Maar er is ook een andere kant. Afgelopen jaar verleende ik zelf intensieve mantelzorg aan mijn moeder. Samen met mijn zus, eveneens werkzaam in de zorg. Wat mij opviel: vanaf het moment dat mijn moeder trots vertelde dat haar dochters “in de zorg werken”, veranderde de houding van sommige professionals. Thuiszorgmomenten werden op onhandige tijden ingepland en regelmatig namen wij de zorg over omdat de geboden ondersteuning onvoldoende aansloot. Dat kostte veel energie, zeker naast een werkweek van zo’n 40 tot 60 uur.

Werken jullie in de zorg?

Een recente ervaring bij een indicatiegesprek zette mij opnieuw aan het denken. Aan de kinderen van de cliënt werd letterlijk gevraagd: “Werken jullie in de zorg?” De toelichting was confronterend: naasten met een zorgachtergrond krijgen soms minder uren vergoed, omdat ervan uit wordt gegaan dat zij de zorg deels zelf kunnen uitvoeren.

Voor zorgmanagers is dit een belangrijk signaal. Want wie in de zorg werkt, heeft niet automatisch meer ruimte om ook nog mantelzorg te bieden. Integendeel: de werkdruk is hoog, personeelstekorten zijn nijpend en roosters laten weinig flexibiliteit toe. In loondienst kun je terugvallen op kortdurend zorgverlof (70 procent loon) of langdurend verlof (onbetaald). Voor zzp’ers betekent mantelzorg simpelweg geen inkomen. Dit creëert niet alleen financiële stress, maar ook emotionele druk – precies in periodes waarin nabijheid en rust zo nodig zijn.

Extra belast

Daarnaast is de duur van een zorgperiode vaak onzeker. In palliatieve trajecten is het essentieel dat naasten de rol van partner of kind kunnen blijven vervullen, in plaats van noodgedwongen extra zorgverlener te worden. Dat vraagt om een systeem dat ondersteunt, niet dat het zorgpersoneel extra belast.

Met de toenemende vergrijzing en de roep om meer inzet van de maatschappij wordt mantelzorg steeds belangrijker. De vergrijzing in de zorg is ook nog eens groot, en het ziekteverzuim is flink hoger dan het landelijke gemiddelde. Dus de vraag is: kunnen we verwachten dat zorgprofessionals bovenop hun al zware werk óók structureel mantelzorg leveren? Het risico dat medewerkers hierdoor overbelast raken of zelfs uitvallen is reëel. Dat is schadelijk voor henzelf en de organisaties.

Niet automatisch mantelzorger

Zorgmanagers hebben kortom een sleutelrol. Denk aan duidelijke interne afspraken, betere voorlichting over regelingen, ondersteuning bij aanvragen van pgb of mantelzorgvergoedingen en het actief signaleren van overbelasting. Ook landelijk beleid vraagt aandacht: een toekomstbestendig zorgstelsel kan niet leunen op de veronderstelling dat zorgpersoneel automatisch mantelzorger wordt.

Het is tijd om deze werkelijkheid te erkennen. Alleen dan kunnen we zowel cliënten als zorgprofessionals duurzaam ondersteunen.

Door Margret Kortooms-Visser, verpleegkundige ziekenhuis en zzp’er in terminale thuiszorg