Innoveren is hard werken. Iedereen die zich ermee bezig houdt, weet dat natuurlijk al lang, toch werd het dit jaar soms confronterend duidelijk. Zo zijn veel zorgorganisaties bezig met AI die de administratieve lasten moet verlagen, geheel in de lijn met de gewenste revolutie van voormalig minister Agema.

AI-prioriteiten

VWS wil hier nog altijd opzetten en maakte bekend dat spraakgestuurd rapporteren en capaciteitsplanning daarbij prioriteit krijgen.
Het geloof is er dus nog steeds, maar een revolutie voltrekt zich niet vanzelf. Ook voor generatieve AI geldt dat het overgrote deel van de ontwikkelde AI-modellen op de plank of in de prullenbak belandt. Bovendien moet de implementatie zorgvuldig gebeuren, niet voor niets waarschuwde de IGJ voor onverantwoorde inzet.

Stekker uit AI

Daar komt nog bij dat AI ook gedragen moet worden binnen de organisatie en dat er vertrouwen moet zijn in de verdere doorontwikkeling ervan. Is dat niet het geval, dan valt de bodem uit de doos. Dat bleek dit jaar in het Maasstad Ziekenhuis, dat tegen de trend in stopte met de AI-software van PacMed, terwijl andere ziekenhuizen er juist enthousiast over zijn en toekomst in zien.

Robots komen eraan

Ook enthousiast is hoogleraar Bram van Ginneken, die in een veelgelezen artikel inschat dat technologie op termijn driekwart van de zorgtaken kan overnemen. Wel voorziet hij in de weg naar deze toekomst “hobbels en pijnlijke processen”.

Ict-leveranciers

Een hobbel op de weg is nog immer de soms moeizame verhouding met leveranciers. De ict-markt voor de zorg functioneert slecht, constateerde de Autoriteit Consument & Markt begin dit jaar in een alarmerend bericht. Zorgorganisaties zijn op sommige vlakken nou eenmaal afhankelijk van externe partijen. Zo meldden de zeven mProve-ziekenhuizen dat ze veel potentie zien in AI scribes, maar stelden ze ook vast dat de cruciale integratie in het elektronisch patiëntendossier (epd) traag verloopt.

Miljoenen zoek

Ook de financiering is soms een heikel punt. De miljoenen die via het Integraal Zorgakkoord (IZA) vrijkomen, zijn daarbij van groot belang. De teleurstelling was dan ook groot toen in de loop van dit jaar bleek dat er minder geld beschikbaar was dan aanvankelijk werd voorgespiegeld en dat er transformatieplannen op de wachtlijst terechtkwamen.

Datadiefstal

Tegelijkertijd zorgde de grote datadiefstal bij Clinical Diagnostics voor onrust in de samenleving. Het onderstreept het belang van goede cybersecurity in de zorg. Ook dat vergt bestuurlijke aandacht en investeringen. Hetzelfde geldt voor de aankomende European Health Data Space, die een prijskaartje met zich meebrengt.

Samenwerken

Was het dan alleen maar kommer en kwel in 2025? Zeker niet! Gelukkig zijn er vele partijen die bereid zijn het noeste handwerk dat hoort bij innovatie te doen. Wat opvalt is dat de zorg steeds meer bereid is samen te werken. Consortia en samenwerkingsverbanden schieten als paddenstoelen uit de grond en timmeren stevig aan de weg. De weg naar databeschikbaarheid en een landelijk dekkend netwerk is lang en hobbelig, maar er worden wel degelijk stappen op gezet.

Voorzichtig oogsten

Waar 2025 een jaar was van reality-checks zou 2026 wel een jaar van voorzichtig oogsten kunnen worden. De eerste IZA-projecten zullen voorzichtig impact gaan maken, geleerde lessen en bewezen toepassingen worden steeds sneller gedeeld en overgenomen en met een beetje geluk komt er een nieuwe regering die de zorg richting geeft en ondersteunt. Het zal allemaal niet op rolletjes lopen, maar we staan weer met beide voeten op de grond. En nu voorwaarts!

Ik wens iedereen een geweldig nieuw jaar.

Sytse Wilman