Allereerst gaat het om de terminologie die door journalisten wordt gebruikt (inmiddels is de kop van het artikel aangepast red.). Het ging in het nieuwsbericht om twee oudere dames met dementie die in een verpleeghuis woonden. Ook als mensen dementie krijgen, blijven het mensen. Het blijft moeilijk voor journalisten om te spreken over mensen met dementie.

Vermist

Vervolgens lezen we in het nieuwsbericht dat de twee dames vermist zouden zijn. Ook dat is een vreemde zin die geen recht doet aan het mens zijn van deze twee dames. Als je in een verpleeghuis woont, verlies je niet het recht om naar buiten te gaan. Dus hoe kan je dan vermist zijn?

Bij een vermissing is sprake van gedrag dat afwijkt van het normale patroon. Beide dames hadden zin in een hamburger. Het kan zo maar zo zijn dat ze uit het verleden goede herinneringen koesteren aan de McDonald’s.

Groot misverstand

Als mensen met dementie verhuizen naar een verpleeghuis is daar meestal een goede reden voor. Het kan thuis niet meer veilig zijn, of de omgeving (mantelzorg of thuiszorg) kan niet meer voldoende ondersteuning bieden in de thuissituatie. Op dat moment komt de Wet zorg en dwang (Wzd) in beeld, die gaat over de rechtspositie van mensen met dementie of een verstandelijke beperking die zorg nodig hebben.

In deze wet zijn verschillende opnamemogelijkheden vastgelegd. Maar bij geen enkele vorm van opname – vrijwillig of onvrijwillig – verliest een persoon met dementie automatisch zijn of haar bewegingsvrijheid. Dat is nog altijd een groot misverstand dat lastig uit te roeien is. In de Wzd is het uitgangspunt ‘nee, tenzij’. Dus een deur mag niet dicht zijn, tenzij daar een goede onderbouwing voor is. Er moet dan sprake zijn van een ernstig nadeel voor de persoon zelf of anderen, dat niet door een alternatief af te wenden is. Het gaat dan om een individuele zorgvuldige afweging waar de persoon met dementie bij betrokken is en kan hij of zij dat niet, dan moet de vertegenwoordiger worden betrokken.

Niets nieuws

Het feit dat mensen met dementie het recht hebben om in en uit te lopen staat dus feitelijk goed omschreven in de Wzd en ook in de voorloper van deze wet, de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Bopz). In het nieuwsbericht over de twee dames met dementie wordt gerefereerd aan het opendeurenbeleid. Veel huizen zijn op dit moment nog dicht, wat feitelijk een schending is van de mensenrechten van mensen met dementie.

Dat het lastig is als mensen met dementie in de avond naar buiten gaan is voor een deel te begrijpen. In veel verpleeghuizen is in de avond minder personeel aanwezig. Een oplossing kan zijn toezichthoudende domotica, maar dan moet er wel toezicht gehouden kunnen worden en bovendien is bij lang niet alle mensen met dementie de inzet van domotica nodig en nuttig. Belangrijk is dat het opendeurenbeleid niet iets nieuws is, dat is geïntroduceerd door de Wet zorg en dwang. Het is meer dat in de ouderenzorg nog veel deuren dicht zijn.

Luisteren

Door de komst van de Wzd in 2020 is er gelukkig wel meer aandacht gekomen voor de rechten van mensen met dementie. Maar getuige de kop van het nieuwsbericht zijn we er nog lang niet.

Mensen met dementie willen niet weggestopt worden in een verpleeghuis. Steeds meer ouderen geven dat zelf ook aan. Het wordt tijd dat we daar serieus naar gaan luisteren. Aan de Wet zorg en dwang ligt het niet.

Door Brendra Frederiks, universitair docent gezondheidsrecht bij Amsterdam UMC