Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

Zes manieren om heropnames te voorkomen

Een gemiddeld ziekenhuis krijgt per dag zes ongeplande heropnames. Expert Loes Schouten kent zes interventies om ze te voorkomen.
operatie-AdobeStock_450.jpg
Foto: Adobe Stock

In Amerika gebruiken zorgverzekeraars het aantal heropnames als maatstaf voor de kwaliteit van de ziekenhuiszorg. Ziekenhuizen worden erop afgerekend. Zover zijn we in Nederland nog niet. Maar dat heropnames een grote rol gaan spelen de komende jaren, lijkt onafwendbaar. De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft heropnames als kwaliteitsindicator opgenomen in haar basisset. Volgens De Praktijk Index heeft een middelgroot ziekenhuis 2300 ongeplande heropnames per jaar, ofwel zes per dag. Een deel daarvan is vermijdbaar. Hoe?

Ongeplande heropnames

‘We weten al veel over heropnames’, zegt Loes Schouten. In de periode dat zij nog bij het kwaliteitsinstituut CBO werkte, is de informatie uit vakliteratuur regelmatig op een rijtje gezet. Schouten, die inmiddels haar eigen bureau Schouten Advies runt, onderscheidt zes succesvolle interventies.

1. Betere risico-inschatting

Er zijn voorspellers voor een heropname: patiënten met een hoge leeftijd, met meerdere aandoeningen, met cognitieve beperkingen, met fysieke beperkingen in hun dagelijks functioneren, met een laag opleidingsniveau en alleenstaande mensen. ‘Dit zijn allemaal factoren waarmee je van tevoren de kwetsbaarheid van patiënten in kaart kunt brengen. Als ziekenhuizen een systematische risico-inschatting doen, kunnen ze identificeren bij welke patiënten ze extra alert moeten zijn.’

2. Betere coördinatie in het ziekenhuis

Bij veel patiënten zijn meerdere medisch specialismen betrokken. Ziekenhuizen kunnen de zorg veiliger maken door de werkzaamheden van verschillende specialismen beter op elkaar af te stemmen. Dit heeft alles te maken met goede samenwerking tussen zorgprofessionals en ketenzorg binnen het ziekenhuis.

3. Betere overdracht

Is de overdracht van het ziekenhuis aan de eerstelijnszorg tijdig en adequaat? ‘Het komt regelmatig voor dat huisartsen pas horen dat een van hun patiënten in het ziekenhuis was als die alweer dagen thuis is.’ Ook de overdracht aan de thuiszorg kan beter. ‘Op dit terrein zijn veel goede initiatieven, zoals de transmurale zorgbrug. Hierbij komt de verpleegkundige van de thuiszorg op bezoek in het ziekenhuis om de patiënt en de ziekenhuisverpleegkundige te ontmoeten. Zo realiseer je een warme overdracht.’

4. Patient empowerment

Patiënten zijn door een ziekenhuisopname vaak uit balans. Ze zijn angstig en uit hun dagelijkse routine. Zeker bij oudere kwetsbare patiënten heeft dat grote invloed op hoe goed ze de voorlichting van het ziekenhuis bij ontslag begrijpen. Uit onderzoek blijkt dat patiënten vaak maar 15 procent onthouden van de instructies. ‘Het vergt nogal wat om patiënten met cognitieve beperkingen uit te leggen dat ze thuis driemaal daags bepaalde medicijnen moeten inhaleren, dat er onderhouds- en nood-medicatie is en de inhalator op een bepaalde manier moet worden gebruikt en schoongemaakt. Patiënten zijn gebaat bij eenduidige, herhaalde instructie. Het maakt uit of ziekenhuizen zo’n ontslaggesprek even snel tussendoor doen of dat ze echt een gesprek voorbereiden, waarbij ook een mantelzorger aanwezig is, en checken of alle instructies wel goed zijn begrepen.’

5. Pro-actieve ontslagplanning

‘Het komt voor dat specialisten op hun ronde vrijdagochtend tegen patiënten zeggen dat ze best wel naar huis kunnen. Mensen kunnen overvallen worden door een onverwacht ontslag. De thuissituatie is daar misschien helemaal niet op voorbereid. Het is beter om het ontslag van tevoren aan te kondigen en te organiseren. Misschien moet er wel een bed in de woonkamer worden geplaatst, mantelzorg worden opgetrommeld of gespecialiseerde thuiszorg worden geregeld.’

6. Goede nazorg en follow-up

‘Door patiënten beter te volgen in de thuissituatie kan veel ellende worden voorkomen. Ziekenhuizen kunnen bijvoorbeeld een aantal dagen na ontslag nog eens bellen hoe het gaat. Mogelijke complicaties zijn op deze manier eerder in beeld. Een interventie die verder gaat, is het thuis coachen van chronische patiënten om beter met hun ziekte te leren omgaan en zo heropnames te voorkomen.’

Leren van ongeplande heropnames

Een deel van de ongeplande heropnames is vermijdbaar, een deel is toe te schrijven aan onvoorziene complicaties. Volgens Schouten is het weinig zinvol om te discussiëren over welke heropnames precies vermijdbaar zijn. Wat in haar ogen wel helpt, is dat specialisten naar hun eigen zorgproces kijken en analyseren hoe ze het eigenlijk doen. Momenteel is ze betrokken bij een initiatief in Friesland waarin de Maatschap Friese Longartsen, de vier Friese ziekenhuizen en de Friesland Zorgverzekeraar een project zijn gestart om het aantal heropnames van COPD-patiënten te reduceren. ‘Er valt een wereld te winnen. Ziekenhuizen bezitten veel gegevens over heropnames. Cijfers die op dit moment nagenoeg niet worden benut. Ziekenhuizen en vakgroepen die deze data gebruiken om patronen te herkennen en patiëntgroepen te identificeren, hebben een voorsprong. Zodra we van data weer patiënten van vlees en bloed maken, herkennen specialisten en verpleegkundigen hun eigen patiënten en kunnen heropnames, door een andere manier van werken, waar mogelijk worden voorkomen. Deze zes interventies liggen voor het oprapen. Ieder ziekenhuis kan er direct mee aan de slag.’

Patiëntveiligheid
Patiënten en cliënten moeten kunnen rekenen op veilige zorg. Soms gaan er dingen mis en dat leidt tot incidenten en calamiteiten. Zorginstellingen zijn verplicht calamiteiten te melden bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Evenals een patiënt of diens naaste kan de Inspectie een tuchtzaak aanhangig maken. >> Bekijk het dossier

2 reacties

  • vdbnl

    In Engeland heeft een aantal ziekenhuizen het percentage heropnames substantieel kunnen reduceren door de patiënt in eigen regie online inzage te geven in zijn/haar dossiers van alle betrokken zorgverleners. Daardoor hebben die zorgverleners ook allemaal inzicht in alle dossiers. Huisarts is dus al geïnformeerd voordat patiënt weer thuis is.

  • Moos

    Bij ontslag uit de Geriatrische revalidatie is dit prima op orde.

Of registreer u om te kunnen reageren.