Laatst nog sprak Arts over medisch specialisten en staaroperaties. Vroeger deden ze er vier per dag, meer kon niet. Nu kunnen ze twintig operaties per dag uitvoeren omdat de zorg efficiënter is georganiseerd. Een enorme productiviteitswinst. “Ik vraag me dan af waarom er niet vier in plaats van vijf dagen per week twintig operaties per dag worden gedaan. In de zorg vindt men zo’n gedachte maar gekkigheid. Maar moeten we medewerkers helemaal uitmelken of gunnen we ze ook wat?”
Een dag minder
Het idee van minder werken zag Arts als eerst bij AFAS Software, waar medewerkers vier dagen per week zijn gaan werken met behoud van het fulltime salaris. Die vijfde dag, vrijdag, mogen ze doen wat ze willen; slapen, sporten, maakt niet uit. “En het mooiste is dat het erop lijkt dat de productiviteit erdoor omhoog gaat”, zegt Arts.
Nieuwsgierig
Als een etnografisch onderzoeker loopt Joris Arts stad en land af op zoek naar voorbeelden waar de zorg van kan leren. Hij kijkt ook expliciet naar andere sectoren, want zorgbestuurders willen daar graag van leren, maar weten vaak niet goed hoe ze dat moeten aanpakken en ook niet hoe ze weer de vertaalslag naar de zorg kunnen maken. Gelukkig heeft de van oorsprong ziekenhuisapotheker Arts een nieuwsgierige geest die constant op zoek is naar vooruitgang.
Gezond verstand
Arts vertelt dat hij meerdere keren op bezoek is geweest bij softwarebedrijf AFAS met 700 medewerkers en nationaal en internationaal erkenning heeft gekregen voor het personeelsbeleid. De complete hr-afdeling bestaat uit één medewerker, namelijk Britt Breure. Arts: “Bij AFAS zijn ze gestopt met allerlei handboeken en procedures. Dat hebben ze vervangen door het gebruik van ‘gezond verstand’ in het belang van AFAS. Met gezond verstand werken, heeft misschien risico’s, maar toen er nog met al die protocollen werd gewerkt, ging het ook weleens mis. Nu blijkt gezond verstand best een rekbaar begrip, want toen ik daar kwam lagen er twee waterfietsen in de vorm van een zwaan voor het kantoor. Leuk voor teambuilding, maar is dat gezond verstand?”
Ondersteunend?
Volgens Arts kan de zorg veel leren van deze aanpak. “Ook in de zorg zijn er veel protocollen die niet gaan over mensenlevens en waarvan we denken dat ze wettelijk verplicht zijn, terwijl dat helemaal niet zo is. Ik vind ondersteunende afdelingen, zoals hr, vaak helemaal niet zo ondersteunend. Zij moeten zich veel beter realiseren wat ze allemaal over het personeel uitstorten. De zorgsector loopt leeg omdat mensen murw zijn geworden van alle procedures.”
Beter financieel resultaat
Een ander bedrijf dat de productie juist terugbracht omdat het goed is voor medewerkers, is BMW. BMW heeft in Duitsland een fabriek opgezet die speciaal ontworpen is voor oudere werknemers. De werkomgeving is aangepast en de productielijn draait 30 procent langzamer dan andere BMW-fabrieken, met werkdagen van zes uur, zonder dat dit ten koste gaat van de winst. Het risico op werkgerelateerde uitval blijkt aanzienlijk kleiner, hoorde Arts toen hij daar op bezoek ging. Dat leidt tot minder ziekteverzuim en een lagere uitval en dat verbetert het financiële resultaat.
Lacherig
Arts gebruikt het voorbeeld van verminderde productie bij BMW ook vaak tijdens lezingen. Hij vertelt dat mensen dan altijd gaan lachen omdat ze niet echt geloven dat het uiteindelijk tot betere financiële resultaten leidt. Op een gegeven moment wilde Arts checken of de fabriek er nog steeds is. Wat blijkt? BMW heeft de productie inmiddels bij alle fabrieken teruggebracht voor alle medewerkers omdat ze zien dat mensen lekkerder werken en minder snel uitvallen. Ze verdienen er aan alle kanten mee. “Dit toont weer aan dat het echt kan”, zegt Arts.
Vloeken in de kerk
Minder doen, juist om medewerkers ook wat te gunnen. Het lijkt een eenvoudige oplossing, maar in de zorg is het vloeken in de kerk, weet Arts. De patiënten zouden de dupe zijn als personeel minder gaat werken. Wachtlijsten nemen toe. “Allemaal niet waar. De productiviteit is al enorm toegenomen in de loop der jaren. Steeds maar weer meer doen, gaat ten koste van medewerkers. Is dat de manier waarop we met medewerkers willen omgaan?”
Gelijkenis
Misschien is het makkelijker om minder te produceren en meer met robots te werken als het gaat om producten, zoals auto’s of gevulde koeken in plaats van mensen? “Nee”, zegt Arts, “de aanmeldzuilen van McDonalds bijvoorbeeld kunnen prima vertaald worden naar de zorg en dat scheelt personeelsinzet. Oké, de aanmeldzuilen in de zorg zijn vaak wat gebruiksonvriendelijker, maar dat is een kwestie van tijd. Patiënten zijn geen paperclips, maar de processen die eromheen spelen, kennen enorm veel gelijkenissen met de zorg. De kunst is om creatief om te gaan met die goede voorbeelden.”
Voorverwarmde schoenen
Volgens Arts zijn werkplezier, maar ook autonomie en zingeving heel belangrijk als organisaties willen floreren. Of zoals hij het in zijn boek stelt: ‘De vraag is niet of we medewerkers op één moeten zetten, maar hoe lang we het nog kunnen permitteren om het niet te doen.’ Arts noemt installatiebedrijf Verspeek waar de medewerkers, naar voorbeeld van de PSV kleedkamers, iedere ochtend een eigen plekje hebben om de schoon gewassen en gestreken bedrijfskleding aan te trekken, inclusief gedroogde, warme schoenen door de inzet van schoendrogers die eigenaar Martijn Verspeek tegenkwam tijdens een skivakantie. Is een eigen kleedruimte ook reëel voor alle verpleegkundigen van een groot umc? “Ja”, zegt Arts. “Het gaat om de aandacht. Verspeek denkt na over wat zijn medewerkers zouden moeten verdienen, niet alleen in geld, en dat regelt hij. Die mindset is superbelangrijk.”
Goede voorbeelden uit andere sectoren op het gebied van personeel is slechts één onderwerp in het nieuwe boek van Arts. De zorg kan ook leren van andere bedrijven over duurzaamheid, digitalisering en ‘superklantenvriendelijkheid’.
