De kosten in de wijkverpleging zijn in tien jaar tijd nauwelijks gestegen, ondanks de vergrijzing. Als andere sectoren dit voorbeeld volgen, kan dat 25 procent van de totale zorgkosten besparen, aldus Jos de Blok, directeur van marktleider Buurtzorg op Zorgvisie. De winst is te behalen door de bekostiging aan te passen, maar ook door managementlagen en andere bureaucratie te schrappen.

Op de Zorgvisie-poll van deze week hebben 31 mensen gereageerd. 16 van hen zijn het eens met De Blok, 15 niet.

Bekostiging

De mensen die het eens zijn met de stelling, wijzen net als De Blok op de bekostigingsstructuren in de zorg. “Grotendeels mee eens”, schrijft een directeur uit de ouderenzorg. “De bekostigingsstructuur is zeker bepalend maar niet doorslaggevend. Het gaat juist om de combinatie van de bekostigingsstructuur in relatie tot sturingsmechanisme. Zowel aan de kant van de zorgkantoren, als aan de kant van de zorgaanbieder. Ook zou er geen onderscheid mogen bestaan tussen bekostigingswetten voor zorg thuis. Dus maak het allemaal Zvw-zorg. Wlz-mindset in de thuissituatie is gedoemd te mislukken.”

Overhead

“Eens, maar de besparing zit niet (enkel) bij de zorgorganisaties”, schrijft een bestuurder in de ouderenzorg. Maar vooral bij zorgverzekeraars, VWS en de gemeenten. Binnen zorgorganisaties gaat ongeveer 60% van de loonkosten naar zorgmedewerkers. Nog eens 10-15% gaat naar personele overheadkosten. De rest zijn materiele kosten waar maximaal 2% gemoeid is met de financiering. T.o.v. Buurtzorg kunnen zorgaanbieders wellicht 15% besparen mits zij hun dienstverlening terugbrengen naar een paar producten gelijkend Buurtzorg. De diversiteit in het landschap qua financiers brengt veel kosten met zich mee om de organisatie hiervan te realiseren. Deze kosten liggen bij de zorgverzekeraars, -kantoren, gemeente en VWS. Dit vereenvoudigen vraagt een centrale organisatie en juist deze is niet aanwezig door de versnippering.”

Mindset

Ook de werkwijze van Buurtzorg kan op goedkeuring rekenen onder de eens-stemmer. “Buurtzorg zet effectiviteit en de kwaliteit van zorg centraal in plaats van efficiëntie en denken vanuit productie”, aldus een strategisch adviseur in de ggz. “Met andere woorden vertrekpunt is de patient/client en de professional bij Buurtzorg en bij veel reguliere instellingen is de mindset bedrijfsmatig en financieel. Of werken vanuit waarden en menswaardigheid voorop stellen versus voldoen we aan de regels en zijn we doelmatig. We zouden als zorgsector veel meer toe moeten groeien naar een adaptieve organisatie(cultuur) waarin leren en verbeteren centraal staat, de zorgprofessional zeggenschap heeft en ruimte krijgt over hoe het werk te organiseren. Regels als houvast en efficiënt werken hoeven niet uit het oog te verdwijnen maar dus meer aandacht voor: zijn we wel effectief bezig, wat levert het op?, en daarop laten zien dat je als professional/team/instelling op een menswaardige manier met de goede dingen bezig bent en dat je leert.

Paradox

Een manager in de ouderenzorg wijst op een paradox in de boodschap van De Blok. “Enerzijds is het een pleidooi voor meer macht voor zorgverzekeraars, die maken kennelijk het verschil, maar anderzijds zorgt juist de gereguleerde marktwerking voor het soort sturing dat Buurtzorg niet wil. Jet Bussemaker onderschrijft dat ook op Zorgvisie vandaag (over IZA en kpi’s). Tegelijk zit daar wel een groot deel van het vraagstuk als je kijkt naar kostenontwikkeling Wlz versus de curatieve zorg. Het huidige stelsel van zorg en welzijn wordt volkomen gegijzeld door de top van de curatieve zorg (NFU, FMS en grote TKZ) en zorgverzekeraars (die ook de zorgkantoren controleren), gesteund door MinFin. De 25% die De Blok noemt is wat optimistisch, maar die zit precies daar, en zoals bekend ‘vecht het systeem terug’. Dat ziet iedereen in de zorg, en daarom gunt niemand die partijen – om goede redenen – nog meer macht en invloed, en staat dat dus ook in de weg om de goede bestanddelen wel te gebruiken. Dus het zou kunnen, maar het gaat niet gebeuren.”

Zaken op één hoop

De mensen die het oneens zijn met de stelling van deze week, vinden dat er nog wel wat af te dingen is op het betoog van De Blok. “In het stuk worden allerlei zaken op 1 hoop gegooid”, stelt een directeur thuiszorg. “Er wordt daarnaast volledig voorbij gegaan aan alle ontwikkelingen die er zijn. Met name de vergrijzing, de ‘nieuwe oudere’ en de, mede daardoor, veranderende zorgvraag. Wat is nu het advies? Laat de Wlz door Zorgverzekeraars managen? Maak zorgkantoren resultaatverantwoordelijk? Ga sturen op de kosten per klant? Grote accountantskantoren waarschuwden al jaren geleden dat het VPT vooral financieel interessant is voor zorgaanbieders. Maar Zorgkantoren zagen het als substitutie voor de duurdere Intramurale zorg. Uiteindelijk vond de substitutie vooral plaats vanuit het (minder kostbare) MPT. Daarom het komende beleid dat MPT voorliggend is voor het VPT. Maar het vereenvoudigen van het bekostigingssysteem is natuurlijk prima. Het wegnemen van de schotten tussen de verschillende zorgdomeinen kan goede impulsen geven. Meer sturen op de budgetten per zorgprofiel kan verbetering van de beheersbaarheid opleveren.”

Geen heilige graal

“De berekening van de 25% besparing bij Buurtzorg klopt niet”, meent een directeur in de thuiszorg. “Omdat het Wlz deel niet meegenomen is en juist het Wlz-deel bij de wijkverpleging fors gestegen is. Daardoor is overall in de Wijkverpleging geen 25% gehaald. Conclusie: als bij de Wijkverpleging integraal geen 25% gehaald is, dan lukt dat ook niet breder.

Arts ouderenzorg stelt: “Er worden terechte punten genoemd, bijv vereenvoudiging van het systeem. Echter om dan de link te leggen dat we allemaal Buurtzorg moeten volgen? Nee. Ook Buurtzorg kent zijn beperkingen, stuurt ook als team aan op Wlz-aanvragen bijv., of maakt gebruik van andere systeempartijen. Zeker valt er wat te leren, maar Buurtzorg is geen heilige graal!”

Een verpleegkundige (np): “Ik denk zeker dat er winst te behalen is de bekostiging is inderdaad ingewikkeld en draagt bij aan de administratieve last. Echter 25% is wel erg optimistisch. Daarnaast is de regelzucht ook moeilijk te doorbreken. Mijn ervaring met Buurtzorg is, dat zij de krenten uit de pap pikken en de complexe intensieve zorg en zorg in de uithoeken mijden. Zelf heb ik ook de ervaring dat ze niet in waren voor samenwerking. Dat vond ik indertijd erg bedenkelijk. Dus het perspectief moet niet alleen beschouwd worden vanuit De Blok en Buurtzorg, maar vanuit de totale sector.”