Op 10 juli 2025 werd door zestien partijen in de ouderenzorg het HLO getekend. Een ambitieus akkoord met daarin zo’n zeventig afspraken om de ouderenzorg toegankelijk en toekomstbestendig te krijgen. Er wordt ingezet op (nog) langer thuis wonen en verpleeghuisopname zo lang mogelijk uitstellen. De vraag is echter of thuis blijven wonen het ultieme einddoel moet zijn. Want hoe wenselijk het ook lijkt, de praktijk laat zien dat zorgsituaties steeds complexer worden. Mantelzorgers raken overbelast en het aantal crisisopnames stijgt.
Zorg thuis doelmatiger?
Onderdeel van het HLO is het streven om intramurale plekken toegankelijk te houden voor complexe, specialistische zorgvragen. Hiervoor is het nodig de minder complexe verpleeghuiszorg thuis te leveren. Verschillende partijen vragen zich af of het realistisch en doelmatig is om die zorg te verplaatsen naar de nu al overbelaste wijkverpleging en huisartsen. Terwijl sommige verpleeghuizen te maken hebben met lege bedden.
Voor wijkzorg en mantelzorgers ontstaan door personeelstekort en de toenemende complexiteit van de zorgvraag soms situaties waarin het bieden van passende zorg nauwelijks haalbaar is. Vanuit de praktijk horen we terug dat verpleeghuisopname soms zelfs vervroegd wordt doordat er onvoldoende thuiszorgmedewerkers beschikbaar zijn.
Respijtzorg en logeerzorg, bedoeld om mantelzorgers tijdelijk te ontlasten, blijken vaak schaars of moeilijk toegankelijk, waardoor de belasting verder stijgt. Daarbij vraagt zorg aan huis doorgaans meer personele inzet dan intramurale zorg. Omdat ouderen weliswaar ondersteuning nodig blijven hebben, maar deze individueel, over verschillende adressen moet worden geleverd. De stelling dat langer thuis wonen vanzelf goedkoper en efficiënter is, blijkt in de praktijk dan ook niet altijd houdbaar.
Complexe zorg thuis
Tegelijk zien we veelbelovende initiatieven zoals VanThuisUit waarbij mensen met dementie vanuit het gedachtegoed van reablement ondersteund worden bij het behouden of herwinnen van zelfstandigheid. Hoewel veelbelovend voor de ontwikkeling ‘thuis als het kan’, is de bekostiging doorgaans nog onvoldoende ingericht op deze complexere vormen van zorg thuis. Dit bleek bijvoorbeeld uit ons onderzoek naar het verplaatsen van oncologische zorg naar de thuissituatie.
Duurzame oplossing
Het streven ouderen langer thuis te laten wonen vraagt dus om een kritische overweging van de balans tussen wenselijkheid en haalbaarheid. Hoe vinden we evenwicht tussen de wensen van ouderen, kwaliteit van leven, doelmatigheid en betaalbaarheid? Het antwoord is misschien niet ‘zo lang mogelijk thuis’, maar ‘zo goed mogelijk thuis’, met oog voor grenzen, kwaliteit van leven en zorg, en bovenal realistische verwachtingen. Een verpleeghuis hoeft daarbij niet het laatste redmiddel te zijn, maar kan in sommige situaties juist een logische, waardevolle en soms noodzakelijke stap zijn. Voor wie dat geldt, wordt in opdracht van het Zorginstituut nu verder uitgewerkt.
Door: Sandra Zwijsen (PhD), principal consultant en Nienja Langerak (PhD), adviseur en onderzoeker, beiden werkzaam bij Significant Public.
