederland. Hij geeft een lezing op een avondsymposium bij de VvAA in Utrecht.

Patiëntveiligheid
Patiënten en cliënten moeten kunnen rekenen op veilige zorg. Soms gaan er dingen mis en dat leidt tot incidenten en calamiteiten. Zorginstellingen zijn verplicht calamiteiten te melden bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Evenals een patiënt of diens naaste kan de Inspectie een tuchtzaak aanhangig maken. >> Bekijk het dossier

Eén reactie

  • H.Knook

    Kleinigheid: het is Johns Hopkins Hospital
    H. Knook

Of registreer u om te kunnen reageren.