Sinds begin van dit jaar ligt er weer een beleidsstuk: De landelijke nota Gezondheidsbeleid 2025–2028 van het ministerie van VWS. Een ambitieus plan ‘health in all policies’, waarmee ze zelf zeggen de juiste koers in te zetten met focus op preventie.

Natuurlijk, iedereen is vóór preventie: we willen allemaal dat kinderen kansrijk opgroeien, ouderen vitaal blijven en minder mensen ziek worden. Maar laten we eerlijk zijn: zonder de mensen op de werkvloer is dit ambitieuze beleid niets meer dan een papieren werkelijkheid. FNV Zorg & Welzijn maakt zich zorgen dat we weer blijven hangen in mooie woorden die nooit worden omgezet in daden. Wij steunen de beweging naar gezondheid, maar we tekenen geen blanco cheque.

Plan met weeffouten

Een grote bedreiging voor deze preventie-ambitie is de huidige financiering. Veel initiatieven zijn nu projectmatig en hangen van incidenteel geld aan elkaar. De realiteit is dat het RIVM nu al vraagtekens zet bij de financiële haalbaarheid van alle plannen uit Den Haag waarvoor tijdelijk geld beschikbaar wordt gesteld. De zogenoemde SPUK-middelen. Deze wijze van financieren brengt een hoop onzekerheid met zich mee. En dat werkt door naar de werkvloer, waardoor preventie “iets voor erbij” wordt. In sectoren die al kampen met structurele personeelstekorten kun je niet verwachten dat dit vervolgens goed van de grond komt en is het ook gedoemd te mislukken.

De landelijke nota roept ook de pijnlijke vraag op hoe het ministerie de zorgmedewerker in deze ontwikkeling eigenlijk ziet. De nota vol staat met ambities, prachtig allemaal, maar het blijft opmerkelijk stil over de mensen die het in de praktijk moeten waarmaken. Zonder structureel geld, tijd en professionele zeggenschap dreigt ‘health in all policies’ niets anders te worden dan een kostenverschuiving naar een beroepsgroep die nu al een te zware last draagt.

Van papieren ambities naar echte winst

Om van mooie papieren ambities naar echte gezondheidswinst te komen, is een omslag nodig in hoe we de zorg organiseren en waarderen. Wij willen echt mee te bouwen, maar dan moet de sector kunnen rekenen op structurele financiering en niet een eenmalige injectie. Zorg ervoor dat zorgprofessionals de juiste vaardigheden leren die noodzakelijk zijn voor de veranderende rol en taken. En regel zeggenschap van de zorgprofessional, zodat de mensen aan het bed meepraten en invulling geven aan deze ontwikkeling waarbij preventie een vast onderdeel van de zorg is.

Onze eisen aan VWS en werkgevers

De beweging naar gezondheid valt of staat met de randvoorwaarden voor de zorgmedewerkers. Wij vragen van VWS en gemeenten om de hierboven genoemde SPUK-middelen na 2026 niet alleen te verlengen, maar ook te koppelen aan harde afspraken over werkdruk en tijd voor scholing. Maak ‘health in all policies’ concreet door niet alleen de gezondheid van burgers te monitoren, maar ook de arbeidsvoorwaarden en werkdruk van de professionals. Zij zijn de spil, heb je hun arbeidsvoorwaarden en werkdruk op orde, dan doen zij de rest!

Aan werkgevers is onze boodschap even helder. FNV wil dat werkgevers erkennen dat preventie vraagt om een grote investering in vast personeel. Waarbij zaken als reistijd, overleg, extra registratie en scholing volledig als werktijd worden gezien en vergoed. Anders blijft elke ambitie voor de werkvloer onhaalbaar.

Luister naar de werkvloer

Niets over de werkvloer, zonder de werkvloer. Er is al genoeg geld, energie en vertrouwen weggestroomd doordat er jarenlang óver de zorg is gepraat in plaats van mét de zorg. Alleen met die houding en een gelijkwaardige plek aan tafel maken we kans tot een goede transitie te komen.

Elise Merlijn

Bestuurder en cao-onderhandelaar FNV Zorg & Welzijn