SCP: Meer geld en personeel nodig ouderenzorg thuis

Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) waarschuwt voor toenemend tekort aan deskundig personeel in de zorg voor ouderen thuis. Het SCP pleit voor meer geld en creatieve oplossingsrichtingen in de zorg aan thuiswonende ouderen. Dat blijkt uit het SCP-onderzoek Zorgen voor thuiswonende ouderen.
ouderenzorg

In opdracht van het ministerie van VWS heeft het SCP onderzoek gedaan naar de zorg thuis voor 75-plussers, ontwikkelingen en verwachtingen in de toekomst. Het aantal 75-plussers groeit van 1,2 miljoen naar ruim 2 miljoen tussen nu en 2030. Ook het aantal alleenstaande ouderen en het aantal 85-plussers neemt toe. Deze groepen gebruiken relatief veel zorg.
De vraag naar zorg, ondersteuning en passende woonvormen voor ouderen zullen stijgen. Echter, beschikbaarheid van deskundig personeel neemt af. Dat maakt de organisatie van betaalbare zorg en ondersteuning van ouderen thuis een grote uitdaging voor de toekomst, aldus het SCP.

Overschatting zelfredzaamheid

Er komen

0
508

Wilt u onbeperkt toegang tot de Zorgvisie Rapporten?

De Zorgvisie rapporten zijn exclusief voor onze Zorgvisie Compleet abonnees. Wilt u ook alle rapporten kunnen lezen? Meld u aan voor een Zorgvisie Compleet abonnement.

Heeft u al een Zorgvisie Compleet abonnement? Log dan hier in

Rapport informatie

Rapport naam:
Zorgen voor thuiswonende ouderen
Sector:
Ouderenzorg
Soort:
Onderzoek / Wetenschap
Afkomst:
Sociaal Cultureel Planbureau
Auteur:
Mirjam de Klerk, Debbie Verbeek-Oudijk, Inger Plaisier, Maaike den Draak
Aantal pagina’s:
102
Verschijningsdatum:
17 april 2019
Samenvatting:

In opdracht van het ministerie van VWS deed het SCP onderzoek naar de zorg thuis voor 75-plussers, ontwikkelingen en verwachtingen in de toekomst. Het aantal 75-plussers groeit van 1,2 miljoen naar ruim 2 miljoen tussen nu en 2030. Ook het aantal alleenstaande ouderen en het aantal 85-plussers neemt toe. Deze groepen gebruiken relatief veel zorg. 75-plussers zullen steeds langer zelfstandig thuis wonen en te maken krijgen met meer complexere problematiek. De vraag naar zorg, ondersteuning en passende woonvormen voor ouderen zullen stijgen. Beschikbaarheid van deskundig personeel neemt echter af. Dat maakt de organisatie van betaalbare zorg en ondersteuning van ouderen thuis een grote uitdaging voor de toekomst, aldus het SCP.

Zelfstandig wonende 75-plussers

In Nederland leven ruim 1,2 miljoen zelfstandig wonende 75-plussers. Hiervan woont bijna de helft alleen en ongeveer 1 op de 10 heeft geen partner en geen kinderen. Bijna allemaal hebben ze een chronische aandoening (90 procent). De meerderheid heeft een lichamelijke beperking, psychische aandoening of problemen met het geheugen. De groep is dan ook zeer divers en varieert in de hun behoefte aan zorg en ondersteuning. Ook verschillen zij in hun mogelijkheden om zelf binnen hun netwerk zorg en ondersteuning te regelen of in te kopen. Wel staan ze bijna allemaal in contact met een of meer medische zorgverleners.
Bijna de helft van alle 75-plussers zegt dat zij in een jaar zorg en ondersteuning ontvangen bij het huishouden of de persoonlijke verzorging, in de vorm van verpleging of begeleiding. Ongeveer de helft heeft dit ook ontvangen van familie of vanuit hun netwerk. Evenveel 75-plussers ontvang ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) als vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw).

Er is weinig tot niets bekend over het aantal zelfstandige ouderen dat gebruik maakt van welzijnsvoorzieningen, zoals een maaltijdservice of ontmoetingsbijeenkomsten voor eenzame ouderen, of cliëntondersteuning. Ook is het onduidelijk of alle behoefte aan zorg en ondersteuning wordt vervuld.
De meeste 75-plussers zijn nog actief en van mening dat ze zich goed te kunnen redden in hun dagelijkse leven, ook financieel. Ruim acht op de tien zegt tevreden te zijn met hun leven.
Ongeveer de helft van de 75-plussers geeft aan zich voor te bereiden op mogelijke toekomstige gezondheidsproblemen en houdt zich bezig met mogelijk noodgedwongen vertrek uit de woning en met de gevolgen van het verlies van naasten. Naarmate mensen ouder worden, neemt het aantal alleenstaanden en mensen die het financieel krap hebben toe. Eenzaamheid speelt ook, 10% van de 75-84-jarigen en 15% van de 85-plussers voelt zich (zeer) sterk eenzaam, aldus het SCP.
Hoewel het met veel van thuiswonende 75-plussers goed gaat en zij tevreden zijn over de zorg en ondersteuning die zij ontvangen, komen er ook knelpunten naar voren in het SCP-rapport.

Overschatting kwetsbaarheid zelfstandig wonende 75-plussers

De eigen kracht en mogelijkheden van ouderen en hun netwerk om zorg en ondersteuning te regelen wordt nog te vaak overschat. Dit geldt niet alleen voor beleidsmakers, hulpverleners en indicatiestellers. Ook ouderen zelf onderschatten nogal eens hun kwetsbaarheid. Daarmee bereiden zij zich onvoldoende voor op de toekomst. De zorg is dan ook nog te weinig gericht op preventie en vroegsignalering. Daardoor loopt men vaak achter de feiten aan.
Het woningaanbod is nog onvoldoende aangepast aan het feit dat ouderen langer zelfstandig thuis blijven wonen. Een deel van de ouderen woont in een huis dat niet goed past bij de behoefte aan zorg en ondersteuning die er (waarschijnlijk) gaat komen. Ook willen of kunnen ze niet verhuizen, vanwege financiële redenen of sociale overwegingen.

Complexiteit van het zorgstelsel en informatievoorziening

Complexiteit van het zorgstelsel vormt een belemmering bij het vinden van de juiste zorg. Ook wordt de informatievoorziening ervaren als ontoegankelijk en te ingewikkeld. Er zijn veel verschillende soorten zorg en ondersteuning, geleverd uit verschillende domeinen. Toegangscriteria komen meestal niet overeen. Niet alleen ouderen hebben hier moeite mee. Ook voor indicatiestellers en hulpverleners is het lastig om te bepalen welke zorg nodig is en onder welke wet deze valt. Daar komt nog bij dat de eigen bijdrage mensen afschrikt, waardoor niet iedereen de hulpmiddelen aanvraagt die ze nodig hebben.
Er speelt volgens het SCP een gebrek aan samenwerking en afstemming tussen de verschillende betrokken hulp- en zorgverleners. Er is veel onduidelijkheid over toepassing van wet- en regelgeving bij het uitwisselen van informatie tussen de verschillende betrokken domeinen.

Tekort personeel en deskundigheid

Er is een toenemend tekort aan personeel, ingekochte capaciteit en specifieke deskundigheid. Zo hebben veel huisartsen en wijkteams niet de kennis in huis om ouderen met een complexe problematiek thuis te ondersteunen. Daardoor kunnen ouderen onnodig in zwaardere zorgvormen terechtkomen, zoals de spoedeisende hulp (SEH) van het ziekenhuis. De krapte die ontstaat op de arbeidsmarkt voor zorgpersoneel is volgens het SCP zorgelijk. Het gaat dan over verzorgenden, verpleegkundigen en specialisten ouderengeneeskunde.

Toekomst

De vraag naar zorg thuis zal naar verwachting gaan veranderen. Het opleidingsniveau stijgt, waardoor  ouderen meer eigen initiatief zullen nemen en mogelijkheden krijgen om zorg zelf te organiseren en in te kopen. Ook wordt de groep ouderen en daarmee het aanbod van zorg diverser, mede door een toename van ouderen met een niet-westerse achtergrond.
De verwachting is dat technologische hulpmiddelen een grotere rol gaan spelen en daarmee ook de aard van werkzaamheden van professionals doen veranderen. Al zal menselijk contact nodig blijven en daarmee voldoende en vaardig personeel een uitdaging.
Ook blijft een groep ouderen bestaan die onvoldoende zelfredzaam zijn. Zij zullen op hulp van anderen moeten kunnen rekenen. Denk aan ouderen die te maken hebben met weinig digitale vaardigheden, weinig eigen regie, een klein netwerk, een laag opleidingsniveau of een gering inkomen.

Meer geld nodig en creatieve ruimte in de uitvoering

De mate waarin ouderen te maken hebben met knelpunten in de zorg en ondersteuning thuis, hangt af van de complexiteit en ernst van hun gezondheidsklachten of beperkingen. Maar ook met de mate waarin zij regie kunnen voeren, vaardig zijn in het zichzelf informeren en voor zichzelf op te komen, hun sociale netwerk, financiële middelen en de regio waar zij wonen. Het is onduidelijk hoe vaak thuiswonende 75-plussers met deze knelpunten te maken hebben. Het SCP stelt dat de meeste knelpunten zich mogelijkerwijs in de laatste levensfase van ouderen spelen. Dat betekent dat het aantal ouderen dat hier op een gegeven tijdstip mee te maken heeft wellicht klein is. Het aantal ouderen dat in hun levensloop tegen een of meer knelpunten aanloopt kan wel groot zijn, concludeert het SCP.
Er is meer geld nodig voor de ouderenzorg thuis, wat juist in de toekomst een probleem is. De organisatie van betaalbare zorg en ondersteuning van ouderen thuis is daardoor de grootste uitdaging voor de toekomst. Ook voldoende personeel met de juiste deskundigheid, die in variatie aansluiten bij de diverse zorgvraag, zal een belangrijk vraagstuk blijven. Technologie zal dit naar verwachting hooguit deels oplossen. Menselijk contact blijft namelijk belangrijk, aldus het SCP.
Voor een toekomstbestendige ouderenzorg thuis zijn duidelijke regels, maar ook creatieve oplossingen nodig. Regels gelden voor de grote groep, terwijl de groep thuiswonende ouderen alleen maar complexer wordt. Het SCP pleit voor meer creatieve ruimte met regels om te gaan. Zo kan er beter worden ingespeeld op de diverse en complexe zorgvraag die thuiswonende ouderen hebben. Daarvoor is het belangrijk om goed zicht te hebben en te houden op ouderen thuis.

De commissie Toekomst zorg thuiswonende ouderen zal op termijn adviseren over wat er nodig is om de zorg voor thuiswonende ouderen ook in de toekomst op peil te houden.

 

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet u ingelogd zijn. Heeft u nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.