Nivel: Palliatieve zorg vraagt om betere scholing en organisatie

Voor een goede palliatieve zorg in een zorginstelling is een duidelijk organisatie- en scholingsbeleid noodzakelijk. Ook moet je op zoek naar professionals die collega’s motiveren en adviseren bij de zogeheten Advanded Care Planning (ACP). Dit blijkt uit een inventariserend onderzoek van het Nivel.
RAPPORT

Het onderzoek betrof ruim honderd

Premium

Wilt u dit rapport lezen?

Onze rapportendatabank is alleen beschikbaar voor Zorgvisie compleet-abonnees. Met een Zorgvisie compact (online) of een proefabonnement is de databank niet beschikbaar. Bij uw compleet abonnement krijgt u:


  • Toegang tot alle artikelen
  • Elke maand een Zorgvisie of Zorgvisie tech magazine
  • Toegang tot de 100+ rapporten uit de rapportendatabank

Al abonnee? Log dan in

Rapport informatie

Rapport naam:
Inventarisatie van Advance Care Planning ZonMw-projecten, methoden, uitkomsten en geleerde lessen over gebruik, implementatie en borging
Sector:
Verpleeghuiszorg
Soort:
Onderzoek / Wetenschap
Afkomst:
Nivel
Auteur:
Anneke Francke, Maaike Meurs, Annicka van der Plas, Hille Voss
Aantal pagina’s :
84
Verschijningsdatum:
14 september 2020
Samenvatting:

Advance care planning (ACP) stelt mensen in staat om met hun zorgverleners doelen, wensen en behoeften te bespreken voor toekomstige behandelingen, zorg en ondersteuning aan het levenseinde.

Dit rapport beschrijft een inventariserend onderzoek naar ACP, dat met subsidie van ZonMw, door het Nivel in de eerste helft van 2020 is uitgevoerd. De studie had twee hoofdonderdelen:

Het eerste onderzoeksdoel was een overzicht geven van ZonMw-projecten over ACP. In totaal zijn er 104 van die (lopende of afgesloten) projecten getraceerd. De meeste van die projecten hebben een brede focus en besteden zowel aandacht aan identificatie van de palliatieve fase of palliatieve zorgbehoeften, als aan communicatie over toekomstige zorgbehoeften en wensen. De meeste projecten richten zich op mensen met dementie, verpleeghuisbewoners of andere kwetsbare ouderen.

Met de ACP-gerelateerde best practices uit het Verbeterprogramma Palliatieve Zorg, met name de ‘Signaleringsbox’, ‘PaTz’ en de ‘Inspiratiecyclus STEM’, is in Nederland de meest ruime praktijkervaring. Voor deze en andere tools geldt dat zorgverleners deze over het algemeen toepasbaar en bruikbaar vinden in de praktijk.

Een tweede onderzoeksdoel was inzicht geven in welke meetinstrumenten, methoden en uitkomstmaten in ZonMw-projecten over ACP zijn gebruikt om uitkomsten bij patiënten en naasten in kaart te brengen. Relatief vaak is informatie uit patiëntendossiers geanalyseerd en/of vragenlijstonderzoek gedaan.

De onderzoekpublicaties die er inmiddels zijn laten alle (deels) positieve effecten zien. Bijvoorbeeld meer ACP-gesprekken en meer tevredenheid bij patiënten of naasten over de zorg. ‘Harde’ wetenschappelijke uitspraken over uitkomsten bij patiënten en naasten zijn echter niet mogelijk, omdat er weinig overlap is tussen projecten in de gebruikte vragenlijsten en uitkomstmaten.

Een derde onderzoeksdoel was inzicht geven in factoren die bijdragen aan gebruik, implementatie en borging van ACP. De onderzoekers vonden een groot beïnvloedende factoren.

Zo wordt gebruik van ACP bevorderd, als de ACP-werkwijze of -tool aansluit bij het format van het patiëntendossier. Ook wordt ACP bevorderd als er schriftelijke en/of digitale informatie over zorg- en ondersteuningsmogelijkheden is.

Verder bleek dat internalisatie van ACP, evenals bewustzijn, alertheid en competenties om de palliatieve fase te herkennen en ACP-gesprekken te voeren, een positieve invloed hbben. Ook onderling vertrouwen en een sensitieve benadering, waarbij de betreffende zorgverlener rekening houdt met de communicatiebehoeften en copingstijl van een patiënt, bevorderen ACP in de praktijk.

Het succes van ACP hangt ook samen met patiëntkenmerken, zoals de soort aandoening. Bij mensen met ongeneeslijke kanker is het bijvoorbeeld vaak makkelijker om de palliatieve fase te herkennen en tijdig te starten met ACP dan bij mensen met andere levensbedreigende aandoeningen of algemene kwetsbaarheid. Daarnaast hebben de copingstijl, eventuele cognitieve en communicatieve beperkingen, het opleidingsniveau en de religieuze en culturele achtergrond van patiënten invloed op ACP.

Factoren die samenhangen met organisatorische kenmerken, meer specifiek het aanwijzen van kartrekkers en een duidelijk organisatie- en scholingsbeleid aangaande palliatieve zorg en ACP hebben eveneens positieve invloed op gebruik, implementatie en borging van ACP. Daarnaast is voldoende tijd van zorgverleners een belangrijke randvoorwaarde.

Tot slot heeft aandacht voor palliatieve zorg en ACP in basis- en specialistische opleidingen van artsen en andere betrokken zorgverleners een positieve invloed, evenals het inkoopbeleid van zorgverzekeraars. Als in het inkoopbeleid staat dat er aansluiting moet zijn bij het landelijke Kwaliteitskader palliatieve zorg, waarin ACP veel aandacht krijgt, is dat een bevorderende factor.

Het rapport doet een aantal aanbevelingen.

Aanbevelingen primair gericht op zorgverleners:

  • Begin op tijd met ACP en maak het tot een continu en dynamisch proces.
  • Investeer in een vertrouwensband met patiënten en wees sensitief.
  • Wees je ervan bewust dat proactieve zorg ook mogelijk is als een patiënt geen behoefte heeft aan ACP.
  • Voer ACP ook uit bij mensen met cognitieve of communicatieve beperkingen.

Aanbevelingen voor bestuurders, leidinggevenden, kwaliteitsmedewerkers en opleiders/trainers binnen organisaties:

  • Wijs kartrekkers aan die andere betrokken zorgverleners enthousiasmeren en adviseren over ACP.
  • Zorg voor de benodigde middelen, qua tijd en menskracht, om ACP uit te voeren en te implementeren.
  • Zorg voor een duidelijk organisatiebeleid, inclusief een structureel scholingsaanbod, over palliatieve zorg en ACP.
  • Vind het wiel niet opnieuw uit, maar maak gebruik van bestaande ‘goede voorbeelden’, tools en scholingen over ACP.
  • Kies voor ict die ACP ondersteunt: setting- en discipline overstijgende epd’s en digitale patiëntenportalen of persoonlijke gezondheidsomgevingen.

Aanbevelingen voor landelijke en regionale beleidsmakers of beleidsuitvoerders:

  • Stimuleer dat ACP aandacht krijgt in basis- en specialistische opleidingen.
  • Stimuleer ACP door implementatie van het Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland, bijvoorbeeld doordat regionale netwerken van samenwerkende zorgaanbieders en zorgverzekeraars in hun beleid opnemen dat gewerkt moet worden met het Kwaliteitskader. Een concrete indicator is een individueel zorgplan voor elke patiënt waarin ook wensen en behoeften ten aanzien van toekomstige zorg staan.

Geef uw reactie

Om te kunnen reageren moet u ingelogd zijn. Heeft u nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.