De afgelopen jaren zie ik in onze samenleving een verschuiving in hoe we aankijken tegen kwetsbare burgers. Het publieke debat is verhard. Sommige groepen worden openlijk weggezet als ongewenst. Ook mensen met psychische problemen zijn steeds vaker het slachtoffer van collectieve stigmatisering. Je ziet het terug in de media. Een ggz-voorziening is prima, zolang die maar niet in de ‘eigen achtertuin’ komt. Burgemeesters worden onder druk gezet of zelfs bedreigd. Zorgprofessionals moeten onder steeds moeilijkere omstandigheden hun werk doen. Dat is een zorgelijke ontwikkeling.
Problemen samen oplossen
Als gevolg van de maatschappelijke weerstand zie ik ook bij de overheid grenzen verschuiven. Bestuurders bewegen mee met de publieke opinie, bijvoorbeeld door ggz-locaties te sluiten of door strengere regels te stellen aan nieuwe voorzieningen. Maar problemen verdwijnen niet wanneer je ze uit het zicht haalt. Dat is een illusie.
Begrijp me goed: ik heb alle begrip voor bestuurders die worstelen met vraagstukken rond veiligheid en leefbaarheid. Ik geef het je te doen om in deze roerige tijd te blijven staan voor de goede zaak en weloverwogen beslissingen te nemen. Ook de zorgen van omwonenden begrijp ik. Als er problemen zijn, moeten we die serieus nemen en samen oplossen. Maar wat mij raakt, is dat we het gesprek óver mensen in plaats van mét mensen voeren. Dat we kwetsbare burgers collectief als risico neerzetten in plaats van als medeburgers.
Dagelijkse realiteit blijft onderbelicht
Waar incidenten alle aandacht krijgen, blijft de dagelijkse realiteit onderbelicht. Geloof me: er gaat ongelooflijk veel goed binnen de ggz. Dag in, dag uit werken professionals samen met hun cliënten aan herstel, participatie en perspectief. Mensen vinden opnieuw werk, hervinden structuur en doen weer mee in de samenleving. Die positieve verhalen halen zelden het nieuws, maar ze zijn minstens zo bepalend voor onze veiligheid en leefbaarheid.
Verlies de mens niet uit het oog
Samen hebben we de samenleving gemaakt zoals die nu is. En dus zijn we er ook samen verantwoordelijk voor dat mensen niet buiten de boot vallen. Kwetsbare burgers verdienen geen wantrouwen, maar aandacht, bescherming en bestaanszekerheid. Wat ik bestuurders zou willen meegeven, is om veiligheid, leefbaarheid en inclusie niet los van elkaar te zien, maar in hun onderlinge samenhang te wegen. Verlies de mens niet uit het oog.
De opbrengst daarvan is groter dan vaak wordt gedacht: minder isolement, minder uitkeringen, minder incidenten, minder inzet van politie en hulpdiensten. En vooral meer welzijn en samenhang in wijken.
Blijf staan voor solidariteit
Deze tijd van maatschappelijke verharding vraagt om focus en samenwerking. Om goede voorlichting over psychische aandoeningen, zodat begrip kan groeien. Om initiatieven die mensen in wijken met elkaar verbinden. Want psychische kwetsbaarheid is geen probleem van ‘wij’ en ‘zij’. Het is iets wat ons allemaal kan overkomen, en wat bovendien wordt versterkt door de samenleving waarin we leven.
Dat vraagt een inspanning van ons allemaal. De makkelijke reflex is luisteren naar de onderbuik. De moeilijke, maar noodzakelijke weg is blijven staan voor solidariteit. Niet wegkijken. Niet stigmatiseren. Niet doorschuiven. Maar verbinden. Juist daarin laten we zien welke samenleving we willen zijn.
Door Jean-Paul Essers, voorzitter raad van bestuur Mondriaan
Ben het op zich eens met dit verhaal. Maar wat ook hier ontbreekt is dat die verharding niet uit de lucht komt vallen. Die verharding komt voort uit de aangedane ‘onbedoelde perversiteiten’. Nederland staat er inmiddels stijf van. Zonder dat we dat in de gaten hebben. En daar zit dus het probleem. De slachtoffers er van zijn vooral mensen met een lage SES. En moeten hun boosheid hierover kwijt. En dat doen ze dus richting nog meer kwetsbare mensen. Of tegen mensen die hen juist helpen (in de zorg). En stemmen doen ze niet of ‘populistisch’. Zolang we dit maatschappelijke probleem blijven negeren zullen de symptomen hiervan alleen maar ernstiger worden.
Jean-Paul Essers heeft gelijk. Het publieke debat over mensen met psychische problemen is verhard, en kwetsbare burgers verdienen solidariteit, geen stigma.
Maar laten we benoemen wie dat stigma heeft grootgebracht.
Minister Schippers ( 2011) bezuinigde destijds bijna 700 miljoen op de ggz en verklaarde dat mensen misschien wel te gemakkelijk naar de psychiater gaan. Dat “dingen die bij het leven horen” beter in eigen kring uitgevogeld worden.
Psychisch lijden herbenoemd als aanstellerij — op ministerieel niveau, als legitimatie voor beleid. VVD, D66: bedankt.
Essers’ oproep is gelukkig oprecht.
Maar solidariteit herstel je niet met een opiniestuk.
Eerst is er een dus andere vraag: hoe heeft de politiek dit jaren lang mogen normaliseren, zonder dat de sector echt van zich af beet?
In 2011 ! stelde een VVD minister dat je alleen naar een psychiater mocht ‘als je echt psychisch ziek’ zou zijn.
We zijn inmiddels 15 jaar verder.