In totaal reageerden 21 lezers op de vraag of de IZA-transformatie is mislukt. Slechts 3 van hen waren het oneens met de stelling.

Bestemming IZA-gelden

Een van de meest gehoorde en felste frustraties betreft de bestemming van de IZA-gelden. Volgens veel respondenten heeft de werkvloer nauwelijks geprofiteerd en is er een schaduwindustrie van consultants verrijkt. Een SEH-arts noemt de transformatie vooral een feest geweest voor consultantsbureau en spreekt er schande van “hoe 2,3 miljard zo verkeerd terecht is gekomen”.

Dit beeld wordt breed gedeeld. Een gefrustreerde stelt: “Er is te veel, bijna alles, naar adviesbureaus dan wel management gegaan en te weinig naar zorg”, schrijft een huisarts. Een HR businesspartner in de ggz noemt het IZA een “strategisch en politiek praat- en vergadercircus”, waarbij monitoring en evaluatie zijn verworden tot een “geldverslindend monster.”

Financiering

Een tweede punt is een weeffout in de financiering. De transformatie vergde samenwerking, maar ging niet gepaard met een verandering in de manier waarop de zorg wordt bekostigd. “Samenwerking is alleen mogelijk indien de betalingsstructuur dit toelaat,” stelt een bestuurder. “Als de vergoedingssystematiek niet wijzigt, zal samenwerking doodbloeden.” Meerdere respondenten wijzen erop dat de overheid het paard achter de wagen heeft gespannen door projecten te subsidiëren in plaats van de regels te veranderen. Een ziekenhuisbestuurder merkt op: “We hadden nooit de transformatie moeten subsidiëren, maar alle aandacht aan de nieuwe regels en systeemuitgangspunten moeten besteden.” Een medisch specialist waarschuwt dat initiatieven om de zorg beter en goedkoper te maken, zoals minder declareren en overbehandeling tegengaan, simpelweg “onhoudbaar zijn als het systeem niet mee verandert”.

Gedragsverandering

Tot slot hekelt de meerderheid het gebrek aan concrete resultaten op de lange termijn en een verkeerde inhoudelijke focus. Volgens een gynaecoloog is er “vooral veel gepraat en weinig concreets bereikt”. Een business developer vindt dat grootschalige implementatie van innovaties ontbreekt door een “niet in dit huis uitgevonden-cultuur”.

Bovendien pleiten velen voor een verschuiving van de medische systeemwereld naar preventie en het sociaal domein. “Zolang overheid, verzekeraars en zorgaanbieders geen goed en compleet antwoord hebben op de vraag wat de samenleving nodig heeft om daarbinnen zorgvragen op te lossen of te voorkomen, zal de transformatie niet slagen”, aldus een zorgbestuurder. “Denk niet in substitutie, maar in gedragsverandering.”

IZA leidt tot andere blik

De kleine groep die het oneens is met de stelling is weliswaar kritisch op de uitvoering, maar benadrukken dat de noodzakelijke verandering in visie wel degelijk is bereikt. “Het IZA heeft ertoe geleid dat we anders zijn gaan kijken, denken en doen, en daarmee is de beweging naar de voorkant ingezet en is de focus naar de regio’s verplaatst”, schrijft een oud-ziekenhuisbestuurder. “Beiden zijn te beschouwen als ‘winst’.”

Wel erkent deze minderheid dat de financiële en bureaucratische afhandeling een harde les is voor de toekomst. “De wijze waarop die paar miljard aan transformatiegeld is verdeeld en alle rompslomp daaromheen is iets waar we van kunnen leren, of beter gezegd: nooit meer zo moeten doen.”