Toezicht

Extern toezicht op de gezondheidszorg

Vier overheidsinstanties houden toezicht op de gezondheidszorg. Dit wordt ook wel extern toezicht genoemd, ter onderscheiding van het interne toezicht op een zorgorganisatie door haar raad van toezicht of raad van commissarissen (zie thema Governance). De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) houdt toezicht op de kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid van de zorg. Daarnaast bewaakt zij de rechten van patiënten en cliënten. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) houdt toezicht op het gedrag van zorgaanbieders en –verzekeraars op basis van de Wet marktordening gezondheidszorg. De twee andere instanties, Autoriteit Consument & Markt en Autoriteit Persoonsgegevens, zijn niet exclusief voor het toezicht op de gezondheidszorg maar hebben ook daarin een belangrijke toezichttaak.Meer

De gezondheidszorg slokt een flink deel van de publieke middelen op en de verwachting is dat dit door de vergrijzing van de bevolking, de toenemende levensverwachting en mogelijkheden om zieke mensen te genezen of in leven te houden alleen maar groter wordt. Die ontwikkeling stelt hoge eisen aan het toezicht op de besteding van die middelen. De stelselveranderingen van de laatste decennia zijn bedoeld om de zorg beter, efficiënter en goedkoper te regelen, maar hebben ook grote veranderingen gebracht in de mogelijke aanspraken op zorg. Ook de invoering van een verplicht eigen risico in de Zorgverzekeringswet heeft ertoe bijgedragen dat burgers zich meer bewust zijn geworden van de zorgkosten. Ook de zorgconsument wil waar voor zijn geld. De publieke media tonen dan ook veel belangstelling voor de gezondheidszorg en dragen gesteund door en met behulp van de sociale media stevig bij aan het debat over wat goede gezondheidszorg is, hoe het georganiseerd moet worden en – in het verlengde daarvan – hoe het toezicht erop moet gebeuren.

Taken en bevoegdheden

De IGZ maakt zelf onderscheid tussen de taken risicotoezicht om gevaarlijke situaties en slechte zorg te voorkomen en incidententoezicht om herhaling of verdere misstanden uit te sluiten wanneer het ergens toch is misgegaan. Haar beoordelingskader bestaat uit alle wetten die betrekking hebben op de gezondheidszorg en de normen en richtlijnen die in de sector zelf zijn opgesteld en geregistreerd staan bij het Zorginstituut Nederland. De IGZ kan zonder tussenkomst van de rechter maatregelen opleggen aan zorgaanbieders of leveranciers van medische producten om hen te dwingen conform deze wet- en regelgeving en normen te werken. Bij een vermoeden van strafbare feiten neemt de IGZ contact op met het Openbaar Ministerie.
De NZa houdt er specifiek toezicht op dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg op de juiste wijze uitvoeren en zich daarbij houden aan de Wet marktordening gezondheidszorg. Daarbij maakt zij gebruik van wettelijke en niet-wettelijke instrumenten, vaak in combinatie. De NZa heeft daarnaast de belangrijke taak om vast te stellen welke behandelingen tegen welke tarieven in de Zvw en Wlz vergoed worden.
De ACM ziet erop toe dat bedrijven de concurrentie niet beperken. Ook in de zorg waar concurrentie sinds de introductie van marktwerking een belangrijk thema is. En ten slotte ziet de AP toe op naleving van de privacywetgeving. Medische gegevens worden gerekend tot privacygevoelige persoonsgegevens. Uitwisseling ervan dient veilig en niet zonder toestemming van de betreffende patiënt of cliënt plaats te vinden. Sinds die gegevens overal digitaal verwerkt worden, is snelle en eenvoudige vastlegging en uitwisseling mogelijk wat de kwaliteit van zorg ten goede komt. Bovendien kunnen ze geanonimiseerd opgeslagen en hergebruikt worden om bijvoorbeeld meer inzicht te krijgen in het effect van bepaalde behandelingen.

Kritiek

Patiëntenorganisaties en andere kritische belanghebbenden houden toezicht op de toezichthouders en roepen zo nodig de hulp van de rechter daarbij in. De inspectie ligt al jaren onder vuur onder meer vanwege (vermeend) falend toezicht op ziekenhuizen waar medische fouten zijn gemaakt, vvt-organisaties waar de kwaliteit van zorg abominabel zou zijn en vanwege haar bijdrage aan de administratieve lasten die ten koste gaan van de zorg. Naar eigen zeggen stelt de NZa bij alles wat zij doet het belang van de burger voorop. Maar soms denkt de burger daar anders over. Of invoering van beleidsregel integrale geboortezorg vrouwen niet beperkt in hun keuzevrijheid bestaat bijvoorbeeld twijfel.
Ook het optreden van de AP in de gezondheidszorg wordt kritisch gevolgd. Privacykwesties raken iedereen en veel consumenten zijn huiveriger om hun medische gegevens te delen dan andere persoonlijke gegevens. En met zekere regelmaat wordt gewezen op het spanningsveld tussen de zo gewenste samenwerking tussen zorgaanbieders en hun verplichting samenwerking te melden in het kader van het ontstaan van een ongewenste hoeveelheid marktmacht. Zorgaanbieders zijn veel tijd en geld kwijt aan meldingen van activiteiten bij de ACM die door de autoriteit vervolgens al in de meldingsfase met een verkort besluit worden toegestaan.

Uitgelicht

Nieuws

Ziekenhuizen beveiligen gegevens slecht

Dit jaar al 161 datalekken gemeld door ziekenhuizen. Gegevens van 504 patiënten gestolen.
Nieuws

IGZ maande rvt Gelderse Vallei tot ingrijpen

Raad van toezicht moest ingrijpen in bestuurscrisis. Medische staf zette bestuur buiten spel.
Nieuws

NZa neemt verbod winstuitkering onder de loep

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) gaat een uitvoeringstoets doen naar het initiatiefwetsvoorstel dat zorgverzekeraars verbiedt winst uit te keren.
Nieuws

Wachttijden jeugd-ggz vaak te lang

De helft van de zorginstellingen voor jeugd-ggz heeft een te lange wachttijd, blijkt uit onderzoek van MediQuest.

Meest gelezen

Uitgelicht congres

Congres Open toezicht