Emeritus-hoogleraar gezondheidsrecht Jaap Sijmons stak op Zorgvisie een betoog af om de professionele autonomie van de artsen te vergroten. Patiënten hebben de ruimte om een behandeling te weigeren, maar artsen hebben juridisch weinig ruimte om op grond van hun kennis en de individuele situatie van de patiënt een behandeling te weigeren.

Poll

Zorgvisie peilde de mening van haar lezers: moeten artsen behandeling kunnen weigeren? De poll leverde 49 reacties op en de stemming is zeer eensgezind: 41 van de reageerders zeggen volmondig ja op deze stelling. Deze week reageerden uitzonderlijk veel artsen op de stelling. Niet echt verrassend, aangezien het hen direct aangaat. Maar omdat Zorgvisie over het algemeen vooral schrijft voor en over zorgbestuur, zijn de reacties normaal gesproken ook van zorgbestuurders. Dat was deze week anders.

Niet taak van arts

Beginnend met de paar reacties die het oneens zijn met de stelling. Een kno-arts uit het ziekenhuis vindt het niet passend in de manier waarop de zorg is ingericht: “Hier zit een financiële component aan. Ik kan leven met: dat wordt niet meer uit de algemene middelen vergoed. En dat is dan een taak voor de zorgverzekeraar. Wij hebben een eed afgelegd om het beste te doen voor onze patiënt. In het beste hoort ook dat de patiënt ermee eens is. Zie Lieke Marsman.” De arts verwijst waarschijnlijk naar het boek ‘Op een andere planeet kunnen ze me redden’ van de onlangs overleden dichter. Marsman moest zich op jonge leeftijd verhouden met een naderende dood. Zij was het niet eens met de artsen die terughoudend waren met doorbehandelen.

Een andere lezer vindt het ook niet aan de arts om een behandeling te weigeren: “Oneens. Ik vind het wel de taak, zelfs de plicht, van de arts om te bespreken met de patiënt of een behandeling nog zinvol is, maar als de patiënt de behandeling wil, vind ik het niet de taak van de arts om haar te weigeren. Die plicht hebben zorgverzekeraars c.q. de overheid qua vergoeding wel. Die twee partijen moeten, gezien dat er behandelingen zijn die financieel echt niet meer verantwoord zijn, grenzen stellen aan de kosten van een behandeling in relatie tot de werkzaamheid en de prevalentie van de aandoening in kwestie.”

Shared decision making

Een van de weinige bestuurders die reageerde schreef: “Ik vind dat de arts nog meer juridische rugdekking mag krijgen. Bijvoorbeeld als een patiënt een behandeling probeert af te dwingen of zich niet aan de afspraken met de arts houdt, moet de arts de behandelrelatie (makkelijker dan nu) eenzijdig kunnen beëindigen, want het vertrouwen is dan weg. Deze poll en dit standpunt staat op gespannen voet met shared decision making, dat door veel patiënten als “ik vraag, eis, u draait” wordt uitgelegd.”

Een specialist ouderenzorg ziet de oplossing juist wel in de dialoog met de patiënt: “Belangrijk is eerst te vragen wat de patiënt wil bereiken met een behandeling en wat hij juist niet zou willen dat er gebeurt. Dat biedt ruimte om tegen de achtergrond van die verwachting een behandeling wel of niet (weigeren) uit te voeren. Dus niet uitgaan van de mogelijke of gevraagde behandeling maar vanuit de wens en verwachting. Dan kun je een professioneel besluit nemen daarmee dus ook een behandeling weigeren, want die is dan niet passend.”

Personeelstekort en wachtlijsten

In de eens-groep zijn veel reacties die willen dat artsen om macro-economische redenen een behandeling moeten kunnen weigeren. Een verpleegkundige schrijft bijvoorbeeld: “Ik vind dat een arts de kennis heeft over een bepaalde levensverwachting en die mag afwegen tegenover de behandeling. In mijn ogen gaat momenteel veel te veel personeel, geld en tijd zitten in patiënten die vervolgens een maand later alsnog overlijden of geen waardig leven meer kunnen hebben. Mooi te zien dat daar nu aandacht voor is.”

In de ggz is die personele krapte al aan de orde van de dag. Een psychiater schrijft: “Dat maakt dat we ook kritisch moeten kunnen zijn op wie we in behandeling nemen en houden. Ik denk dan bijvoorbeeld aan een behandeling afsluiten, als weinig of geen verdere verbetering optreedt. Of als de patiënt, door welke reden dan ook, onvoldoende in staat is om zelf genoeg te investeren in de behandeling. Door het grote palet aan aanbieders in de ggz is dit in de praktijk niet makkelijk: nadat na veel uitleg tot en zorgvuldige afronding is gekomen, meldt iemand zich weer aan bij een andere aanbieder, die gewoon weer opnieuw begint. Het is bewerkelijk om een goed overzicht te krijgen van eerdere behandelingen, maar soms hebben mensen meerdere behandeltrajecten doorlopen met weinig tot geen resultaat. Dan moet je ook kunnen zeggen: ik denk dat nog een poging niets toevoegt. Ook vragen om een ondersteunend contact horen veelal niet in de ggz thuis.”

Familie

Tenslotte verwoord een huisarts de juridisch kwetsbare positie van de arts: “Op dit moment is er te weinig rugdekking voor dit soort (ethische) beslissingen. Slechts als het middels uitgebreid overleg met patiënt en familie tot een gezamenlijk besluit komt lukt dit nu, dat zou makkelijker moeten worden, maar vraagt ook een indringende campagne om het publiek ervan bewust te maken dat er dit soort grenzen zijn aan de behandeling. Je lost het niet alleen op door ergens een regel toe te voegen!”