Jesper Dros promoveerde op de prikkels die substitutie bevorderen en belemmeren. Uit zijn onderzoek blijkt dat bepaalde financiële prikkels substitutie tegenhouden en ook onzekerheid over de mededingingswet remmen substitutie af.

Dros stelt dat substitutie alleen met coherent beleid, aanhoudende monitoring en aanpassingen, een vlucht kan nemen.

Zorgvisie legde de lezers maandag 19 januari de stelling voor: ‘Een nieuwe minister van VWS moet vol inzetten op substitutie’. Er kwamen 26 reacties op de poll: 16 eens, 10 oneens.

Financiële prikkels

De meeste lezers die het eens zijn met de poll vinden zorg dichtbij beter dan in het ziekenhuis. Ze wijzen erop dat de financiële en beleidsprikkels niet daarop gericht zijn, en dat de volgende VWS-minister dat wel moet gaan regelen.

De sterkste mening kwam van een arts in de ouderenzorg, die schrijft: “Op deze manier doorgaan werkt niet. We moeten de zorg ook in de toekomst toegankelijk en op goed niveau houden. Alles wat nu uit het ziekenhuis gaat wordt alsnog wel zo bekostigd. Echt verschuiven van zorg naar eerste lijn is voor de tweede lijn in tijden van financiële krapte niet aantrekkelijk. Daarbij ontbreken ook goede betaaltitels voor behandeling in de eerste lijn. Zoals door de specialist ouderengeneeskunde of gz-psycholoog.”

Meer aandacht voor huisartsen

Lezers, zowel in het eens-kamp als in het oneens-kamp, vinden het vooral belangrijk dat de eerste lijn eerst goed geëquipeerd wordt voor er nog meer taken bij de huisartsen terechtkomen.

Een toezichthouder in de eerste lijn, die het eens is met de stelling, schrijft: “Je kunt het alleen maar mee eens zijn op inhoud. Maar let op de effecten voor de eerste lijn. Substitutie is al vrij succesvol zonder dat de capaciteit en infrastructuur gelijke tred hielden. Met de boodschap meer substitutie kun je zomaar iets in gang zetten waardoor de capaciteit tekortschiet.”

Meer wegen naar Rome

Daarnaast kaarten meerdere lezers aan dat ook preventie een goede route is om de zorguitgaven en de zorgvraag te verminderen. Ook digitaal kan er veel hulp geboden worden.

Twee lezers, beide uit de ouderenzorg, wijzen erop dat niet alle zorgvragen beantwoord moeten worden met een zorgantwoord. “Misschien hoeven we niet alles te hospitaliseren/institutionaliseren.”

De andere ouderenzorgadviseur schrijft: “Dit is alsnog erg zorggerelateerd en wanneer je één op één van tweede- naar eerste lijn gaat dan is dat enkel verschuiving van het probleem. Dit moet hand in hand gaan met anders kijken naar de zorg. Dus niet elke zorgvraag beantwoorden met een behandeling, maar kijken wat er echt nodig is. Ik denk dat de individuele zorgverlener dit echt al wel doet (wat zijn achterliggende oorzaken van een depressie, bijv. financiële schulden, eenzaamheid enz.). Maar in beleid, het financiële systeem, en vanuit overheid is hier echt te weinig aandacht voor.”

Substitutie of vertraging

In het oneens-kamp waarschuwen artsen met name ook voor dat substitutie alleen zin als de aandoening daar ook om vraagt. Anders is het vooral vertraging naar het alsnog verwijzen naar de tweede lijn.

Een revalidatiearts in het ziekenhuis heeft de hoop op substitutie opgegeven: “Al decennia zetten we in op de eerste lijn, het is een geloof geworden. Maar levert het ons nou echt zoveel op? Het lijkt erop dat het alleen maar vertraging oplevert!”

Een ziekenhuisarts waarschuwt: “We moeten juist expertise naar voren halen om te voorkomen dat iets een zorgprobleem wordt. Substitutie heeft als risico overbehandeling van lichte gevallen.”