Individuele ondersteuning is geen preventie. Jaarlijks verlaat zo’n 9 procent van de professionals zorg en welzijn. Veel organisaties hebben afgelopen jaren fors geïnvesteerd in interventies gericht op het individu om professionals te behouden en verzuim tegen te gaan: coaching, trainingen, vitaliteits- en herstelprogramma’s. Waardevol, maar uit onderzoek blijkt dat ze de werkdruk slechts tijdelijk verlichten.
Bovendien: iedereen heeft wel wat. Ruim 40 procent van de 40- tot 60-jarigen heeft een chronische aandoening. De echte opgave is om een positieve werk- en leeromgeving te creëren waarin mensen, met alles wat ze meebrengen, duurzaam kunnen blijven werken. Een toename van verloop en verzuim moeten we voor zijn door preventief te investeren.
Preventieplan
Werkplezier vraagt een goed georganiseerde organisatie. De duurzame oplossing ligt dus bij het collectief en vooral in de organisatie van werk. Werkplezier is geen zachte factor; het is een bedrijfskundig vraagstuk. De afgelopen drie jaar heeft PGGM, samen met IZZ en FWG en in opdracht van het ministerie van VWS, gewerkt aan het Preventieplan. Daarbij wordt gebruikgemaakt van het Job Demands–Resources model dat laat zien dat er werkgerelateerde energievreters en -bronnen zijn die een groot effect hebben op verzuim, verloop, werkklimaat en werkplezier.
Een veilig leerklimaat, autonomie, erkenning, teamcohesie, goede leidinggevenden en ontwikkelmogelijkheden zijn krachtige energiebronnen. Daartegenover staan energievreters zoals administratieve lasten, slecht werkende technologie, onafgemaakte reorganisaties en problematische roosters. In de data zien we een duidelijk patroon: teams met hoog verzuim kampen vaak al langere tijd met problemen in de werkcontext.
Prioriteren én implementeren
De echte opgave: kiezen en afmaken. Hoe dan? Door te prioriteren én implementeren! Dat klinkt simpel, maar vraagt een fundamenteel andere werkwijze. De strategische agenda van veel zorgorganisaties is overvol en nieuwe initiatieven stapelen zich op. De implementatiekracht raakt daardoor versnipperd. Met als resultaat juist verschraling: veel plannen, weinig afronden.
Goed implementeren kost nu eenmaal tijd, aandacht en leiderschap. Zonder dat stranden ideeën en beloften in goede bedoelingen, en ontstaat er frustratie en een gevoel van onmacht op de werkvloer: er wordt veel bedacht, maar weinig veranderd. Juist dat gevoel is voor veel professionals een reden om zich ziek te melden of de sector zelfs te verlaten.
Implementatiearmoede
Kortom: misschien moeten we het woord personeelstekort vervangen door implementatiearmoede. Want de toekomst van de zorg, en het aantal mensen dat erin wil blijven werken, wordt niet bepaald door hoeveel plannen we maken, maar door hoeveel we er werkelijk uitvoeren.
Door Anouk op het Veld, directeur Vitaliteit Zorg & Welzijn, PGGM
Dit is een herkenbare analyse: individuele interventies lossen structurele werkdruk niet op, en organisaties verdrinken in onafgemaakte initiatieven. Dat klopt.
Maar het vervangen van “personeelstekort” door “implementatiearmoede” is geen verklaring, maar een herdefiniëring die de oorzaken buiten beeld laat.
Een ander label op een probleem plaatsen betekent helaas niet altijd automatisch dat dat een oplossing belooft.
De vraag is niet alleen waarom plannen slecht worden geïmplementeerd, maar waarom er een continue stroom aan plannen is die implementatie structureel ondermijnt.
Die dynamiek ontstaat niet op de werkvloer, maar in het systeem eromheen:
financiering, contractering, toezicht en beleidsdruk.
Door het probleem te framen als een implementatievraagstuk verschuift de verantwoordelijkheid impliciet naar organisaties en professionals, terwijl de condities waarin zij opereren buiten beschouwing blijven.
Implementatieproblemen zijn vaak het symptoom van een stelsel dat fragmentatie, verantwoordingsdruk en continue herstructurering produceert.
Zonder die laag te adresseren, blijft “implementatiearmoede” een bestuurlijk comfortabel begrip dat vooral nieuwe interventies legitimeert — en daarmee precies datgene reproduceert wat het zegt te willen oplossen.