Dat komt door hoe het systeem in Nederland is ingericht, met besluitvorming over vergoeding en toegang die sterk gericht is op kostenbeheersing. Het voordeel daarvan is dat de uitgaven aan nieuwe geneesmiddelen uitstekend onder controle zijn.

Een nadeel is dat besluitvorming in Nederland lang duurt en geregeld onvoorspelbaar is. Daardoor komen bewezen effectieve behandelingen in Nederland later beschikbaar voor patiënten. Gezondheidswinst blijft daardoor liggen. Artsen werken langer met oudere therapieën en hebben minder geneesmiddelen in hun dokterstas ter beschikking.

En dat raakt steeds meer mensen. Niet alleen patiënten, maar ook de zorg, de wetenschap en de economie. Als innovatie hier later landt, verliest Nederland stap voor stap ook klinisch onderzoek, investeringen en werkgelegenheid aan landen die hier wél sterk op inzetten.

Zo ontstaat goedbedoeld beleid dat onbedoeld de rem zet op medische vernieuwing én op economische waarde.

Gezondheid, zorg en economie zijn immers geen gescheiden werelden. Ze versterken elkaar of verzwakken elkaar, afhankelijk van de keuzes die we maken. Kiezen voor versterken betekent dat beleidsmakers strategischer moeten kijken naar investeringen die de gezondheid van patiënten verbeteren, de duurzaamheid van de gezondheidszorg versterken en op termijn economische groei en zekerheid opleveren.

Innovatie die niet of pas laat bij patiënten terechtkomt, mist haar doel. En als innovatie structureel in andere landen terechtkomt doordat Nederland er minder aantrekkelijk voor wordt, betekent dat ook verlies van kennis, investeringen en werkgelegenheid.

Dit speelt precies op het moment dat de druk op de zorg toeneemt door vergrijzing, personeelstekorten en een groeiende zorgvraag.

Druk op de zorg verminderen

In Nederland kunnen 1,8 miljoen ziekenhuisdagen worden voorkomen door de inzet van innovatieve geneesmiddelen en vaccins, volgens onafhankelijk onderzoek van PwC Strategy&. Dat verlaagt de druk op de zorg aanzienlijk. Andere en vroegtijdige inzet van geneesmiddelen draagt bij aan het oplossen van het tekort aan zorgpersoneel tot wel 14%.

Effectieve zorg voorkomt langdurige uitval, beperkt vervolgzorg en ondersteunt arbeidsproductiviteit. Jaarlijks wordt € 1,2 miljard aan zorgkosten bespaard door de inzet van geneesmiddelen en vaccins. De sector draagt € 8,5 miljard bij aan de economie en biedt werk aan 26.000 mensen. Wanneer innovatie en onderzoek verschuiven naar andere regio’s raakt dat niet alleen patiënten, maar ook de economie.

Grimmigere geopolitiek

De afgelopen jaren is de geneesmiddelensector een belangrijke factor geworden in de allengs grimmigere geopolitieke dynamiek. Europa, dat voorheen de apotheek van de wereld werd genoemd, loopt niet langer mondiaal voorop. Andere regio’s onderkennen de economische, strategische en academische waarde van de sector en zien het belang ervan voor de volksgezondheid. China is dankzij gericht en stimulerend beleid een innovatiegrootmacht geworden, in de voetsporen gevolgd door India en Brazilië.

Intussen werven de VS actief investeringen van geneesmiddelenbedrijven, om zo innovatiekracht, kennis, talent en productiecapaciteit in eigen land te hebben. Tegelijkertijd voert het land stevig handelsbeleid met onder meer heffingen en zogeheten MFN-beleid, waarbij nettoprijzen die andere welvarende landen betalen voor geneesmiddelen als referentie gelden voor de VS.

Consequenties voor Nederland

Dat kan consequenties hebben voor Nederland. Geneesmiddelenmarkten zijn sterk met elkaar verweven. Prijzen in kleine landen, zoals Nederland, kunnen doorwerken in grote markten, zoals de VS, zodat bedrijven er niet aan ontkomen om daar hun beleid met betrekking tot introducties van geneesmiddelen op af te stemmen.

Voor Nederland staat in deze internationale concurrentiestrijd veel op het spel. Peter Wennink heeft in zijn advies aan het kabinet aangegeven dat biotech, met geneesmiddelen als belangrijkste component, een van de vier sectoren is die belangrijk zijn voor het behoud van de welvaart in het land. Dat vergt wel keuzes om de geneesmiddelensector te versterken.

Een voorspelbaar en aantrekkelijk innovatieklimaat trekt onderzoek en investeringen aan. Gezondheid, economie en welvaart zijn daarmee direct met elkaar verbonden. Als Nederland goede en toegankelijke zorg serieus neemt én zijn verdienvermogen wil behouden, vraagt dat om een andere balans. Niet door kostenbeheersing los te laten, maar door gezondheid en innovatie te zien als investeringen.

Het vergt snellere en voorspelbare besluitvorming na Europese goedkeuring. en een samenhangende aanpak waarin toegang tot zorg, klinisch onderzoek en economische kracht elkaar versterken. Dat is een gezamenlijke opgave voor bestuurders, beleidsmakers en zorgprofessionals, waar geneesmiddelenbedrijven graag constructief aan bijdragen.