Geen enkele zorgaanbieder sluit graag een voorziening. Dat is in strijd met menig instinct: behoud van wat er is, groeien in plaats van snoeien, gedoe vermijden. Een besluit om een voorziening te sluiten, zal dus meestal goed doordacht zijn. De (reputationele) kosten om dat lichtzinnig te doen, zijn bovendien te groot.

De minister wil dat gemeenten in de omgeving eerder en beter betrokken worden bij een dergelijk besluit van een zorgaanbieder. Is dat een goed idee?

Verloskunde

Stel er is een ziekenhuis X met een afdeling verloskunde op locatie Y met te weinig bevallingen. Daarmee is de voorziening niet rendabel en verantwoord in de lucht te houden. Dat levert een bestuurlijk probleem op dat minister Hermans nog iets ingewikkelder maakt: “nog voordat er knelpunten geconstateerd worden en oplossingsrichtingen worden geïnventariseerd”, moeten de lokale gemeenten worden betrokken.

Verplaats u eens in de zorgbestuurder. Zij heeft een probleem, bevallen op locatie X kan eigenlijk niet meer, sluiten lijkt het enige alternatief. Allereerst moet zij nu met de burgemeester van Y om tafel. Niet omdat die verstand van dit soort besluiten heeft of kan helpen met een oplossing, nee dat niet.

Verplaats u nu eens in de burgemeester. Hij luistert naar een sluitend betoog van de ziekenhuisbestuurder. Verloskunde kan niet overeind gehouden worden, dat snapt de burgemeester na de uitleg ook. En de gemeente kan het ziekenhuis niet helpen met een oplossing.

Maar de burgemeester kan niet naar de gemeenteraad gaan en zeggen dat het onvermijdelijk is dat verloskunde gaat sluiten. Dat pikt de raad niet. Dat is niet te verkopen aan de kiezer.

Zwaarwegend advies

In die context mag de gemeente nu van de minister een ‘zwaarwegend advies’ aan de ziekenhuisbestuurder geven over de voorgenomen sluiting. Dat advies bevat geen verrassingen: sluiting van verloskunde is volgens de gemeente onacceptabel.

Terug naar de zorgbestuurder. Zij heeft het advies ontvangen en is nu wettelijk verplicht te reageren. Als zij het advies niet volgt, moet zij gemotiveerd aangeven waarom ze dat niet doet. Maar nu zit ze met een nieuw probleem. De redenen om het zwaarwegend advies niet te volgen en verloskunde te sluiten, zijn dezelfde als om het voorgenomen besluit te nemen. Ze heeft geen nieuwe argumenten, ze kan alleen maar herhalen wat ze al heeft gezegd. Nu krijgt ze ook nog het verwijt dat ze niet luistert.

De IGJ als VAR

Omdat de zorgbestuurder het zwaarwegend advies van de burgemeester niet volgt, moet de IGJ nu ook een zwaarwegend advies geven. Een soort VAR. Geen taak die goed aansluit bij de core business van de IGJ.

De minister hoeft niet vroegtijdig betrokken te worden bij de sluiting van verloskunde. Merkwaardig, het stelsel en de inrichting zijn haar verantwoordelijkheid, niet van een burgemeester. Dit scheelt de minister wel een hoop Kamervragen of het maakt de beantwoording makkelijker. Ze kan verwijzen naar de burgemeester aan wie ze deze taak heeft uitbesteed.

Iedere speler heeft in deze casus zijn rol gepakt. Onze ziekenhuisbestuurder heeft gedaan wat zij het beste acht voor de zorg. De burgemeester heeft gedaan wat hij belangrijk vindt voor zijn gemeente. De lokale pers heeft de ontstane maatschappelijke onrust goed verwoord. De IGJ heeft in een brief de kool en de geit gespaard. Wat zijn we ondertussen opgeschoten?

Natuurlijk moeten zorgaanbieders en gemeenten niet langs elkaar heen werken. Maar deze wettelijk verplichte organisatie van bestuurlijke spanning zorgt niet voor betere besluiten.

Door Klaas Meersma, gezondheidszorgadviseur bij Van de Bunt