Artikel bewaren

U heeft een account nodig om artikelen in uw profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
Reacties1

Tineke Abma: ‘Beleid Langer thuis wonen was halfbakken’

Bart Kiers
Bart Kiers schrijft zowel over cure als care. Zijn aandachtsvelden zijn de ziekenhuizen, medisch specialisten, wijkverpleging en ouderenzorg.
Een betaalbare en goede ouderenzorg vereist een consistent langetermijnbeleid. Dat leert een vergelijking van de Nederlandse ouderenzorg met Duitsland, Engeland, Denemarken en Japan, uitgevoerd door wetenschappers van de Leyden Academy, IQ Healthcare en ESHPM in Rotterdam in opdracht van de WRR. Tineke Abma, hoogleraar en directeur Leyden Academy. ‘De route naar een houdbare ouderenzorg is een wicked problem.’
Tineke Abma. Foto: Harmen de Jong
Premium

Wat kan Nederland leren van de pogingen van andere landen om hun langdurige zorg voor ouderen goed en toegankelijk te behouden? Leyden Academy on Vitality and Ageing, IQ Healthcare (Radboudumc) en de Erasmus School of Health Policy & Management (ESHPM) geven antwoord op die vraag op verzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). De wetenschappers nemen Duitsland, Engeland, Denemarken en Japan onder de loep. Zij kampen, net als Nederland, met de vergrijzing en de toenemende personeelsschaarste. Daardoor rijzen de loonkosten de pan uit en staat de kwaliteit onder druk.

Houdbare ouderenzorg

De analyse ‘Houdbare ouderenzorg’ onderscheidt de dimensies betaalbaarheid, voldoende personeel en voldoende maatschappelijk draagvlak voor het ouderenbeleid. ‘Hoe zorgen deze landen dat de kosten niet uit de bocht vliegen? Hoe zorgen ze voor voldoende professioneel zorgpersoneel? Hoe zorgen ze voor voldoende maatschappelijk draagvlak? En welke lessen bevat hun aanpak voor Nederland’, zegt Tineke Abma, hoogleraar participatie & diversiteit en directeur van Leyden Academy.

Care in Engeland is een drama

Engeland komt duidelijk naar voren als negatieve casus. De Engelsen zetten vol in op marktwerking en competitie in de ouderenzorg. Private aanbieders hebben kostenreductie als voornaamste focus, waardoor de kwaliteit sterk onder druk staat. Abma: ‘In Engeland is de medische zorg gratis via de NHS. Maar de Engelse overheid laat de care over aan private partijen. Engelse burgers moeten de zorg grotendeels zelf betalen. Als ze dat niet kunnen, moeten ze zelfs hun eigen huis verkopen. Onlangs schetste het rapport The road to nowhere van The King’s Fund een dramatisch beeld van de ouderenzorg. De overheid houdt weliswaar de kosten binnen de perken, maar de kwaliteit is belabberd en burgers komen vaak financieel in de problemen. Dat sleept zich al dertig jaar voort. Het draagvlak onder de bevolking daalt naar het nulpunt. Zo moet het dus niet.’

Community care in Denemarken

Denemarken onderscheidt zich in positieve zin met een heel consistent langetermijnbeleid. Al tientallen jaren zet de overheid er in op gedecentraliseerde community care. Er is breed maatschappelijk draagvlak dat ouderen thuis moeten kunnen wonen met alle voorzieningen die daarbij horen. Abma: ‘Dat is dus niet alleen thuiszorg, maar een all-inclusive pakket. Dat bevat maaltijdvoorziening, huishoudelijke hulp en ondersteuning vanuit de lokale gemeenschap. Er is een lange traditie van inzet op preventie, om mensen te stimuleren langer vitaal te blijven.’

Familiezorg in Duitsland en Japan

Voor Duitsland en Japan is de ouderenzorg een enorme worsteling. Beide landen hebben traditioneel een krachtige familiezorg, maar dat wordt steeds moeilijker doordat gezinnen kleiner zijn. Bovendien zijn er door de vrouwenemancipatie steeds minder mantelzorgers, want vrouwen werken steeds vaker. De personele houdbaarheid is dus een groot probleem in Japan en Duitsland. Abma: ‘Japan ontwikkelt voorzichtig een migratiebeleid om zorgmedewerkers uit onder meer Indonesië, Vietnam en de Filipijnen te werven. Ook in Duitsland zijn steeds meer zorgmedewerkers uit onder meer Polen aan de slag in de ouderenzorg. Daarnaast krijgen mantelzorgers financiële compensatie in Duitsland.’

Lessen voor Nederland

Wat zijn nu de lessen voor Nederland? De houdbaarheid van de ouderenzorg is volgens de onderzoekers een wicked problem, ofwel een ongestructureerd en complex probleem waarvoor op dit moment geen eenvoudige oplossing bestaat. De Deense of Duitse aanpak een-op-een kopiëren is geen optie. Abma: ‘Er bestaat geen quickfix. Een simpele copy-paste is niet mogelijk. Duitsland, Engeland, Denemarken en Japan worstelen net zo als wij.’

Zorgvisie-congres Ouderenzorg op de juiste plek

Zorgvisie organiseert op 16 februari het (online) congres Ouderenzorg op de juiste plek. Keynotes zijn onder andere hoogleraar Rudi Westendorp, hoogleraar Anne-Mei The en specialist ouderengeneeskunde Ester Bertholet en Daniëlle Brünsting (Zorgcirkel) over Fact-teams in de ouderenzorg.

Langer thuis wonen

De Deense aanpak van community care lijkt op het Nederlandse beleid van ‘Langer thuis wonen’. Maar de Denen zijn daarin aanzienlijk succesvoller, vanwege hun langdurige en consistente inzet. Dat is een schril contrast met Nederland, dat in 2012 voor deze aanpak koos terwijl de randvoorwaarden voor succes ontbraken. De verzorgings- en verpleeghuizen werden afgebouwd. Tegelijkertijd werd onvoldoende geïnvesteerd in de wijkverpleging, goede ondersteuners bij de huisartsen, huishoudelijke hulp, welzijn en preventie. Na een tegenreactie uit de samenleving, onder aanvoering van sportjournalist Hugo Borst, werden de financiële besparingen teruggedraaid.

Bezuinigingen

‘Het programma Langer thuis wonen heeft per saldo weinig opgeleverd’, concludeert Abma. ‘Het was ingegeven door bezuinigingen en werd halfbakken uitgevoerd. De randvoorwaarden ontbraken om ouderen ook echt langer thuis te laten wonen. De visie is erbij gehaald om het beleid te verkopen, maar de visie was oppervlakkig en niet doorleefd.’

Denemarken is consistent

Het Deense beleid past goed bij de sociaaldemocratische verzorgingsstaat die Denemarken is. De gezondheidszorg is er volledig publiek gefinancierd en regionaal georganiseerd. Mantelzorg ontbreekt nagenoeg, omdat veel vrouwen werken. De inzet is consequent op goede professionele ondersteuning aan huis. Denemarken leert ons dat het verstandig is uitdagingen te adresseren vanuit een langetermijnvisie en consistent te zijn in de aanpak. Ook de manier waarop de Denen preventie vormgeven, lijkt in Nederland steeds meer aanhang te krijgen. ‘Voor de Denen is vitaliteit en gezond leven belangrijk. Mensen doen daardoor later een beroep op professionele zorg. Maar inzet op preventie vraagt om een lange adem, want het kost jaren voordat het wat oplevert.’

Financiële compensatie van mantelzorg

De manier waarop Japan en Duitsland de capaciteit aan mantelzorg proberen te vergroten, biedt aanknopingspunten. Ofwel via een migratiebeleid of door financiële compensatie van mantelzorg. ‘Ongeveer 75 procent van de mensen in Duitsland die thuis wonen en zorg ontvangen, maakt gebruik van de optie om mantelzorg financieel gecompenseerd te krijgen via een persoonsgebonden budget. De tarieven zijn weliswaar lager dan bij ons, maar Nederland doet er goed aan het debat over betaalde mantelzorg niet uit de weg te gaan. We lijken met het Rijnlandse overlegmodel nog het meeste op Duitsland. Via een samenspel tussen overheid, werkgevers en werknemers  zoeken we naar oplossingen.’

Gedragen keuze maken

De kunst is om na een brede maatschappelijke dialoog een gedragen keuze te maken en daar consistent aan vast te houden. Daarin gaat het om de juiste balans tussen de dimensies betaalbaarheid, voldoende personeel en voldoende maatschappelijk draagvlak voor het ouderenbeleid. ‘Kies een balans die past bij de cultuur en de maatschappelijke context. Vanuit de waarden die passen bij de cultuur. Het is een zoektocht vol onzekerheden, die we met elkaar zullen moeten afleggen. Het is als laveren in de mist.’

Houdbare ouderenzorg

Hoe kan de Nederlandse langdurige zorg voor ouderen voor de toekomst duurzaam worden georganiseerd? Dat heeft de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) gevraagd aan wetenschappers van Leyden Academy on Vitality and Ageing, IQ Healthcare (Radboudumc) en de Erasmus School of Health Policy & Management (ESHPM). De publicatie ‘Houdbare zorg’ maakt onderdeel uit van het WRR-adviestraject Houdbare Zorg, dat is geïnitieerd door CDA-Kamerlid Omtzigt en minister Hugo de Jonge van VWS.

1 REACTIE

  1. Helemaal eens met Tineke Abma.
    De organisatie en financiering van zorg voor ouderen thuis is vastgelegd in de WMO.
    Uitvoering is met aanzienlijke budgetkorting neergelegd bij de gemeenten.
    Het wenkend perspectief van de decentralisatie…….
    Een perverse opdracht…….waar de gemeenten (VNG) en de landelijke overheid (min.VWS en parlement) mee hebben ingestemd.

Geef uw reactie

Om te kunnen reageren moet u ingelogd zijn. Heeft u nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.