Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

‘Zorgakkoord levert inhoudelijk nog niets op’

De zorginhoudelijke afspraken van de bestuurlijke hoofdlijnenakkoorden curatieve zorg hebben vrijwel niets opgeleverd. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer. Als dat niet verandert, bestaat er een risico op het ontstaan van wachtlijsten.
VendrikKees_ANP-1000_RobertVos17359767_450.jpg
Kees Vendrik, lid Rekenkamer: 'Je kunt er nog geen deuk mee in een pakje boter slaan.' - Foto: ANP/Robert Vos

Beheersing van de zorguitgaven. Dat was het belangrijkste doel van de bestuurlijke hoofdlijnenakkoorden die minister Edith Schippers van VWS met de curatieve zorg heeft afgesloten. In 2011 sprak ze een beheerste groei af van 2,5 procent voor de jaren 2012-2014, in het tweede akkoord nog slechts 1 procent groei voor 2015-2017. Afgezien van 2012, toen de ziekenhuizen iets meer uitgaven dan afgesproken, zijn die doelstellingen ruimschoots gehaald. In de periode 2015-2017 is zelfs sprake van onderschrijding. Op basis van voorlopige cijfers is er in werkelijkheid wellicht slechts sprake van 0,1 of 0,2 procent groei, berekent de Algemene Rekenkamer in alweer het vierde rapport over de problematiek van de stijgende zorguitgaven (zie PDF onderaan).

Boterzachte inhoudelijke afspraken
Tot zover het goede nieuws. Want de minister maakte naast de harde bezuinigingstargets ook zorginhoudelijke afspraken. Medisch specialisten beloofden zuiniger te zijn met het voorschrijven van geneesmiddelen. Ziekenhuizen en ggz-instellingen zouden zinnige en zuinige zorg bevorderen. En er werd ingezet op overheveling van eenvoudige ziekenhuiszorg naar huisartsen, ofwel substitutie. Aan deze zorginhoudelijke doelen werden echter geen harde financiële targets gehangen. Desondanks heeft de Algemene Rekenkamer geprobeerd in kaart te brengen wat deze zorginhoudelijke doelen financieel hebben bijgedragen aan matiging van de zorguitgaven. Het resultaat is ontluisterend: vrijwel niets. ‘Je kunt er nog geen deuk mee in een pakje boter slaan’, zegt Kees Vendrik, lid van de Algemene Rekenkamer, tijdens een persbijeenkomst.

Zuiniger voorschrijven geneesmiddelen faalt
Neem het zuiniger voorschrijven van geneesmiddelen. De Algemene Rekenkamer constateert dat de medisch specialisten er weliswaar in zijn geslaagd om 30 miljoen euro te besparen, maar tegelijkertijd werd het kader voor medisch specialisten met 30 miljoen euro verhoogd. ‘Netto levert dit initiatief dus niets op’, zegt Vendrik. ‘De huisartsen hebben drie van de vier afgelopen jaren deze doelstelling niet gehaald.’

Substitutie ziekenhuiszorg: netto-resultaat is nul
De overheveling van eenvoudige ziekenhuiszorg naar de goedkopere eerstelijnszorg, de zogeheten substitutie, heeft 60 miljoen euro opgeleverd. ‘Dat is een zeer bescheiden resultaat op de totale miljardenuitgaven van ziekenhuizen’, zegt Vendrik. En om die 60 miljoen te halen is 60 miljoen aan investeringen nodig geweest. Het netto-resultaat is dus ook hier nul.

Zinnige en zuinige zorg: geen effect
Dan het bevorderen van zinnig en zuinige zorg. De Rekenkamer constateert een veelheid aan veelbelovende initiatieven. Vendrik noemt de ‘Beter-niet-doen’-lijst van de academische artsen. ‘Partijen praten hier geregeld over en dat is positief.’ Maar levert het ook iets op? ‘Voor ons is niet navolgbaar of deze initiatieven ook financieel effect sorteren.’

Risico op wachtlijsten
Falen de zorginhoudelijke afspraken volledig? Vendrik: ‘Dat soort kwalificaties gebruikt de Rekenkamer niet. In onze ogen leveren ze nog vrijwel niets op.’ Is dat erg? ‘Dat is aan de politiek.’ Maar Vendrik wijst wel op de studie van het Centraal Planbureau (CPB) over forse stijging van de zorguitgaven. Zonder de bestuurlijke hoofdlijnen, die lopen immers eind 2017 af, zal de groei volgens het CPB in 2018 en daarna gemiddeld 3,4 procent bedragen. Vendrik kan zich daarom voorstellen dat er politieke partijen zijn die na de verkiezingen opnieuw een bestuurlijk zorgakkoord willen afsluiten. Voor hen heeft hij een helder advies: ‘Koppel meetbare financiële doelen aan de zorginhoudelijke afspraken. Volg goed of die afspraken worden nageleefd. Met alleen sturen op geld gaat het niet lukken de zorguitgaven te matigen. Dan gaat het knellen.’ Ontstaan er dan wachtlijsten? ‘Dat valt niet uit te sluiten. Met alleen financiële targets zullen er vervelende bijeffecten ontstaan.’

Schippers: ‘Zorginhoudelijke afspraken waren voorwaarde’
Schippers schrijft in een reactie op het kritische rapport dat van meet af aan duidelijk was dat de inhoudelijke afspraken niet tot onmiddellijke financiële resultaten zouden leiden. Het kwantificeren van zorginhoudelijke doelen bleek al gauw te complex. Volgens Schippers waren de inhoudelijke afspraken echter wel degelijk nuttig. Ze waren nodig voor een cultuuromslag, zodat alle partijen zich gecommitteerd voelden. ‘Een bestuurlijk akkoord over beperking van de zorguitgaven zonder inhoudelijke agenda was hoogstwaarschijnlijk niet nodig geweest.’ Daardoor is in haar ogen een basis gecreëerd om in gesprek te blijven over gepast gebruik, verbetering van de contractering, toename van kwaliteit van zorg, de ontwikkeling van dure geneesmiddelen, concentratie van complexe zorg en deconcentratie van eenvoudig medisch-specialistische zorg. ‘Het is mede aan de inhoudelijke agenda te danken dat de bestuurlijke akkoorden een succes zijn.’

Schippers: overbruggingsakkoorden 2018
Opmerkelijk is verder dat Schippers zegt bereid te zijn om voor 2018 een nieuw bestuurlijk akkoord te maken. ‘Zoals gezegd ben ik bereid te verkennen of voor het jaar 2018 overbruggingsakkoorden met partijen kunnen worden afgesloten.’ Daarbij neemt ze het advies van de Rekenkamer ter harte om dit keer wel harde afspraken te maken over de zorginhoudelijke doelen en het voorkomen van wachtlijsten.

Substitutie
Verschuiving van dure zorg naar een plaats waar het goedkoper kan. En liefst nog dichter in de buurt van de patiënt. Dit leidt tot nieuwe samenwerkingsverbanden en financieringsvormen. >> Bekijk het dossier

Verspilling in de zorg
Door verspilling uit de zorg te halen, is veel geld te besparen én verbetert de kwaliteit. >> Bekijk het dossier

Congres Strategische positionering in de Zorg
Welk perspectief is in de besluitvorming over uw positionering doorslaggevend: dat van de patiënt, de arts of de zorgverzekeraar? Laat u op 14 december inspireren door oa. Bob de Wit (professor Strategic Leadership Neyenrode Business University), Carina Hilders (bijzonder hoogleraar medisch management en leiderschap) en Martine Jakobs (directeur commercie en operations ziekenhuis Bernhoven. >> Meld u hier aan.

Eén reactie

  • Hans H.

    Zolang ondoelmatige zorg(productie) gewoon betaald wordt door de zorgverzekeraars gaan we nooit iets bereiken. Ook erkent men niet dat budgetsturing op ziekenhuisvolumes leidt tot perverse stijging van de kostprijs per zorghandeling c.q. DOT. Wie wordt de game changer?

Of registreer u om te kunnen reageren.