Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

Vijf maatregelen voor gepaste zorg bij levenseinde

Door verschillende oorzaken ontvangen patiënten geen gepaste zorg in de laatste periode van hun leven. Deze vijf maatregelen van de Stuurgroep Passende zorg in de laatste levensfase gaan daar verandering in brengen.
Vijf maatregelen voor gepaste zorg bij levenseinde

De stuurgroep heeft onderzocht welke belemmeringen er zijn voor passende zorg in de laatste levensfase en wat de oplossingen daarvoor zijn. De bevindingen staan in het rapport: Niet alles wat kan, hoeft.

Belemmeringen voor passende zorg

Zorg is passend als deze aansluit bij de wens van de patiënt. Patiënten moeten volgens de stuurgroep een eigen afweging kunnen maken of zij een medische behandeling noodzakelijk vinden of ervan afzien en een andere weg kiezen. Daardoor ontstaat ruimte voor acceptatie, afsluiting, afscheid en zorg die daarop gericht is. Zorgprofessionals zien dat ook, maar worden toch tegengehouden door een verschillende mechanismen, stelt de stuurgroep.

In het rapport worden verschillende belemmerende factoren genoemd. Allereerst is praten over het levenseinde niet gewoon. 'Het is niet gebruikelijk om wensen rond het levenseinde vast te leggen. Dit zit je ook terug in de zorg.' Zorgverleners vinden het thema lastig of worden belemmerd door cultuur of levensbeschouwing. Ten tweede is 'niet opgeven' de basishouding in onze samenleving. 'Acceptatie van en overgave aan ziekte is niet gewoon, doorvechten wel. Familie, kennissen en collega's moedigen patiënten aan om strijdbaar te zijn. Dit zien we terug in de neiging van dokters en patiënten om vooral iets te blijven "doen".' Richtlijnen en opleidingen zijn eveneens gericht op doen. Ze besteden volgens de stuurgroep te weinig aandacht aan de optie om van behandeling af te zien. Verder spelen er randzaken mee, zoals ziekenhuizen die geprikkeld worden om te behandelen. Afzien van behandelen levert geen geld op. Ook is het soms onduidelijk wie de verantwoordelijkheid draagt voor de patiënt.

Oplossingen en maatregelen

In het rapport noemt de stuurgroep een totaal van 23 maatregelen om belemmeringen uit de wereld te helpen. De volgende vijf maatregelen zijn door de stuurgroep en organisaties, die meewerkten aan het rapport, geselecteerd om als eerste op te pakken.

  1. Accepteer ziekte en overlijden
    Het moet gewoner worden om over het levenseinde te praten, over wensen en verwachtingen en over andere mogelijkheden dan alleen doorbehandelen. Het gaat in de laatste levensfase niet alleen om maximale geneeskunde en verlenging van het leven, maar om optimale zorg en kwaliteit van leven en welzijn. Er zijn hulpmiddelen voor patiënten en artsen om het gesprek aan te gaan. Ook kunnen gespreksleiders ingezet worden om het gesprek over het levenseinde in gang te brengen. Het is belangrijk dat we bij deskundigheidsbevordering op dit terrein patiënten, mantelzorgers en eventueel deskundigen uit diverse gemeenschappen betrekken
  2. Leg wensen patiënten goed vast
    Zorgverleners kunnen beter samenwerken op het gebied van overdracht. Zij moeten tijdig de wensen en verwachtingen van patiënten in het dossier vastleggen. Dat maakt het doorgeven van informatie eenvoudiger. Een zogenaamde Landelijke Transmurale Afspraak (LTA) kan deze samenwerking bevorderen. Een goed initiatief in dit kader is het voornemen om de huisartsen (NHG)-richtlijn Informatie-uitwisseling tussen huisarts en specialist bij verwijzingen aan te passen en uit te breiden met informatie- uitwisseling tussen huisartsen onderling. Ook doen hulpverleners en zorginstellingen er goed aan om voor patiënten en hun naasten een vast aanspreekpunt te creëren en om steeds duidelijk vast te stellen wie de zorg coördineert en regie voert over de behandeling.
  3. Maak samen een beslissing
    Het is belangrijk dat de hulpverlener en patiënt samen beslissen om te komen tot passende zorg. De patiënt beslist, maar moet dat kunnen overzien en de hulverlener helpt hem daarbij. Bij opname in een instelling of consult in de eerste lijn informeren hulpverleners steeds vaker bij patiënten in de laatste levensfase welke zorg zij nog wel en welke zorg zij niet meer wensen. Zo kunnen hulpverleners hier zoveel mogelijk al vooraf rekening mee houden. Dit model van anticiperende besluitvorming vormt een voorbeeld voor andere hulpverleners en zorginstellingen.
  4. Niet alleen "doen" maar ook "laten"
    Artsen en verpleegkundigen moeten bij een patiënt in de laatste levensfase in scenario's denken en de mogelijke uitkomsten op het gebied van functioneren, welzijn en kwaliteit van leven bespreken met de patiënt en diens naasten. Hierbij kunnen checklists helpen. Maar vooral het opnemen in richtlijnen van de afwegingen om soms juist niet te handelen helpt. De Federatie Medisch Specialisten wil in de lopende richtlijnprogramma's zorgen dat de optie 'anders doen' wordt opgenomen als het behandeldoel niet meer bereikt kan worden. Het NHG wil in ziekte-gerelateerde standaarden een overzicht opnemen van voor- en nadelen van behandelopties en daarvan afgeleide keuzehulpen.
  5. Van productie naar passendheid
    Een arts kon tot voor kort gesprekken over het afzien van behandelingen niet in rekening brengen. Inmiddels is sinds 2014 wel een betaling mogelijk gemaakt van een 'Intensief consult ten behoeve van zorgvuldige afweging behandelopties (190063)'. Medisch specialisten en ziekenhuisbestuurders moeten nu actief aan de slag met het maken van contractafspraken met zorgverzekeraars over en uitvoeren van het 'intensief consult'. Dat bevordert ook het luisteren naar en samen beslissen met de patiënt.

Stuurgroep Passende zorg in de laatste levensfase

De stuurgroep is in april 2013 opgericht door Artsenfederatie KNMG om te bevorderen dat mensen in hun laatste levensfase passende zorg krijgen. In deze stuurgroep zijn huisartsen, medisch specialisten, specialisten ouderengeneeskunde, verpleegkundigen, patiënten- en ouderenorganisaties vertegenwoordigd. Voorzitter van de stuurgroep is Gerrit van der Wal, voormalig inspecteur-generaal IGZ.

Gerelateerde tags

Of registreer u om te kunnen reageren.

Zorgvisie is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden