Hierom is grootschalige ontschotting in de zorg nog geen realiteit

Het ontbreken van de juiste financiële prikkels, een gedegen analyse van de doelgroep - waarbij rekening gehouden wordt met de lokale context - en goede contacten en vertrouwen tussen zorgverleners, zorgt ervoor dat een grootschalige transitie ontschotting in de zorg tot op heden is uitgebleven. Dat blijkt uit het onderzoek ‘Verzilveren met Ontschotting’, uitgevoerd door IQ Healthcare.
strijd om tarieven wijkverpleging
Een gebrek aan de juiste financiële prikkels zorgt er onder meer voor dat ontschotting in de zorg nog niet is gelukt. Beeld: Fotomek/Fotolia
RAPPORT

De nieuwe studie van IQ

Premium

Wilt u dit artikel lezen?

U heeft helaas geen geldig abonnement op dit account. Neem een proefabonnement of sluit een abonnement af om dit artikel te kunnen lezen.


  • Onbeperkt alle premium artikelen lezen
  • Online de artikelen uit het magazine lezen

Al abonnee? Log dan in

Rapport informatie

Rapport naam:
Verzilveren met ontschotting. Onderzoek naar succes- en faalfactoren, opschaling, maatschappelijke kosten en baten.
Sector:
Overig
Soort:
Zorginhoudelijk
Afkomst:
IQ Scientific Center for Quality of Healthcare
Auteur:
Roos Mesman, Gijs Hesselink, Stef Groenewoud
Aantal pagina’s:
82
Verschijningsdatum:
1 juni 2019
Samenvatting:

Door toegenomen specialisatie van kennis en kunde, wetten en regelgeving zijn schotten in de gezondheidszorg ontstaan. Begrenzing tussen sectoren van zorg, zoals bijvoorbeeld huisartsenzorg en ziekenhuiszorg, maar ook tussen preventie, zorg en welzijn. Deze schotten hebben een functie voor het verdelen van budgetten en kostenbeheersing, maar vormen ook barrières om patiëntgerichte zorg te leveren. Patiënten hebben vaak zorg nodig in verschillende domeinen en zijn gebaat bij goede samenwerking en informatie-uitwisseling. Daarom zijn de afgelopen jaren talrijke initiatieven gestart om niet de schotten, maar de zorgvraag van de patiënt leidend te laten zijn.

Onderzoeksopdracht

In 2016 heeft Adviesbureau Strategies in Regulated Markets (SiRM) een onderzoeksrapport uitgebracht met een verkenning van soorten en niveaus van schotten in de zorg*. Eén van de opdrachtgevers van het SiRM onderzoek, The American Chamber of Commerce in the Netherlands (AmCham), heeft IQ healthcare gevraagd een wetenschappelijk rapport te schrijven over dit implementatievraagstuk met als leidend thema: wat zijn succesvolle strategieën voor ontschotting?

Onderzoeksdoelen

De doelen van het onderzoek waren tweeledig: 1. inventariseren wat de belangrijkste succes- en faalfactoren zijn, en te leren hoe deze door beleidsmakers, zorginkopers en zorgaanbieders kunnen worden ingezet om ontschotting te bewerkstelligen en te verzilveren; 2. inzicht krijgen in de kosten en baten van een aantal (nieuwe) zorgvormen en innovaties waarbij de kosten en baten zich nadrukkelijk over de verschillende (sub)domeinen uitspreiden.

Onderzoeksmethoden: kennis uit literatuur en drie praktijkcases

In de eerste fase van het onderzoek is literatuuronderzoek verricht, gericht op het: 1. ontwikkelen van een theoretisch raamwerk gericht op de implementatie van schotoverstijgende zorg waarbij patiënt-gerelateerde uitkomsten centraal staan; 2. verkennen van de succes- en faalfactoren van implementaties die dwars door zorgschotten heen in verschillende compartimenten plaatsvinden. De inzichten uit het literatuuronderzoek zijn in de tweede fase van het project als basis gebruikt voor het bestuderen van drie cases waarbij sprake is van schotoverstijgende samenwerking gericht op verbetering van de uitkomsten van patiënten: 1. Immunotherapie thuis (Radboudumc), 2. Welzijn op Recept (landelijk) 3. Het zorgprogramma Hartfalen (regio Midden-Brabant). Voor de analyse van de cases zijn betrokkenen geïnterviewd (totaal 38 interviews) evenals experts, literatuur en projectdocumenten geraadpleegd.

Het implementatieproces

Ontschotten van zorg is in dit onderzoek opgevat als een complex veranderproces, waarbij interventies zoals het opzetten van nieuwe samenwerkingsvormen en het verschuiven van zorg in de praktijk van de gezondheidszorg worden geïmplementeerd. Uit vergelijking van de aanpak van de drie cases met het theoretisch raamwerk blijkt dat de implementatie enthousiast en pragmatisch is opgepakt door gemotiveerde en bevlogen mensen die veelal intrinsiek overtuigd zijn van de meerwaarde voor de doelgroep (patiënt/ burger). Door de pragmatiek lijken echter de processtappen met betrekking tot het systematisch analyseren, registreren, monitoren en evalueren onderbelicht. Met als gevolg dat er weinig robuust bewijs beschikbaar is over de (meer)waarde en uitkomsten van de interventie evenals informatie over het proces en de samenwerking ontbreekt. Goede borging van nieuwe werkwijzen in de praktijk en opschaling wordt hierdoor bemoeilijkt. Bij professionals die van oudsher weinig tot niet samenwerken is goede feedback over proces en uitkomsten essentieel om gemotiveerd te blijven en samen steeds beter te worden.

Maatschappelijke kosten en baten

Voor de cases ‘immunotherapie thuis’ en ‘Welzijn op Recept’ zijn de kosten en (maatschappelijke) baten geïnventariseerd. Bij de eerste casus lijkt thuistoediening in de huidige structuur niet goedkoper dan behandeling in het ziekenhuis. In de beginperiode worden diverse opstartkosten gemaakt en is de schaalgrootte nog te beperkt. Besparing van kosten was echter niet de primaire aanleiding voor het project in het Radboudumc. De beoogde baten voor de patiënt waren bepalend en uit de interviews met tien patiënten blijkt dat deze verwachtingen ook worden waargemaakt.
Welzijn op Recept kan bijdragen tot het verbeteren van het welbevinden en onnodig zorggebruik voorkomen. Potentiële besparingen door verminderd zorggebruik vallen binnen de Zorgverzekeringswet, terwijl de kosten voor de interventie binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning worden gemaakt. Gemeenten ervaren vooral de lasten en niet zozeer de baten, waardoor een financiële prikkel ontbreekt om Welzijn op Recept tot een succes te maken.

Belangrijkste succes- en faalfactoren

Het literatuuronderzoek van binnen- en buitenlandse wetenschappelijke en grijze literatuur over de implementatie van ontschottingsinitiatieven heeft in totaal 396 succes- en faalfactoren opgeleverd. Daarnaast hebben de geïnterviewden diverse bevorderende en belemmerende factoren voor de eigen casus genoemd.

Succesvolle strategieën

De resultaten rondom succes- en faalfactoren zijn vertaald in strategieën om ontschotting te bewerkstelligen en te verzilveren. De aanbevolen acties gaan vooral over de implementatiekant en liggen in de invloedsfeer van de initiatiefnemers van een ontschottingsinitiatief. Door bijvoorbeeld kansen in de lokale context te herkennen en aan te grijpen voor ontschotting. Door een interventie te ontwikkelen die goed uitvoerbaar is en rekening houdt met de behoeften van de doelgroep (patiënt/burger/cliënt, evenals professionals). Door de verandering te laten aansturen door capabele leiders met ‘soft skills’ om eventuele frustraties van projectleden/betrokkenen goed te kunnen adresseren en mensen te enthousiasmeren. Die met mandaat en de juiste bevoegdheden de benodigde randvoorwaarden kunnen regelen, zoals financiële middelen, tijd, mankracht, faciliteiten en ook steun. Die bovendien de capaciteiten hebben om goede samenwerking in verschillende domeinen tot stand te brengen. Daarbij ook aandacht hebben voor de nieuwe kennis en vaardigheden die de individuele zorgprofessionals nodig hebben voor de verandering.

Conclusie

Uit de cases in dit onderzoek blijkt dat ontschotting vaak door een kleine, enthousiaste groep wordt opgestart. Vanuit de overtuiging dat samenwerking over de grenzen van het eigen domein, buiten de geijkte paden, betere zorg en resultaten voor de patiënt oplevert. Met volharding en motivatie blijkt veel mogelijk in een systeem waarin wetten, regelgeving en beleid deze schot-overstijgende initiatieven niet ondersteunen of zelfs tegenwerken. Bij de implementatie vragen de stappen rondom het registreren en monitoren meer aandacht. Hierdoor worden de behaalde resultaten op proces en uitkomsten (baten) beter inzichtelijk. Daarnaast is een goede analyse van de doelgroep en setting van belang, zodat bij het ontwerp van de interventie rekening kan worden gehouden met de lokale context en kenmerken van de doelgroepen (patiënt/burger/cliënt en individuele zorgprofessional). Gesteund met de juiste prikkels op de juiste plek vanuit beleidsmaker en zorginkopers, komt het verzilveren van de baten dichterbij.

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet u ingelogd zijn. Heeft u nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.