Het kabinet wil de vergoeding van niet-gecontracteerde zorg afschaffen en geeft zorgverzekeraars straks meer instrumenten om via contractering te sturen. Dat staat in een Kamerbrief van minister Hermans van 1 juni. Voor de mondzorg zou dat ingrijpend zijn. Verreweg de meeste tandartsen en mondhygiënisten werken zonder contract, terwijl patiënten tegelijkertijd vaak jarenlang aan dezelfde praktijk verbonden blijven. Bovendien kent de mondzorg vaste maximumtarieven en een eigen bekostigingsstructuur. Vanuit de dagelijkse verwerking van tientallen miljoenen zorgnota’s zien we bij Infomedics dat onduidelijkheid over vergoedingen nu al een belangrijke bron van administratieve belasting is.

Het uitvoeringsprobleem zit in de details

Selectievere contractering klinkt overzichtelijk. In de praktijk betekent het meer variatie in voorwaarden, meer controles per declaratie en meer kans op fouten, correcties en afwijzingen. Neem een praktijk die patiënten van tientallen verzekeraars behandelt: de ene contracteert wel, de andere niet, en de voorwaarden wijzigen per jaar. Wie houdt nog bij welke patiënt onder welke regeling valt? Elke fout in die keten leidt tot een afgewezen declaratie, een correctie en uiteindelijk een vraag van de patiënt.

Die last komt grotendeels bij de praktijkhouder te liggen. Tijd aan administratie is tijd die niet naar de patiënt gaat, terwijl de capaciteit in de mondzorg al schaars is. Het risico is dat de zorgadministratie afhankelijk wordt van contractkeuzes van verzekeraars, in plaats van de zorgvraag van de patiënt.

Beleid uit een andere sector

Daar komt bij dat de feitenbasis achter dit beleid vooral is opgebouwd rond de wijkverpleging, de ggz en de medisch-specialistische zorg. De mondzorg heeft een heel eigen dynamiek. Beleid dat in andere sectoren is bedacht, mag daarom niet ongezien over de mondzorg worden uitgerold.

Ook juridisch zijn er twijfels. Op verzoek van VWS toetste de landsadvocaat de AZWA-maatregelen over een eerlijk speelveld tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg. Hij plaatst stevige kanttekeningen bij de haalbaarheid. Via het hinderpaalcriterium, de regel dat vergoedingen van niet-gecontraceerde zorg zo laag zijn dat de vrije artsenkeuze in het geding komt, houden verzekerden ook bij verplichte contractering recht op een vergoeding van niet-gecontracteerde zorg, waardoor de maatregelen hun doel volgens hem nauwelijks dichterbij brengen.

Zorg mijden

Sturing via contractering is verdedigbaar, maar alleen als die aantoonbaar bijdraagt aan betere zorg en als transparantie en uitvoerbaarheid meegroeien. Gebeurt dat niet, dan verschuift het probleem naar de behandelaar. De mondzorgpraktijk draait straks op voor administratieve complexiteit die elders is bedacht, en de patiënt voor een rekening die niemand vooraf heeft uitgelegd.

Onzekerheid over kosten leidt er bovendien toe dat patiënten zorg uitstellen: volgens het Nivel Consumentenpanel Gezondheidszorg (2024) ziet ruim 1 op de 10 mensen die de tandarts nodig hebben daarvan af om financiële redenen. Mijn uitgangspunt is helder: zorgprocessen moeten zo eenvoudig mogelijk blijven, gelijk voor gecontracteerde en niet-gecontracteerde aanbieders, en de zorgadministratie mag niet afhankelijk worden van contractkeuzes.

Voor de praktijk betekent dat: help patiënten met een helder kostenoverzicht vóór de behandeling en maak transparantie over kosten een vast onderdeel van het patiëntgesprek. Van beleidsmakers en verzekeraars vraag ik om elke beperking van de keuzevrijheid te koppelen aan harde afspraken over uitvoerbaarheid en kosteninzicht. Beperkingen zijn alleen verdedigbaar als patiënten vooraf weten wat de gevolgen zijn.

Door Jacqueline Aarts, managing director Infomedics.