Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

‘Meer personeel leidt niet per se tot betere verpleeghuiszorg’

Meer geld en meer personeel zorgt niet automatisch voor betere verpleeghuiszorg. Leiderschap en een goede personeelsmix zijn belangrijker. Dat zegt Jan Hamers, hoogleraar ouderenzorg aan de Universiteit Maastricht.
JanHamers_450.jpg
Jan Hamers: 'Bevlogenheid van leiders bepaalt vaak succes verpleeghuizen.'

In de discussie rond de verpleeghuiszorg de afgelopen weken klonk al gauw de roep om meer personeel. Arts en filosoof Bert Keizer riep op om artsen en verpleegkundigen in verpleeghuizen veel beter te belonen. Sportjournalist Hugo Borst wijt de slechte zorg bij Laurens, waar zijn moeder verblijft, aan te weinig personeel. In diezelfde week verscheen ook het rapport Meer is niet per se beter van de Universiteit Maastricht naar de relatie tussen de personeelsbezetting en de kwaliteit van zorg. De conclusie staat haaks op de roep om meer handen aan het bed: dat leidt niet automatisch tot betere zorg.

Roep om meer personeel is begrijpelijk
Hoogleraar ouderenzorg Jan Hamers had de roep om meer geld en personeel wel verwacht. Hij begrijpt het ook wel. ‘Iedereen wil een eenvoudige oplossing. Maar wij hebben geen verband kunnen ontdekken tussen meer personeel en betere kwaliteit van zorg.’ De vergelijking met privéklinieken voor rijke ouderen vindt Hamers niet eerlijk. ‘Ja, als iedereen net als prinses Juliana destijds een privéverpleegkundige heeft die 24 uur beschikbaar is, dan lijkt het probleem opgelost. Maar het is niet realistisch om het gemiddelde verpleeghuis daarmee te vergelijken. Zo hebben we in Nederland de zorg qua bekostiging niet georganiseerd.’

Meer personeel = meer vastbinden
De roep om meer personeel speelde enkele jaren geleden ook in de discussie rond het vastbinden in verpleeghuizen. ‘Verpleeghuizen stelden dat ze daar pas mee konden stoppen als er meer personeel was. Maar wat bleek uit ons onderzoek? Meer personeel leidt juist tot meer vastbinden. Het had veel meer te maken met de visie op zorg, hoe medewerkers ouderen bejegenen en hoe huizen de zorg organiseren.’

Bevlogenheid leiders
Opvallend blijft dat er verpleeghuizen zijn die met een vergelijkbaar budget veel betere resultaten behalen dan andere. Waarom kopiëren andere huizen die succesformule dan niet? Maar zo simpel is het niet. Het succes van individuele verpleeghuizen is volgens Hamers vaak te danken aan de bevlogenheid van de leiders. ‘Die zijn helemaal doordrongen van een bepaalde visie. En ze weten die ook over te brengen op alle niveaus in de organisatie. Een goed voorbeeld van een nieuw initiatief is de Reigershoeve in Heemskerk. Kopiëren is niet makkelijk omdat de passie van de mensen en het leiderschap door de hele organisatie een succesfactor is.’

Traditionele verpleeghuiszorg
De traditionele verpleeghuiszorg doet er goed aan kritisch naar de eigen manier van werken te kijken. Medewerkers werken daar vaak nog systematisch de kamers af om iedereen wakker te maken en te douchen. ‘Dat hebben ze zo geleerd op de opleiding. “Ik heb pas een voldaan gevoel als ik vijf mensen voor de lunch heb gewassen”, hoorde ik een verzorgende zeggen. In veel verpleeghuizen rennen medewerkers heel hard om alles te regelen zoals dat is bedacht. Maar waarom kunnen bewoners niet uitslapen?’ Een ander verbeterpunt vormt de inzet van mantelzorgers. Familieleden zijn gewend om allerlei zaken te doen, maar bij opname in een verpleeghuis mag dat soms niet meer en neemt het verpleeghuis alles uit handen.

Lückerheide
Een goed voorbeeld van een geslaagde verandering in  de reguliere zorg is verpleeghuis Lückerheide in Kerkrade. ‘Toen ik daar twintig jaar geleden kwam, stonk het er naar urine, hoorde je bewoners schreeuwen en rende het personeel over de gangen. Nu ruikt het er prettig, dragen medewerkers geen uniform meer, worden bewoners niet meer vastgebonden en zijn ze rustig. De directeur weet wat er speelt op de werkvloer en wordt op handen gedragen. Ik leid buitenlandse gasten hier vaak rond. Het valt hen op hoe goed de sfeer er is. Ze hebben ook onorthodoxe oplossingen. Er is een afdeling met alleen Korsakov-patiënten. Die doen vrijwillig onder leiding van een tuinman het tuinonderhoud. Dat geeft een zinvolle dagbesteding en scheelt ook weer geld.’

Meer hbo-verpleegkundigen
Het rapport constateert dat verpleeghuizen te veel leunen op laagopgeleid personeel. Maar alleen inzetten op meer hbo-verpleegkundigen, is niet voldoende. Meer verpleegkundigen op de werkvloer helpt wel om leiderschap door de hele organisatie te verspreiden. ‘Het gaat om een goede mix van handen, hart en hoofd’, aldus Hamers.

Dossier ouderenzorg
In het dossier ouderenzorg draait het om langer thuis wonen, verpleeghuizen en gezond blijven. Lees meer.

 

5 reacties

  • Marlies

    @ Natasja: "... maar om kwaliteitsproblemen bij voorbaat los te koppelen van personele bezetting, is naar mijn mening op zijn minst onzorgvuldig te noemen." Geheel mee eens.

    Ik concludeer - in de huidige context - liever 'Meer geld = 'gewoon' betere zorg. Toch?' (zie: https://www.linkedin.com/pulse/meer-geld-gewoon-betere-zorg-toch-marlies-rosenbrand?trk=pulse_spock-articles). Het wetenschappelijk onderzoek zie ik in ieder geval niet als bewijs dat dat - in de huidige context - niet zo is....


  • Natasja

    "Meer schoon water leidt niet automatisch tot minder uitdroging." Nee, als men het niet tot zich neemt, zal er alsnog uitdroging optreden. Neemt niet weg dat de beschikbaarheid van voldoende schoon water een eerste vereiste is om uitdroging tegen te gaan. Voldoende personeel is ook een vereiste om kwalitatief goede zorg te kunnen leveren. Dat bevlogen leiderschap, enthousiaste medewerkers, voldoende scholing, een heldere visie en een goede mix van medewerkers (zowel in niveau als op andere vlakken) deze kwaliteit naar een hoger plan kunnen tillen staat buiten kijf. Dat het gebrek hieraan het tegenovergestelde tot gevolg heeft overigens ook, maar deze kromme redenaties worden net iets te vaak gebruikt om verdere bezuinigingen te verantwoorden. Ook daar waar gebrek aan personeel wél de onderliggende reden is dat kwaliteitsdoelen niet behaald worden. Ik ben het er overigens mee eens dat een overschot aan personeel ook niets oplost, maar om kwaliteitsproblemen bij voorbaat los te koppelen van personele bezetting, is naar mijn mening op zijn minst onzorgvuldig te noemen.

  • Inge

    Beste Jan,
    Sorry maar goede zorg ligt niet altijd aan nivo .
    Wie zegt dat een hbo er beter is ?
    Het ligt aan de persoon werkt hij zij met hart en ziel ?
    Daar zit het verschil ,en de manier hoe je met bewoners omgaat ,gewoon das het beste mensen geven niks om nivo ,wel om goede zorg aandacht en liefde ,laat mensen in hun waarde en je bent er al .maar meer personeel is wel beter vooral in de ochtend ,en betere beloning is ook wenselijk want het beroep wordt zwaar onder schat ,door mensen die onze cao maken .
    Groetjes

  • FlexMind

    Het is zeker niet alleen maar niveau, het heeft ook te maken met mentaliteit en de hoe mensen uit een opleiding komen. Daarnaast heeft het zeker met gedrevenheid en voorbeeldfunctie van bestuurders / directie te maken. Ook in ziekenhuizen heb ik meegemaakt dat verpleegkundigen geen tanden poetsen of nagels van patienten knipten. Daarbij zie ik dat 'onderbeurtjes' vaak aan de patient worden overgelaten (ook op dit moment bij mijn dementerende vader in verpleeghuis). Cultuurverschillen spelen hier ook mer. Zelfs mijn vader verteld dat het met name Marokkaanse / Turkse verzorgsters hem maar zelf laten aanrommelen.
    Dat hier geen check en sturing op zit is dan ook evident. En met drie vier medewerkers een hele afdeling gewassen en verzorgd te krijgen is op den duur een uitputtingsslag...

  • Pip

    Meer personeel wordt door dit onderzoek niet als oplossing gezien terwijl ik onlangs een artikel als dat uitdroging van ouderen wel degelijk komt door te weinig personeel en niet door kennis tekort
    Het lijkt me toch dat dit elkaar tegenspreekt.
    Mijn ervaring leert dat er wel degelijk meer inzet van menskracht moet zijn om aan alle behoeften tegemoet te komen.
    Ik werk als verpleegkundige geriatrie en gerontologie

Of registreer u om te kunnen reageren.

Zorgvisie is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden