Governance

Governance in de gezondheidszorg
Foto: Adobestock

Goed bestuur en toezicht in de zorg

De regels voor goed bestuur en toezicht van zorgorganisaties zijn vastgelegd in de Zorgbrede Governancecode van BoZ, de vereniging Brancheorganisaties Zorg, waarin ActiZ (ouderenzorg), GGZ Nederland, NFU (academische ziekenhuizen), NVZ (ziekenhuizen) en VGN (gehandicaptenzorg) samenwerken. De geschiedenis van de governancecode gaat terug tot het rapport van de commissie Health care governance, ook wel commissie-Meurs genoemd naar haar voorzitter Pauline Meurs, dat in 1999 is gepubliceerd. Nog steeds wordt in de zorg het begrip (good) governance uitgelegd volgens de definitie in dat rapport: ‘Het begrip governance staat voor een samenhangend geheel van het besturen van een organisatie, het toezicht daarop en de verantwoording over het beleid, het bestuur en het toezicht.’ Aanvullend hebben de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit gezamenlijk het kader 'Toezicht op Goed Bestuur' opgesteld, waarin staat wat zij verstaan onder goed bestuur.Meer

Zorgbrede governancecode

De commissie Health care governance was destijds een particulier initiatief van een aantal toezichthouders en bestuurders uit de gezondheidszorg en daarbuiten, tezamen met een aantal wetenschappers en bestuursdeskundigen die het de moeite waard achtten het concept van corporate governance concreet te maken voor de gezondheidszorg. Ook met de totstandkoming van de huidige Zorgbrede Governancecode 2017 hebben allerlei hooggeleerde dames en heren zich gevraagd en ongevraagd bemoeid. Niet in de laatste plaats uit de verschillende brancheorganisaties is op het eerst voorgelegde concept veel kritiek gekomen. Het is dan ook niet niks om voor alle sectoren gelijkluidende regels op te stellen. Het onderwijs bijvoorbeeld kent aparte governancecodes voor verschillende soorten onderwijs, zoals primair, voortgezet en hoger onderwijs. Binnen de verschillende sectoren van de gezondheidszorg zijn bovendien organisaties van zeer verschillende omvang actief, en met allerlei bijzonderheden. Het werkgeverschap van alle medisch specialisten in academische ziekenhuizen en hun band met de medische faculteit stellen bijvoorbeeld andere eisen aan de governance van academische ziekenhuizen dan aan de governance van andere ziekenhuizen waar een medisch specialistisch bedrijf functioneert. En helpen governanceregels, opgesteld voor een ouderen- of gehandicaptenzorgorganisatie met vele honderden cliënten en personeelsleden, de directeur van een zorgboerderij met enkele tientallen cliënten en deels agrarische personeelsleden zijn governance op orde te krijgen en houden?

Zeven governanceprincipes

De BoZ heeft zulke problemen ondervangen door de governancecode te formuleren als een lijst met zeven principes die leidend zijn voor bestuur en toezicht van zorgorganisaties: goede zorg, waarden en normen, invloed belanghebbenden, inrichting governance, goed bestuur, verantwoord toezicht en continue ontwikkeling. Elk principe is uitgewerkt in bepalingen en gedragsregels die de concrete toepassing ervan beschrijven. De raden van bestuur en toezicht zijn verantwoordelijk voor die toepassing en leden van de brancheorganisaties worden aangemoedigd ook elkaar erop aan te spreken. Belangrijk hierbij is de nadere uitleg van het beginsel ‘pas toe of leg uit’ in de governance. Het kan juist goed zijn om uitleg te geven bij de wijze waarop in een specifieke organisatie het governanceprincipe is toegepast (‘pas toe en leg uit’) en soms kan van nuancering geen sprake zijn (pas toe!). De governancecode voorziet verder in een aparte paragraaf over ‘specifieke situaties’. Zo is voor de governance van zorgorganisaties met leden of aandeelhouders een belangrijke rol weggelegd voor de algemene vergadering. Bij kleine organisaties is een grote rol weggelegd voor de zorgprofessional. De governancecode tekent hierbij aan dat hoe meer de kwaliteit van zorg gewaarborgd is door de eigen kwaliteitssystemen van de beroepen, hoe minder die waarborgen uit het governancesysteem van de organisatie hoeft te komen. Ook de umc’s worden als specifieke situatie behandeld.

Extern toezicht en governance

Aanleiding voor het gezamenlijke kader ‘Toezicht op Goed Bestuur’ van de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit was de ervaring dat goede zorg en goede bedrijfsvoering samenhangen. Bestuurders zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit, veiligheid, betaalbaarheid en toegankelijkheid van de zorg. Als de IGZ of de NZa signalen hebben dat zij hun functie niet goed uitoefenen waardoor publieke belangen in gevaar komen, dan spreken zij de bestuurder en zo nodig de raad van toezicht van een zorgaanbieder daarop aan. In het kader leggen zij uit waarop zij letten bij hun toezicht hierop. Voor meer informatie over het externe toezicht op zorgorganisatie, zie het thema Toezicht.

Uitgelicht

Nieuws

Toezichthouders zoeken naar zicht op kwaliteit

Onderzoek onder raden van toezicht van zorgorganisaties toont aan dat toezichthouders worstelen met de kwaliteit van zorg.
Nieuws

‘WNT te complex voor jaarrekeningen zorg’

Accountantsplatform Coziek wil dat de WNT wordt weggehaald van de jaarrekening in de zorg, omdat de controle erop onuitvoerbaar is geworden.
Nieuws

‘Geld en zeggenschap oorzaak conflict Gelderse Vallei’

Bestuurscrisis ziekenhuis Gelderse Vallei mondt uit in machtsgreep msb. Zegt ex-voorzitter raad van toezicht.
Nieuws

NVZD wil accreditatie bestuurders verplichten

De NVZD wil accreditatie verplicht stellen voor haar leden. ‘Accreditatie wordt een lidmaatschapsvereiste.'

Meest gelezen