Het niet kunnen declareren van het meedenkadvies en het hardnekkige verbod op zelfstandige ggz-verwijzingen zijn hier de pijnlijkste bewijzen van.

Wat is dat ‘meedenkadvies’? Wel, dat is de digitale opvolger van het tele-consult bij de huisarts: onmisbaar om de druk op hen te verlagen. Het doel is simpel: expertise inwinnen bij medisch óf verpleegkundig specialisten om onnodige verwijzingen te voorkomen.

Maar zorgverzekeraars besloten vorig jaar om dit advies alléén te vergoeden als een huisarts de aanvraag indient. En als een verpleegkundig specialist of een ambulant werkend specialist ouderengeneeskunde (SOG) dit doet, blijft de portemonnee dus dicht. Waarom?

Donkerpaarse krokodil

Het gevolg is een klassieke, verstikkende donkerpaarse krokodil. De noodzaak voor specialistische ruggenspraak verdwijnt immers niet. De verpleegkundig specialisten worden nu simpelweg gedwongen om de aanvraag onder de naam van een collega-huisarts in te dienen. Dit is pure administratieve schijnveiligheid. Het bespaart geen enkele euro aan zorgkosten.

Wat levert het wel op? Extra administratieve rompslomp en enorme frustratie op de werkvloer. Bovendien trapt het de wettelijk verankerde, zelfstandige behandelbevoegdheid van de verpleegkundig specialist volledig in de grond. Sommige ziekenhuizen, waaronder het Diakonessenhuis en het St. Antonius Ziekenhuis, erkennen deze absurditeit. Zij lossen het voor de SOG op door de kosten zelf te dragen. Voor de verpleegkundig specialist in de eerste lijn blijft een structurele oplossing vooralsnog uit.

Schrijnende gevolgen

Deze administratieve motie van wantrouwen staat zoals gezegd niet op zichzelf. Precies hetzelfde probleem speelt bij verwijzingen naar de geestelijke gezondheidszorg (ggz). Een verpleegkundig specialist mag een patiënt met psychische problematiek vanuit diens functie niet doorverwijzen naar een ggz-instelling.

En dat heeft impact, onder andere op de palliatieve zorg. Neem de schrijnende casus van een patiënte die met verdachte klachten naar het ziekenhuis werd verwezen. De diagnose: uitgezaaide baarmoederhalskanker. Geen curatieve of palliatieve behandeling meer mogelijk in de tweede lijn. Het ziekenhuis verwijst haar voor de intensieve palliatieve begeleiding terug naar haar vertrouwde behandelaar in de eerste lijn: de verpleegkundig specialist. Wanneer deze patiënte vervolgens mentale problemen ontwikkelt door haar prognose, is specialistische psychologische hulp hard nodig. Een logische bestemming is het Helen Dowling Instituut, gespecialiseerd in psychologische zorg bij kanker. De verpleegkundig specialist stelt de indicatie en overziet de volledige medische en menselijke context. Maar de verwijzing zelf de deur uitdoen? Dat mag niet…

Daar moet de verpleegkundig specialist een huisarts inschakelen. En die moet, soms zonder de patiënt over deze specifieke klachten gesproken te hebben, de verwijzing maken. Een omgekeerde verlengde armconstructie. Het zou lachwekkend zijn als het niet zo treurig was. Deze werkwijze leidt tot onnodige vertraging voor een terminale patiënte, extra werkdruk voor de overbelaste huisarts en voelt als een klap in het gezicht van de feitelijke behandelaar.

Er komt geen huisarts aan te pas

Zorgverzekeraars houden deze blokkade in stand vanuit de angst dat het aantal meedenkconsulten en ggz-verwijzingen explodeert. Dat is een volstrekte misrekening zonder onderbouwing. De verpleegkundig specialist beoordeelt en begeleidt deze patiënten nu ook, daar komt geen huisarts aan te pas. Het totale aantal verwijzingen stijgt dus niet. Het wordt nu kunstmatig onzichtbaar gehouden in de landelijke statistieken omdat er een ‘andere’ handtekening onder moet.

Ons zorgstelsel kraakt onder personeelstekorten en toenemende complexiteit. Het is stuitend dat het systeem de verpleegkundig specialisten dwingt tot administratieve trucjes. Erken de zelfstandige bevoegdheid van de verpleegkundig specialist niet alleen in wet- en regelgeving, maar ook in declaratiesystemen en verwijsprocessen. Geef de verpleegkundig specialist de rechtmatige autonomie. Dat is een voorwaarde om de zorg toegankelijk en werkbaar te houden.

Regel het.

Door Nathalie van Elck, werkzaam als verpleegkundig specialist in de huisartsenzorg en was tot 2025 bestuurder bij V&VN Verpleegkundig Specialisten