In deel één van dit tweeluik zagen we waarom regiosamenwerking vastloopt: een taai vraagstuk, aangepakt met instrumenten voor stabiele organisaties, en netwerkafspraken die niet verankerd zijn in individuele organisaties. Wat helpt dan wél?
Een andere veranderlogica
Taaie vraagstukken vragen een andere logica dan blauwdrukplanning, aldus veranderkundige Hans Vermaak. Het gaat om voortgang onder onzekerheid: ruimte voor experiment en bijstelling, zonder het doel los te laten. Inwoners en professionals moeten zich herkennen in de richting, want daaruit ontstaat beweging. Wie alleen stuurt op verantwoording, ziet de energie daarheen verschuiven; wie alleen inspireert, verliest richting. Het vakmanschap zit in beide.
Regio’s die tractie krijgen, bouwen voort op wat al werkt. In het Vechtdal koos een coalitie van huisartsen, ziekenhuis, gemeenten en verzekeraar jaren geleden voor preventie en positieve gezondheid, zodat inwoners minder een beroep op zorg hoeven doen.
Belangen open, vertrouwen gevoed
Ook in een functionerend netwerk verdwijnen organisatiebelangen niet. Door per stap te benoemen wat dat betekent voor begroting, capaciteit en risico, komen belangen en angsten open op tafel. Dat is de rol van de leidende coalitie: vertrouwen organiseren.
Vertrouwen groeit als samenwerking zichtbaar resultaat oplevert. GezondVeluwe bouwt al bijna tien jaar domeinoverstijgend aan passende ouderenzorg. In de Zeeuwse ZorgCoalitie, waarbij we zelf betrokken waren, verbonden 79 partijen zich aan toegankelijke zorg, met de verzekeraar als partner vanaf de oprichting. Veelzeggend is wat er gebeurt zodra samenwerking gaat leven: naast de formele programma’s zoeken professionals elkaar uit zichzelf op, gedreven door de gedeelde bedoeling.
De pijn en de winst
Verandering doet soms pijn. Vaak gaat het over krimp, al valt dat financieel meestal mee. De pijn raakt eerder de identiteit: je levert autonomie in en laat vertrouwde routines los. Toch is netwerkzorg ook ontwikkeling. Wie kiest voor wat de regio van hem vraagt, bouwt aan een onmisbare plek en wordt sterker, ook als hij iets kleiner wordt.
Begin bij de bedoeling
Wat de koplopers bindt, is één gedeelde bedoeling: passende en toegankelijke zorg voor de cliënt en zijn of haar naasten. In een netwerk zonder hiërarchie is die bedoeling de lijm. Daaromheen gelden enkele voorwaarden:
- een leidende coalitie die zich aan het hogere doel committeert;
- erkenning dat het vraagstuk taai is;
- tweebenig besturen als kerncompetentie;
- een veranderlogica en een ecosysteem als aanpak;
- de eigen organisatie verbonden met de opgave;
- open besproken belangen en gevoed vertrouwen;
- een verzekeraar die vroeg meedoet en de bekostiging mee laat bewegen.
Geen ervan ontstaat vanzelf. Begin daarom bij de bedoeling, haal de verzekeraar vroeg aan tafel en leid uw mensen door de verandering, met de behoeften van de cliënt als kompas. Daar slaagt of strandt de transitie naar netwerkzorg.
Door René Smit, associate partner bij De Galan Groep. Hij was eerder voorzitter van de raad van bestuur van ZorgSaam en is mede-initiatiefnemer van de Zeeuwse ZorgCoalitie en Edwin Leutscher, partner bij Wendt. Hij was eerder programmadirecteur van de Zeeuwse ZorgCoalitie en projectleider bij CZ
Lees ook het eerste deel van dit tweeluik
