Het is onduidelijk of het achterblijven van de toename tijdelijk is of een trendbreuk: daarvoor zijn cijfers over een langere periode nodig.

Verder kijken dan cijfers

De onzekerheid over de ontwikkeling van de zorgvraag dwingt organisaties om verder te kijken dan alleen naar cijfers. Juist nu is inzicht nodig in veranderende voorkeuren, gedrag, beleid en organisatievormen. Eén ding is duidelijk: een veranderende zorgvraag leidt niet automatisch tot minder druk op de arbeidsmarkt. De verwachte personeelstekorten zijn namelijk zo groot dat een beperkte daling of stabilisatie van de zorgvraag deze niet oplost.

Integendeel: de veranderingen in waar, wanneer en hoe zorg wordt geleverd, hebben een grote impact op de arbeidsmarkt. Het vraagt om een andere inzet van professionals, andere competenties en vernieuwde vormen van samenwerking. De arbeidsmarktvraag in zorg en welzijn is daarmee vooral een vraagstuk van herinrichting en aanpassing, en niet van afbouw.

Signalen van een veranderende zorgvraag

Hoe de vraag zich de komende tijd ontwikkelt, is niet exact duidelijk. Toch zijn er signalen uit de praktijk dat er iets gaande is.

Langdurige zorg: aantal aanvragen daalt

• In de eerste helft van 2025 waren er 5 procent minder aanvragen dan in 2024 en bijna 9procent minder dan in 2023.
• Het percentage goedgekeurde aanvragen en de toegangsnormen bleven gelijk.
• Het aantal lage indicaties (VV4) daalt.
• Zware zorgprofielen (VV6 en hoger) nemen toe. Dit betekent dat steeds meer mensen met complexe zorg in de Wlz instromen.

Verpleeghuiszorg en thuiszorg: minder instroom intramuraal, meer extramuraal

• De wachtlijst voor verpleeghuiszorg daalde tussen 2024 en 2025 van 22.000 naar 18.000 mensen.
• Meerdere organisaties melden leegstand, vooral in niet-stedelijke regio’s.
• Verschillende thuiszorgorganisaties melden een terugloop in de zorgvraag.
• Tegelijkertijd stijgt het aantal cliënten dat gebruikmaakt van intensievere extramurale zorgvormen, zoals volledig pakket thuis (vpt) en modulair pakket thuis (mpt).
• Zorgkantoren signaleren dat extramuraal zorggebruik structureel toeneemt, en intramurale instroom afneemt, al blijven regionale verschillen groot.

Huisarts: zorgvraag stabiel. Aard, organisatie en plek van eerstelijnszorg veranderen

• Het huisartsgebruik per persoon blijft stabiel: 85-plussers hebben nog altijd de meeste contacten.
• De manier waarop de zorg wordt geleverd verandert: het aantal korte en lange huisartsvisites neemt af.
• Het aantal consulten bij de POH‑GGZ steeg in 2024 met circa 6 procent ten opzichte van 2023. Deze ontwikkeling past bij de toenemende druk en wachtlijsten in de ggz.
• Het zorggebruik bij de huisartsenspoedpost daalt sinds 2023 onder 85-plussers.

Ziekenhuis: stabiel aantal patiënten, daling bij polikliniek en klinische opnamen

• Voor het eerst sinds 2021 blijft het aantal ziekenhuispatiënten in 2025 vrijwel stabiel.
• Het aantal eerste polikliniekbezoeken daalde in 2025 met 1,5 procent ten opzichte van 2024.
• Het aantal klinische opnamen daalt licht in alle leeftijdscategorieën, behalve bij 80-plussers.

Wmo: toename in gebruik en verschuiving naar andere domeinen

• Het gebruik van maatwerkvoorzieningen onder de Wet maatschappelijke ondersteuning nam sterk toe.
• Een deel van ondersteuningsvragen verschuift van het zorgdomein naar het gemeentelijk en sociaal domein.
• Het gebruik van huishoudelijke hulp nam toe, vooral onder ouderen.

Impact op arbeidsmarkt

De veranderende zorgvraag mag niet worden verward met een afnemende behoefte aan zorg- en welzijnsprofessionals. Wat verdwijnt, zijn vooral specifieke vormen en locaties van zorg, niet de inzet van arbeid zelf. De zorgvraag verschuift naar latere levensfasen, wordt complexer en doet zich vaker voor buiten intramurale settings.

Aard van het werk verschuift

Dit heeft directe gevolgen voor de arbeidsmarkt. Niet alleen verandert de vraag naar professionals, ook de aard van het werk verschuift. Professionals krijgen te maken met minder voorspelbare instroom, zwaardere zorgprofielen bij opname en een groeiende noodzaak om te werken in de leefomgeving van mensen, in netwerken en over domeinen heen. De druk op de arbeidsmarkt neemt daarmee niet af, maar verplaatst en stapelt zich: van verpleeghuizen naar de thuiszorg, van zorg naar welzijn en van formele naar informele structuren.

Organiseren van wendbaarheid

Dit betekent dat sturen op volumekrimp of traditionele capaciteitsplanning tekortschiet. Het risico bestaat dat organisaties functies afbouwen of opleidingscapaciteit verkleinen op basis van dalende instroomcijfers, terwijl de onderliggende zorgbehoefte juist intensiever en diffuser wordt. De kernopgave verschuift daarmee van het invullen van vaste formatie naar het organiseren van wendbaarheid: brede inzetbaarheid, andere competenties, domeinoverstijgende samenwerking en ruimte voor nieuwe rollen.

De arbeidsmarktvraag verdwijnt niet, maar verandert van karakter. Juist daarin ligt de belangrijkste strategische uitdaging voor de komende jaren.

Door Monique Veld, beleidsadviseur en onderzoeker bij Transvorm

Transvorm publiceerde een langere versie van dit artikel in Transvorm THEMA