Ouderen en e-health: simpelere inlogmethoden is prioriteit

Gaby Anne Wildenbos promoveerde op 22 maart op een onderzoek naar de aansluiting tussen e-health en 50-plussers: ‘Design Speaks: Improving patient-centeredness for older people in a digitalizing healthcare context’. Verschillende barrières, gerelateerd aan cognitie, motivatie, perceptie en fysiek, bleken de reden dat e-health nog geen succes is onder ouderen.
oudere met tablet
Foto: thodonal/stock.adobe.com
RAPPORT

Al geruime tijd is bekend

Premium

Wilt u dit artikel lezen?

U heeft helaas geen geldig abonnement op dit account. Neem een proefabonnement of sluit een abonnement af om dit artikel te kunnen lezen.


  • Onbeperkt alle premium artikelen en rapporten lezen
  • Online de artikelen uit het magazine lezen

Al abonnee? Log dan in

Rapport informatie

Rapport naam:
Design speaks: Improving patient-centeredness for older people in a digitalizing healthcare context
Sector:
Ouderenzorg
Soort:
Onderzoek / Wetenschap
Afkomst:
Universiteit van Amsterdam
Auteur:
Gaby Anne Wildenbos
Aantal pagina’s:
255
Verschijningsdatum:
22 maart 2019
Samenvatting:

Digitale ‘eHealth’ innovaties voor patiënten in de zorg beogen ‘zorg op maat’ aan te bieden, een hedendaags kenmerk van goede zorg, waarbij de zorg is afgestemd op de individuele behoeften en wensen van een patiënt. Patiëntportalen en mobiele apps (mHealth) zijn voorbeelden van eHealth en worden beschouwd als belangrijke componenten in het realiseren van deze zogenoemde patiëntgerichte zorg. Patiëntportalen en mHealth kunnen patiënten onder andere toegang geven tot hun medisch dossier, inclusief afspraken met hun zorgverleners, informatie over hun aandoeningen en medicatiegebruik, waarmee zij meer regie krijgen over hun zorg en gezondheid. Vooral voor patiënten met chronische aandoeningen kunnen deze innovaties meerwaarde bieden. Deze patiënten hebben vaak een relatief hoog zorggebruik en komen veelal in contact met meerdere zorginstanties. Dit proefschrift richt zich daarom op patiëntportalen en mHealth in relatie tot het aanbieden van zorg op maat, in het bijzonder voor vijftigplussers en oudere patiënten.

Aansluiting van e-health op ouderen nog niet optimaal

Hoewel vijftigplussers en ouderen interesse tonen in deze innovaties, blijft het (continue) gebruik van patiëntportalen en mHealth door hen laag. Dit komt mogelijk doordat de beoogde patiëntgerichte ondersteuning van deze innovaties nog onvoldoende aansluit bij de behoeftes van vijftigplussers en ouderen en er tijdens de ontwikkeling van deze innovaties in het ontwerp nog onvoldoende rekening wordt gehouden met karakteristieken van deze patiënten. De aansluiting tussen het ontwerp van patiëntportalen en mHealth in relatie tot de karakteristieken en behoeftes van vijftigplussers en ouderen wordt in dit proefschrift onderzocht, met als doel het verbeteren van patiëntgerichtheid voor deze oudere patiënten in de ontwikkeling en evaluatie van eHealth.

Opbouw proefschrift

Dit proefschrift is opgedeeld in drie onderdelen: deel 1 beschrijft het onderzoek gericht op het ontwerp van huidige mHealth apps voor vijftigplussers en ouderen, deel 2 geeft zicht op het gebruik van patiëntportalen onder deze doelgroepen en in deel 3 worden de methodieken die worden gebruikt om eHealth te ontwikkelen en evalueren tegen het licht gehouden vanuit het perspectief van de oudere gebruiker. Vijftigplussers en ouderen worden in het resterende gedeelte van deze samenvatting aangeduid als ‘oudere patiënten’ om de leesbaarheid van de samenvatting te bevorderen.

Het ontwerp van huidige mHealth apps voor ouderen

Deel 1 start met hoofdstuk 2, waarin een overzicht is gegeven van verouderingsbarrières via het MOLD-US raamwerk, mHealth for older users. Er is een literatuur analyse uitgevoerd om de gerapporteerde fysieke en functionele leeftijdsbarrières gerelateerd aan het gebruik van digitale (mobiele) gezondheidstoepassingen te synthetiseren en samen te vatten. Verouderingsbarrières vermeld in de literatuur werden in kaart gebracht op prominente bruikbaarheidaspecten om hun invloed op gebruikerservaring van mHealth te verklaren. In hoofdstuk 3 is het MOLD-US raamwerk vervolgens toegepast in het analyseren van twee mHealth apps op gebruikersvriendelijkheid. Hiermee is beoordeeld of het MOLD-US raamwerk bruikbaar is in het analyseren van mogelijke problemen die ouderen ervaren in het gebruik van mHealth. Oudere deelnemers verbaliseerden in dit onderzoek hun gedachtes tijdens hun interacties met de mHealth apps, dit is een prominente onderzoeksmethode om gebruikersvriendelijkheidsproblemen te achterhalen. De helft van deze problemen was gerelateerd aan een lage motivatie van oudere patiënten om mHealth te gebruiken. Oudere patiënten hebben vaak weinig vertrouwen in hun eigen competenties om een smartphone of tablet goed te kunnen gebruiken en gebruikten daardoor niet alle functionaliteiten in de onderzochte mHealth apps. Eén derde van de problemen was gerelateerd aan cognitieve barrières van oudere patiënten, waardoor zij bijvoorbeeld problemen hadden in het navigeren door de onderzochte interfaces van de apps. Ook ondervonden oudere patiënten gebruikersvriendelijkheidsproblemen gerelateerd aan fysieke en perceptie barrières. Uit ons onderzoek komt naar voren dat (wetenschappelijk vastgestelde) ontwerp richtlijnen, opgesteld door experts en bedoeld om een interface meer geschikt te maken voor gebruik door ouderen en/of patiënten, nog niet goed zijn toegepast in het ontwerpen van de onderzochte mHealth apps.

Het gebruik van patiëntportalen onder ouderen

In deel 2 geeft hoofdstuk 4 een overzicht van faciliterende en belemmerende aspecten die van invloed zijn op het gebruik van patiëntportalen door oudere patiënten. Een prominente database met medische literatuur is doorzocht voor studies uit de jaren 2010 tot en met 2016 die de technologische acceptatie, adoptie en gebruikersvriendelijkheid van patiëntportalen onder oudere patiënten evalueerden. Van de in totaal 245 potentieel relevante studies, zijn er 8 gebruikt voor analyse. De voornaamste aspecten die het gebruik van deze applicaties bevorderen, zijn gericht op het voorziene nut en toegevoegde waarde van een patiëntportaal, zoals het hebben van een afspraken overzicht, de mogelijkheid om eigen medische gegevens in te zien en de gelegenheid om via het portaal contact op te nemen met zorgverleners. Belemmerende aspecten focussen zich onder andere op het verkrijgen van toegang tot patiëntportalen: hoewel het computer- en internetgebruik onder ouderen groeit, zijn er ook oudere patiënten die niet beschikken over de technische middelen om in te loggen op een patiëntportaal. Daarnaast hebben sommige oudere patiënten de indruk dat het gebruiken van een patiëntportaal mogelijk te ingewikkeld voor hen is, door de veelheid aan functionaliteiten en de complexe medische informatie die vertoond wordt in een patiëntportaal. Hoofdstuk 5 en hoofdstuk 6 evalueren via case studies of deze faciliterende en belemmerende aspecten uit de literatuur ook spelen bij Nederlandse oudere patiënten, aan de hand van een analyse van gebruikerservaringen met het patiëntportaal van het Amsterdam Universitair Medisch Centrum (Amsterdam UMC, locatie AMC) en via een peiling onder chronisch zieke patiënten vanuit twee grote Nederlandse patiëntenverenigingen (Harteraad en het Longfonds). De belangrijkste nieuwe inzichten ten opzichte van de literatuur die naar voren komen in deze case studies zijn gericht op faciliterende en belemmerende aspecten ten aanzien van medische inhoud, communicatieve en technische factoren op het gebied van respectievelijk presentatie en interpretatie van medische informatie en toegang tot een portaal.

Het ontwikkelen van e-health

Deel 3 gaat met hoofdstuk 7 in op een literatuur analyse van de effectiviteit van eHealth in het ondersteunen van gezondheid voor oudere patiënten. Dit hoofdstuk toont aan dat kennis op het vlak van menselijke capaciteiten, vaardigheden en beperkingen, Human Factors, die effectiviteit van eHealth positief of negatief kunnen beïnvloeden, nog niet structureel worden geanalyseerd in onderzoek naar eHealth. Hoofdstuk 8 gaat daarom in op een mogelijke reden dat Human Factors in onderzoek naar eHealth veelal nog over het hoofd worden gezien en worden methodes als co-creatie sessies en gebruikerstesten meer en meer ingezet om de eHealth innovatie te laten aansluiten bij de behoeften en wensen gebruikers. Echter, het zijn veelal autonome en volwassenen van jongere of middelbare leeftijd die deelnemen aan deze activiteiten. Hierdoor loopt men het risico dat het ontwerp van de eHealth innovatie meer aansluit bij de autonomie en wensen van deze doelgroepen dan bij de wensen en behoeften van oudere patiënten. Het gevolg kan zijn dat oudere patiënten de innovatie minder snel zullen gebruiken en dus ook geen voordeel in effectiviteit van de innovatie kunnen ondervinden. Om hier verandering in te brengen biedt hoofdstuk 9 een overzicht van aanbevelingen hoe men gebruikerstesten met oudere deelnemers het best kan ondernemen. Het overzicht omvat 9 aanbevelingen die gerelateerd zijn aan de voorbereidings- en uitvoeringsfase van gebruikerstesten, ontwikkeld door experts op dit vlak. De thema’s die naar voren komen zijn: een empathische aanpak en het opbouwen van vertrouwen, nieuwe eisen voor (het ontwerpen van) gebruikerstesten met oudere patiënten en aanbevelingen ten aanzien van toe te passen evaluatie methoden voor het uitvoeren van gebruikerstesten met oudere patiënten.

Gebruikersgerichte aanpak is prioriteit

Concluderend, er is een kritieke noodzaak om een gebruikersgerichte aanpak te hanteren bij de ontwikkeling van patiëntgerichte eHealth innovaties voor oudere patiënten, waarbij er rekening wordt gehouden met hun ouderdomgerelateerde barrières en hun gebruikscontexten. Patiëntgerichte benaderingen van eHealth voor oudere patiënten worden gekenmerkt door een ontwerp dat interface interacties, communicatie en functionaliteiten afstemt op de capaciteiten en behoeften van oudere patiënten. Dit vereist toewijzing van voldoende tijd, geld en aandacht voor het betrekken van oudere patiënten bij co-creatie en gebruikerstesten. Aanbevelingen van dit proefschrift ondersteunen evidence-based ontwikkeling en evaluatie van eHealth innovatie, om zorg op maat voor oudere patiënten in een digitale zorgcontext te verbeteren.

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet u ingelogd zijn. Heeft u nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.