WRR wil af van focus op sociaal-economische verschillen

De WRR stelt in de beleidsbrief 'Van verschil naar potentieel' voor om het preventiebeleid een nieuwe impuls te geven. Dit door niet langer gezondheidsverschillen tussen groepen in de samenleving te verkleinen maar het gezondheidspotentieel te vergroten.
WRR
Rido / stock.adobe.com

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) wil zo streven naar zoveel mogelijk gezondheidswinst en zo min mogelijk gezondheidsverlies voor de gehele samenleving.

In de beleidsbrief pleit de WRR voor een nieuwe aanpak van de verschillen tussen mensen met een lage en met een hoge sociaaleconomische status. In de eerste groep leven mensen gemiddeld ongezonder dan in de laatste groep. Maar de raad vindt het niet langer zinvol om te proberen dat verschil te verkleinen. Na decennia van beleidsmaatregelen en voornemens om dit te verbeteren, is verdergaan op deze weg ‘een recept voor teleurstelling’.

Tegengaan van roken

Beter is het

1
236

Wilt u onbeperkt toegang tot de Zorgvisie Rapporten?

De Zorgvisie rapporten zijn exclusief voor onze Zorgvisie Compleet abonnees. Wilt u ook alle rapporten kunnen lezen? Meld u aan voor een Zorgvisie Compleet abonnement.

Heeft u al een Zorgvisie Compleet abonnement? Log dan hier in

Rapport informatie

Rapport naam:
Van verschil naar potentieel. Een realistisch perspectief op de sociaaleconomische gezondheidsverschillen
Sector:
Overig
Soort:
Beleid
Afkomst:
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
Auteur:
Dennis Broeders, Djurre Das, Roel Jennissen, Will Tiemeijer en Marianne de Visser
Samenvatting:

Met de beleidsbrief Van verschil naar potentieel. Een realistisch perspectief op de sociaaleconomische gezondheidsverschillen wil de WRR het beleid ten aanzien van gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen een nieuwe impuls geven.
Nederlanders zijn gezonder geworden door het preventiebeleid in de zorg. We leven langer en het aantal jaren dat we ons gezond voelen neemt toe. De verschillen tussen de sociaaleconomische groepen zijn echter nauwelijks afgenomen, en op sommige punten zelfs toegenomen.

Dynamiek in de cijfers

Het is niet vreemd dat dit vaak wordt beoordeeld in termen van onrechtvaardigheid. Onderzoekers, zorgprofessionals en beleidsmakers maken zich er sterk voor om de verschillen terug te dringen. Na 35 jaar beleid en inspanning zijn de verschillen echter nagenoeg gelijk. Dat maakt het probleem frustrerend en moreel onbevredigend, omdat de onrechtvaardigheid blijft bestaan.
Toch is dat maar een deel van het verhaal. Achter de verschillen gaat veel dynamiek in de cijfers schuil. Sommige gezondheidsproblemen zijn door de tijd heen sterk verbeterd. Het aantal rokers is in de afgelopen decennia bijvoorbeeld over de gehele linie afgenomen. Tegelijkertijd zijn de relatieve verschillen gelijk gebleven of zelfs gegroeid.

Door een andere lens

Als de nadruk op het relatieve verschil ligt, wordt deze uitkomst negatief gewaardeerd. Dit ondanks het feit dat zowel mensen met een hoge als met een lage sociaal-economische status er in absolute zin op vooruit zijn gegaan.
De WRR pleit ervoor om voortaan door een andere lens naar de problematiek te kijken. In plaats van te focussen op het reduceren van het gezondheidsverschil, kan beter worden ingezet op zoveel mogelijk gezondheidswinst en zo min mogelijk gezondheidsverlies.

De leidende vraag is waar het grootste gezondheidspotentieel ligt, en hoe dat potentieel zo goed mogelijk kan worden gerealiseerd. Ook in dit alternatieve perspectief verdienen groepen met een lage sociaaleconomische status extra aandacht en inzet. Maar de effecten op gezondheidsverschillen staan niet langer centraal.

Gezonde levensverwachting

Om dit alles mogelijk te maken, moet er eerst een ‘meeteenheid’ van gezondheid worden bepaald. In navolging van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning van het RIVM hanteert de WRR twee indicatoren: de levensverwachting en de gezonde levensverwachting. Deze laatste indicator geeft weer hoeveel jaren mensen kunnen verwachten in goede gezondheid door te brengen. Dit betekent dat gezondheidsverschillen kunnen worden uitgedrukt als het verschil in aantal jaren levensverwachting, respectievelijk aantal jaren gezonde levensverwachting tussen mensen met een hoge en mensen met een lage sociaaleconomische status.

Jonge mensen

Bij mensen met een relatief slechte gezondheid is sprake van een relatief groot potentieel, omdat er bij hen nog meer ruimte voor verbetering is dan bij mensen die al gezond zijn. Bij mensen die jong zijn, ligt eveneens veel potentieel, omdat zij nog veel jaren voor de boeg hebben waarin gezondheidswinst behaald kan worden. De cruciale vraag is natuurlijk of het aanwezige potentieel ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Dit hangt af van diverse factoren, zoals kenmerken van de betreffende personen en kenmerken van hun leefomgeving.
Tot slot: sociaal-economische status kan op diverse manieren worden gemeten. Bijvoorbeeld met inkomen, beroepsstatus of opleidingsniveau. In Nederland wordt meestal gekozen voor die laatste indicator. Dat doet de WRR in de beleidsbrief ook. Van invloed is wel dat de samenstelling van de opleidingsgroepen langzaam maar zeker verandert. Dit komt doordat steeds meer Nederlanders naar school gaan, en ook langer.

Migratie-achtergrond

Het gezondheidspotentieel bij de toekomstige groep mensen met een lage sociaaleconomische status zou wel eens beperkter kunnen zijn dan bij de huidige groep. De omvang van de groep lager opgeleiden neemt weliswaar af, maar de gezondheidsproblemen kunnen verergeren.
Wat de zaak verder compliceert, is dat ook de etnische samenstelling van deze groep verandert. De groep lager opgeleiden heeft een relatief groot aandeel van mensen met een migratie-achtergrond. Zij hebben vaak een nog slechtere gezondheid. Vergeleken met enkele decennia geleden zal het dus waarschijnlijk meer inspanningen vergen om bij de lage groep gezondheidswinst te boeken of verdere gezondheidsverlies te voorkomen.

Als u dit rapport leest, weet u meer over de verschillen in gezondheid tussen groepen mensen met een lage en met een hoge sociaal-economische status. Ook weet u meer over het beleid van de afgelopen jaren om deze verschillen te verminderen. Tot slot kent u de visie van de WRR op dit probleem. In deze visie moet niet worden gefocust op het verkleinen van de verschillen maar op het zoveel mogelijk verbeteren van de gezondheid van alle groepen in de samenleving. 

1 REACTIE

  1. Het is een goede zaak dat de WRR af wil van de focus op sociaaleconomische verschillen. Behalve de absolute verbeteringen die hij al noemt, speelt bij een gezonde levenswijze de zelfdiscipline een belangrijke rol.

    Ook laagopgeleiden kunnen een gezonde leefstijl hebben. Daar heb je geen bijzondere intelligentie voor nodig, en groente en fruit zijn in Nederland alleszins betaalbaar. Verder is met mate eten en weinig tussendoortjes goedkoper dan veel eten en veel tussendoortjes.

    We zouden in Nederland dan ook een zorgpremiekorting voor mensen met een gezond voedings- en beweegpatroon moeten invoeren. Dat patroon zou goed af te lezen moeten zijn aan bepaalde biomarkers. Zie https://gezondezorg.org/preventiebeleid voor meer informatie.

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet u ingelogd zijn. Heeft u nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.