Uit onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) blijkt dat zorginstellingen zich niet aan de Wet zorg en dwang (Wzd) houden, zo meldde Skipr vorige week. De IGJ ziet nog veel zorginstellingen waar de deuren in het gebouw of op een afdeling op slot zijn. Of er zijn elektronische leefcirkels, camera’s of deurverklikkers die de bewegingsvrijheid beperken. Ook worden cliënten op hun kamer of in een aparte ruimte ingesloten.

Zorgvisie legde de lezers de stelling voor: “De Wzd is te streng, mensen met dementie moet je soms opsluiten.”

Op de stelling reageerden 45 mensen. 31 van het waren het met de stelling een, 14 dus niet. Op het complexe onderwerp, wordt genuanceerd gereageerd, vaak met slagen om de arm. Hieronder lichten we een deel van de reacties uit.

Veiligheid

Mensen die het met de stelling eens zijn, voeren verschillende redenen aan, de belangrijkste hiervan is veiligheid en het voorkomen van stress. “Er is zo’n grote kans dat het misgaat (is ook wel gebleken)”, schrijft een manager in de ouderenzorg. “Er wordt onderschat wat de impact ervan is op de toch al zwaar belaste zorgmedewerkers én naasten .”

“Voor hun eigen veiligheid en die van anderen moet je soms regelen dat ze niet overal heen kunnen en gebieden afbakenen”, stelt ook een ondersteuner van een cliëntenraad in de ouderenzorg. “Dat geeft mensen rust en duidelijkheid en dat is wat mensen met dementie nodig hebben. Dat is iets anders dan opsluiten op hun kamer. Met volledig open deur beleid lopen mensen gevaar, weten niet meer waar ze naar toe moeten, raken overzicht kwijt. Een afgebakend gebied geeft overzicht en een veilig gevoel voor mensen met dementie. Je hebt al amper zorgpersoneel, die kunnen niet dagelijks mensen (buiten op straat) gaan zoeken en in veiligheid brengen. Dan zit de rest vd afdeling alleen met alle gevolgen van dien. Het is niet werkbaar. Ga eens een half jaar werken op een pg afdeling dan zie je de praktijk. Typisch een beleid wat achter een bureau bedacht is door mensen die geen ervaring hebben op de werkvloer.”

Nuancering

Een deel van de reageerders benadrukt dat het niet zwart-wit is. “De Wzd is in intentie goed, maar in de praktijk knelt hij. De wet is niet te streng doordat opsluiten verboden is, maar doordat het zorgveld nog onvoldoende wordt geholpen om realistisch, werkbaar en persoonsgericht vrijheid en veiligheid te combineren. Mensen met dementie “opsluiten” mag nooit een uitgangspunt worden, maar een tijdelijke noodzakelijke maatregel kan wél, mits zorgvuldig onderbouwd”, aldus een ketenregisseur van een ketennetwerk dementie in de eerste lijn.

Tot slot een bestuurssecretaris in de ouderenzorg: “Hoewel de stelling erg zwart-wit is, neig ik toch naar ‘eens’. Ik sta helemaal achter de delen van de Wzd waarin geëist wordt dat de zorgaanbieder en familie goed nadenken over maatregelen die genomen worden. Wat weegt zwaarder; de maatregel of het risico. Dat is ten alle tijden een persoonlijke afweging bij de familie en een professionele afweging vanuit de zorgaanbieder. Daar zit soms een spanningsveld in. M.i. moet dan de motivatie voor de minst zware maatregel de voorkeur hebben, rekening houdend met de (on)mogelijkheden van de locatie en de omgeving. En daar wringt soms de schoen. Soms staat een locatie in een omgeving waar het buiten voor de bewoner risicovol is om zelfstandig buiten te zijn. Dan gaan ook andere aspecten meespelen zoals het feit dat de bewoner liever in een levendige omgeving verblijft dan in een rustige omgeving, dat familie in de buurt woont of dat de cultuur in het huis het beste past bij de bewoner. M.i. zou de Wzd daar veel meer rekening mee moeten houden. Maar opsluiten is sowieso een stap die we NIET moeten nemen. Er moet altijd nuancering mogelijk zijn.”

Rugdekking

Een deel van de mensen die het oneens zijn met de stelling, slaat aan op het gedeelte over de ‘te strenge Wzd’. “De Wzd biedt genoeg ruimte om waar nodig passende vrijheidsbeperkende maatregelen op te leggen”, schrijft een manager in de gehandicaptenzorg. “Het mooie van deze wet is dat het dwingt open te kijken naar een situatie en alle andere mogelijkheden te overwegen die de vrijheid niet inperken. Ik denk dat het succes van deze wet afhangt van het middenkader management. Wanneer medewerkers voldoende steun ervaren vanuit het MT om te experimenteren en weten dat ze rugdekking hebben wanneer het wel mis zou gaan, is cruciaal.

Autonomie

Verder benadrukken mensen vooral het belang van autonomie en bewegingsvrijheid. “De diagnose dementie was jarenlang het startsein van verlies van autonomie” stelt een verpleegkundige en kwaliteitsfunctionaris in de ouderenzorg. “Opname in het verpleeghuis betekende automatisch dat de deuren dicht waren; de voordeur, de afdelingsdeur en in sommige gevallen zelfs de slaapkamerdeur. Allemaal vanuit de goede bedoeling dat we de mens met dementie veiligheid willen bieden, maar wie zou er voor kiezen om in zo’n beperkte leefomgeving te willen verblijven? Mijn ervaring is dat mensen met dementie met een beetje hulp nog prima onderdeel kunnen zijn van de samenleving en dus ook de afdeling af kunnen en zelfs het verpleeghuis uit kunnen. Waar angst voorheen de richting bepaalde, zullen in de toekomst vertrouwen en verbinding de koers moeten zijn!”

Leer mensen goed kennen

Een bestuurder in de ouderenzorg: “Opsluiting in een kamer of op een afdeling lijkt mij niet goed en geeft vaak veel onrust onder degenen die opgesloten zijn. Denk je eens in, leef je eens in…. De deur van je kamer krijg je opeens niet meer open. Leefcirkels die ruim ingesteld zijn maken de drang om nog verder weg te willen gaan vaak veel minder: in de termen van de Wet zorg en dwang is er dan formeel nog steeds sprake van vrijheidsbeperking maar deze wordt niet zo beleefd. En ook een tuin waardoor je kunt dwalen zonder te verdwalen is fijn. Een track en tracesysteem kan helpen om iemand terug te vinden als er een risico is ontstaan met betrekking tot de veiligheid van de betrokkene.. Ik beschouw dat niet als vrijheidsbeperking. Maar vooral is het belangrijk uw mensen heel goed te kennen: Hoe ondersteun ik iemand die als gevolg van zijn ziekteproces onrustig is, terug wil naar iets dat er misschien al jaren niet meer is? Scheer ook niet iedereen over één kam; er zijn ook mensen met een gevorderde dementie die altijd een vast rondje lopen en weer terugkomen. Praat niet over mensen met dementie in termen van ” hij is ontsnapt”. Het is niet eenvoudig maar met veel inzet, kennis en inlevingsvermogen kunnen we een heel eind komen.”