De beroepsverenigingen van OK-assistenten en anesthesiemedewerkers trokken bij Zorgvisie aan de bel omdat ze tijdens operaties naast ongekwalificeerde mensen werken. Voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Anesthesiemedewerkers (NVAM) Remko ter Riet: “Door het personeelstekort wordt de maat genomen met de kwaliteit van zorg. En dat in een welvarend land als Nederland. De anesthesiologische zorg gegeven door de anesthesiemedewerker en anesthesioloog samen – ook wel team anesthesie – is één van de beste en veiligste zorgverlening ter wereld, en dat willen we zo houden. Als deze trend doorzet, krijgen we zorg op derde-wereldniveau.”

Niet tornen aan kwaliteit

Van de twaalf Zorgvisie-lezers die de poll invulden, is de helft het eens met de beroepsverenigingen. “De veiligheid van de patiënt is de hoogste prioriteit. Die komt in het gedrang met minder of onvolledig gekwalificeerd personeel”, aldus een anesthesiemedewerker. “Niet tornen aan kwaliteit”, aldus een directeur. “De kwaliteit moet hoog blijven; dan gaan we maar over de grens kijken naar gekwalificeerd personeel.” De risico’s moeten volgens een andere zorgdirecteur niet worden onderschat.

Een praktijkondersteuner schrijft dat de druk op gediplomeerde collega’s toeneemt. “Ga andere manieren bekijken om meer medewerkers te krijgen. Denk aan herintreders, verpleegkundigen die een tijdje uit het vak zijn geweest. Geef ook oudere sollicitanten een kans om de opleiding te doen. We moeten tenslotte toch allemaal langer doorwerken.”

Werk anders inrichten

Een anesthesioloog wijst er op dat de uitdaging tweezijdig is: “Genoeg leerlingen vinden, opleiden en behouden voor het werk. De andere zijde is het OK-personeel aanzetten tot vernieuwen en kritisch kijken naar de veranderende omstandigheden op een operatiekamer. Dat samen houdt het werk uitdagend en trekt mensen die vernieuwend denken. Er moet ruimte komen het werk anders in te richten, uiteindelijk zullen we met minder mensen meer zorg kunnen leveren met goede kwaliteit.”

Andere perspectieven

De andere helft stelt dat het opzoeken van grenzen bij de kwalificaties van OK-personeel noodzakelijk is omdat er simpelweg niet voldoende gekwalificeerd personeel is. “De operaties moeten wel doorgang vinden. Dan maar met een lagere veiligheidsstandaard”, schrijft een medisch specialist. Een manager bedrijfsvoering: “Je kunt vanuit verschillende perspectieven kijken. Zijn alle operaties nodig? Durven medisch specialisten keuzes te maken wie en met welk ziektebeeld nog wel geopereerd moet worden? Daarnaast zijn er technologische en farmacologische ontwikkelingen die een operatie niet meer noodzakelijk maken en soms vanuit verwachtingen patiënt/familie wel geëist worden of door ‘gewoonte’ nog door specialist nog worden uitgevoerd.”

De manager schrijft dat inleveren op kwaliteit niet altijd noodzakelijk is. “Grenzen opzoeken in kwalificaties van personeel is zoeken naar een nieuwe balans. Vaak is nu nog de verdeling één anesthesioloog op twee OK’s met in elke OK een anesthesiemedewerker. Misschien moet de anesthesiemedewerker PA worden die twee of meer OK’s begeleidt onder supervisie van anesthesioloog met anders geschoolde anesthesiemedewerkers.” Het zou volgens de lezer goed zijn om met personeel in gesprek te gaan om te bepalen wat efficiënter kan.

Niet te ingewikkeld denken

Een andere reactie: “Naar mijn inschatting (30+ jaar zorg; chirurg) kunnen zij-instromende, intrinsiek gemotiveerde (door de functie als vanzelf aangetrokken) personen een waardevolle bijdrage leveren. Ik zou mijn dan ook prima op mijn gemak voelen met een gemotiveerde doktersassistent(e) aan tafel die na een inwerkperiode van een aantal maanden heeft aangetoond en aangegeven zich veilig te voelen in deze nieuwe rol. Ook bij complexe operaties zie ik na groeitijd geen enkel probleem. Bij anesthesie is dat gezien de zelfstandigheid en het direct herkennen van mogelijke problemen (een deel van de operatietijd is er geen direct superviserend anesthesist aanwezig) veel minder het geval.

We moeten niet te ingewikkeld en misschien een beetje out of the box denken. Nog niet zo heel lang geleden waren er geen verpleegkundigen die zelfstandig operaties verrichten. Tegenwoordig (na aanvullende opleiding tot PA) wel. Nog niet zo heel lang geleden moest iedere sedatie door een anesthesist gebeuren. Tegenwoordig trekken (aanvullend geschoolde anesthesie medewerkers) er ’s ochtends op uit met hun ‘kar’ om overal in huis prima sedatie-zorg te leveren. Op de afdelingen leveren gemotiveerde zorgondersteuners (geen verpleegkundigen) prima verzorging, waarbij de verpleegkundigen met een schuin oog meekijken en zien dat het goed is.”

Kwaliteit versus kwantiteit

Een ziekenhuisbestuurder: “Beter de zorg van een 9 naar een 8 brengen en voor iedereen beschikbaar, dan zorg op een 9 houden en enorme wachtlijsten en mensen die geen behandeling meer kunnen krijgen. De vraag is dus niet of we dit moeten doen, maar hoe we dit zo veilig en goed mogelijk kunnen doen. In mijn eigen ziekenhuis is het nog niet aan de orde (alle operatiekamers zijn nog open met normale teamsamenstelling), maar het is voorspelbaar dat wij ook personele krapte gaan krijgen en die kant op zullen moeten bewegen.”

Een oplossing ligt volgens een oud-OK-verpleegkundige in het inzetten van net gepensioneerden: “Ik wil nog dolgraag meedraaien op de OK, maar moet de laan uit vanwege de leeftijd. 40 jaar ervaring!”