Ze weet maar wat goed waar ze het over heeft. Bettie Eek is opgeleid tot arts en gepokt en gemazeld in Wet zorg en dwang (Wzd) en haar juridische voorganger de BOPZ (Wet bijzondere opnemingen psychiatrische ziekenhuizen). Ze is werkzaam als zelfstandig Wzd-functionaris in de ouderen- en gehandicaptenzorg. Sinds een jaar of vijf vormt ze samen met juriste Linda het kenniskader achter de driedaagse opleiding van Quasir voor Wzd-functionarissen. De wet is voor haar, zoals ze zelf zegt, een dagtaak. “Ik ben daar goed in ingevoerd.”

Opleiding als antwoord

Dat is anders bij de doelgroep van de Driedaagse. Bij deze artsen en gedragswetenschappers is het zelden hun hoofdtaak. Vaak doen ze het naast hun eigenlijke werk, voor een aantal uur per week. Het verloop onder Wzd-functionarissen is hoog; de functie lijkt weinig geliefd. Niet zo vreemd dus dat bij het ingaan van de Wzd (2020) organisaties op zoek gingen of zij de rol van Wzd-functionaris extern konden invullen. “Dat hebben we onderzocht”, vertelt Siberta Hassing, manager bij Quasir. Daaruit is de Driedaagse ontstaan. Een opleiding – zowel via open inschrijving als incompany te volgen – voor zorgprofessionals die vanuit de wet de rol van Wzd-functionaris op zich nemen. “Omdat we erachter kwamen dat organisaties worstelden met de vraag hoe ze de wet moesten toepassen – nog los van de mensen.”

De uitdaging

De juridische kennis voor die opleiding was al in huis. Quasir bood ook toen al de opleiding tot cliëntvertrouwenspersoon Wzd aan. Met Bettie Eek is daar de zorgpraktijk aan toegevoegd. Een unieke combinatie, weet Siberta. “We hebben het over een arts en een jurist die beiden met hun pootjes in de modder staan. Ze kunnen echt de diepte in. Of het nou gaat over de toepassing van de wet, de casuïstiek of de jurisprudentie.” Dat is een belangrijk onderscheidend aspect. Volgens Siberta gaat het cursisten niet zozeer om de wet te lezen en te begrijpen, maar om de wet toe te passen. “Dat is de uitdaging.”

Inspelen op behoeftes

Twee van de drie opleidingsdagen staan zowel de arts als de juriste voor de groep. Waardoor de deelnemers beide perspectieven meekrijgen. Een combinatie die erg wordt gewaardeerd. Niet het minst omdat Bettie en Linda, naast de vaste onderdelen van de opleiding, kunnen inspelen op vragen vanuit de groep. “Het uitgangspunt is vanzelfsprekend dat je de wet moet kennen”, vertelt Bettie. “Daar kun je niet omheen. Maar Linda en ik kijken altijd waar de deelnemers behoefte aan hebben.” Heeft geen van de deelnemers te maken met gedwongen opnames, dan wordt dat genoemd maar minder uitgebreid dan onderwerpen die wel in de praktijk van de cursisten voorkomen. Dat zorgt ervoor dat er discussie ontstaat tussen de deelnemers. “Die discussies zijn leuk en leerzaam voor de cursisten. Ze worden dan ook erg gewaardeerd.”

Afvinken of bijdragen aan kwaliteit van zorg?

In de drie cursusdagen gaat de wet leven voor de deelnemers, merken Siberta en Bettie. Cursisten krijgen gevoel bij de wet – mede door het inzicht in het hoe en waarom ervan. En de bijdrage van de wet aan de autonomie van de cliënt en de kwaliteit van zorg binnen de organisatie. Maar dan moet de visie van de zorgorganisatie daar wel bij aansluiten, stelt Bettie. “De meesten hebben de mond vol over visie. Maar wat betekent dat dan? Vink je de wet gewoon af of heb je een doorwrochte visie op je cliënten, op onvrijwillige zorg en op methodisch werken? De Wzd is niet alleen iets voor de Wzd-functionaris, de artsen, zorgverantwoordelijken en gedragswetenschappers. Bestuurders, managers en kwaliteitsmedewerkers zouden zich net zo verantwoordelijk moeten voelen voor de toepassing van de wet.”

Lol in de rol

Precies dat geeft de Driedaagse de cursisten ook mee. Dat je als Wzd-functionaris niet de controleur bent die maatregelen moet afvinken. Maar dat het gaat om het grotere plaatje. Bettie: “Dat je het lef hebt om in gesprek te gaan met je bestuurder, medewerkers en zorgverzekeraar over de visie op de mens en hoe je zorg wilt verlenen. Dan ben je voortaan niet de zeur die komt vertellen dat je je formulier niet goed hebt ingevuld. Maar ben je in dialoog met je bestuurder en collega’s over hoe het beter kan.” Dat inspireert. Aan het eind van de Driedaagse hebben de deelnemers veel meer lol in hun rol die ze eerst als moetje zagen.