Al in 2018 adviseerde de ‘Taskforce Lijkschouw en Gerechtelijke Sectie’ in een rapport aan de Tweede Kamer om taakherschikking te overwegen, zodat ook andere gekwalificeerde zorgprofessionals een rol zouden kunnen krijgen bij het vaststellen van de natuurlijke dood. Vijf jaar later in 2023 deed bureau HHM, in opdracht van het ministerie van VWS, onderzoek naar de inzet van Verpleegkundig Specialisten (VS) en Physician Assistants (PA) bij de lijkschouw en adviseerde ruimte te creëren binnen de Wlb om met pilots te starten. Anno 2026 is daar nog steeds niets mee gedaan.

Lijkschouw in praktijk

De lijkschouw bij overlijden is cruciaal. Na elk overlijden wordt onderzocht of iemand op natuurlijke wijze is overleden of dat er mogelijk sprake is van een misdrijf of ongeval. Afhankelijk van de omstandigheden kan het onderzoek eenvoudig of uitgebreider zijn. De behandelend arts stelt de doodsoorzaak vast en legt dit vast in de A-verklaring (overlijden) en B-verklaring (doodsoorzaak). Bij twijfel wordt de gemeentelijke lijkschouwer ingeschakeld – iets dat ook bij PA’s en VS’en zal blijven gelden als zij bevoegd worden.

PA’s en VS’en pleiten al jaren voor een rol bij de lijkschouw. Ze kennen hun patiënten goed, zijn deskundig en bieden continuïteit van zorg: van het stellen van diagnoses tot het starten van behandeling en het bieden van palliatieve begeleiding. Toch mogen zij een overlijden niet officieel vaststellen. Bij een verwacht overlijden moet een collega-arts komen voor de lijkschouw, wat de continuïteit verstoort en de werkdruk verhoogt. Bovendien beperkt dit de inzetbaarheid van PA’s en VS’en in avond-, nacht- en weekenddiensten, iets waar veel zorgorganisaties last van hebben. De onderzoekers stellen dat de enige weerstand vooral bij een kleine groep forensisch artsen zit, die de schouw liever bij hun eigen beroepsgroep houden. Hoe toekomstbestendig is dit, terwijl we de komende jaren afstevenen op een tekort van bijna 300.000 zorgprofessionals?

Passende zorg

PA’s en VS’en zijn al meer dan twee decennia actief in Nederland om taken van artsen over te nemen. Diverse onderzoeken tonen aan dat zij dit kwalitatief goed en doelmatig doen. Beide beroepsgroepen zijn bereid zich verder te scholen op het gebied van lijkschouw, zodat zij deze taak eveneens goed kunnen uitvoeren, maar daarvoor moet de wet eerst ruimte bieden. Het zal na jaren van discussie echt tijd worden: het kost de wetgever weinig en levert de samenleving veel op. Bovendien biedt het ook aanzienlijke ontlasting voor artsen.

Politiek aan zet

De onderzoekers adviseren politieke druk uit te oefenen om in de nieuwe Wlb ruimte voor PA en VS te creëren. Eerdere pogingen hebben niets opgeleverd. Al in mei 2020 stuurden beide beroepsverenigingen een brief aan de ministers van VWS, BZK en Justitie. Er volgden diverse Kamervragen. Deze week stuurde NAPA opnieuw een brief aan minister Hermans met het dringende verzoek om hier werk van te maken.

De voorgenomen wetswijziging moet nog worden voorgelegd aan de Raad van State en vervolgens aan beide Kamers. Er is nog een kans om dit in de wet op te nemen. Hopelijk grijpt dit kabinet die kans en gaat hier daadwerkelijk mee aan de slag!

Door Milena Babović, directeur Nederlandse Associatie Physician Assistants (NAPA) en voorzitter vakbond FBZ