Oproep Aedes: ‘Breng de waakvlamfunctie terug in het zorgsysteem’

De 'waakvlamfunctie' moet terugkomen voor kwetsbare bewoners in corporatiewijken. Deze groep krijgt nu te laat of te weinig ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dat concludeert Andersson Elffers op basis van onderzoek dat werd uitgevoerd in opdracht van Aedes, landelijke branchevereniging van woningcorporaties.
fotolia
RAPPORT

Adviesbureau Andersson Elffers voerde gesprekken

Premium

Wilt u dit rapport lezen?

Onze rapportendatabank is alleen beschikbaar voor Zorgvisie compleet-abonnees. Met een Zorgvisie compact (online) of een proefabonnement is de databank niet beschikbaar. Bij uw compleet abonnement krijgt u:


  • Toegang tot alle artikelen
  • Elke maand een Zorgvisie of Zorgvisie tech magazine
  • Toegang tot de 100+ rapporten uit de rapportendatabank

Al abonnee? Log dan in

Rapport informatie

Rapport naam:
Waakvlamfunctie nodig voor kwetsbare bewoners. Onderzoek naar de inrichting van zorg en ondersteuning voor kwetsbare personen in corporatiewijken.
Sector:
Overig
Soort:
Advies
Afkomst:
Andersson Elffers Felix (AEF)
Auteur:
Andersson Elffers Felix (AEF)
Aantal pagina’s :
50
Samenvatting:

Er wonen veel mensen met een psychische kwetsbaarheid in corporatiewijken. Zij hebben behoefte aan goede zorg en ondersteuning. Dat is zowel voor henzelf van belang, als ook voor de algehele leefbaarheid in de wijk. Aedes vroeg Andersson Elffers Felix (AEF) te onderzoeken of de zorg en ondersteuning voor deze kwetsbare mensen op dit moment voldoende is, verklaringen te vinden voor de huidige situatie, en oplossingsrichtingen te ontdekken die de zorg en ondersteuning zouden kunnen verbeteren.

Hoofdvraag en hypothesen

De hoofdvraag van het onderzoek luidt: is er voldoende zorg en ondersteuning voor kwetsbare mensen in corporatiewijken?

Het onderzoek is opgebouwd aan de hand van vier hypothesen:

– De financiële middelen voor zorg en ondersteuning zijn ontoereikend.
– De samenwerking tussen betrokken partijen op wijk- en bestuurlijk niveau kan beter.
– Gemeenten vullen hun regiefunctie rond wonen en zorg nog onvoldoende in.
– De zorg en ondersteuning voor psychisch kwetsbare mensen in corporatiewijken schiet tekort.

De onderzoekers spraken met vertegenwoordigers van tien woningcorporaties, vijf gemeenten en zes zorg- en welzijnsorganisaties. Daarnaast is er een enquête ingevuld door 106 medewerkers van woningcorporaties, 45 sociaal werkers en zorgmedewerkers en 4 medewerkers van gemeenten.

De goede hulp komt te laat

De leefbaarheid in de wijken staat onder druk. Dat komt onder andere omdat er steeds meer kwetsbare mensen wonen met een opeenstapeling van problemen. Deze kwetsbare mensen en de vaak meervoudige problemen die ze hebben worden te laat herkend. Hulp komt pas wanneer hun problemen zijn opgestapeld. Hierdoor zijn hun problemen en de overlast voor de wijk vaak groter dan wanneer eerder actie was ondernomen. Want mensen in een kwetsbare positie hebben een herkenbare, betrouwbare ondersteuner nodig op wie ze kunnen terugvallen. Juist nu er steeds meer psychisch kwetsbare mensen in de wijken wonen, is het noodzakelijk om een sterke ondersteuningsstructuur in te richten. Die is er nu nog onvoldoende.

Gebrek aan financiële middelen

Er zijn onvoldoende financiële middelen voor zorg en ondersteuning, zegt 40% van de respondenten. Het gaat hier dan met name om voldoende begeleiding vanuit de Wmo. Daarbij maken de versnipperde financieringsbronnen voor zorg en ondersteuning het voor mensen ingewikkeld om de hulp te vragen die past bij hun vraag. Zo komt er geen hulp of hulp die minder effectief is. Desalniettemin is gebrek aan middelen maar een deel van het probleem. Personeelstekorten in de zorg en wachtlijsten in de ggz zijn niet volledig op te lossen met meer geld, er zijn simpelweg niet genoeg mensen.

Negatieve financiële prikkels

De specialistische zorg die voorheen beschikbaar was voor mensen in een instelling, is nog niet in dezelfde mate beschikbaar voor mensen in de wijk. Terwijl deze zorg nog wel nodig is voor de mensen die thuis blijven wonen. De beweging om mensen minder in klinieken op te nemen is doorgezet, maar de opbouw van intensieve zorg aan huis ontbreekt. Dat komt onder andere omdat het financieel onaantrekkelijker is om deze specialistische zorg te leveren ten opzichte van zorg aan patiënten met lichte psychische problematiek, en omdat er een personeelstekort is in zorg- en welzijnsberoepen. Ook kan kortdurende gemeentelijke contractering van aanbieders leiden tot meer tijdelijk personeel bij aanbieders. Hierdoor kan de kwaliteit van het personeel en daarmee de geleverde ondersteuning achteruit gaan.

Kokervisie bemoeilijkt samenwerking

Betrokken partijen rond kwetsbare bewoners werken op dit moment nog erg vanuit hun eigen koker, wat samenwerken bemoeilijkt. Respondenten zijn met name ontevreden over de samenwerking met ggz-aanbieders en gemeenten. Partijen kennen elkaars taal en wereld nog onvoldoende en weten niet wat zij van elkaar kunnen verwachten. Dit uit zich bijvoorbeeld in versnipperde geografische werkgebieden van de verschillende partijen, dilemma’s in informatie-uitwisseling en uiteenlopende uitgangspunten, bijvoorbeeld buurtgericht of individu-gericht werken.

Er is betere samenwerking nodig om de zorg en ondersteuning aan kwetsbare bewoners te verbeteren. Gemeente, zorg- en welzijnsaanbieders en corporaties hebben daarin elk hun eigen rol en verantwoordelijkheid te vervullen, maar hier is meer samenwerking nodig. Zowel in de directe uitvoering, als in het op lange termijn werken aan draagkrachtige en leefbare wijken.

Signaleringsfunctie corporaties beter gebruiken

De meeste wijkteams werken op dit moment vraaggericht. Terwijl mensen in een kwetsbare positie meestal geen hulpvraag stellen. Problemen van mensen komen nu vaak aan het licht via overlastmeldingen bij de woningcorporaties. Dat is zowel voor bewoners als omwonenden onwenselijk. Vanwege de grote concentratie van kwetsbare mensen zetten woningcorporaties steeds vaker sociaal beheerders in om een vinger aan de pols te houden. De corporaties zijn daarmee een belangrijke schakel richting zorg en ondersteuning.

Gemeenten: neem de regie

Vrijwel alle respondenten van de enquête vinden dat de gemeente een regierol heeft in de zorg en ondersteuning voor kwetsbare bewoners in wijken. Het grootste deel vindt dat de gemeente die rol beter zou kunnen invullen. Een belangrijke oorzaak van de momenteel suboptimale invulling die respondenten zien, is de bestuurlijke en beleidsmatige versnippering. Interne afstemming bijvoorbeeld gaat ten koste van integrale sturing, omdat meerdere wethouders betrokken zijn bij de uitvoering van de Wmo en Woningwet en dit organisatorisch ook gescheiden is. Deze versnippering leidt tot incongruent beleid. Zo zijn er conflicterende belangen tussen woon- en woonzorgopgaven: bijvoorbeeld opvang van urgenten en huisvesten van meer ‘reguliere’ sociale huurders.

De waakvlamfunctie ontbreekt grotendeels

Er is kortom, behoefte aan een waakvlamfunctie voor kwetsbare bewoners Alle betrokkenen vinden het van belang dat mensen zoveel mogelijk in hun eigen omgeving zorg en ondersteuning krijgen. Dat vraagt om een passende ondersteuningsstructuur. Dat begint bij een herkenbare, betrouwbare ondersteuner op wie mensen in een kwetsbare positie kunnen terugvallen als zij dat nodig hebben. Zonder dat ze steeds opnieuw een vraag hoeven te stellen of een intake hoeven te doorlopen. Ook helpt het als omwonenden of professionals in de wijk een aanspreekpunt hebben die informatie kan delen met de juiste partijen en verzoeken om ondersteuning adequaat kan oppakken. Outreachend werken is een succesvolle manier om hieraan te werken. Deze ‘waakvlamfunctie’ is in het huidige zorgsysteem grotendeels afwezig.

Geef uw reactie

Om te kunnen reageren moet u ingelogd zijn. Heeft u nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.