NVZ-voorzitter Ad Melkert vroeg begin deze week demissionair minister Bruijn (VVD) van VWS middels een brandbrief stevige maatregelen te nemen tegen de ‘uitholling van het ziekenhuislandschap’.

In totaal reageerden 97 lezers op de poll en zijn de reacties bijna perfect verdeeld in voor en tegen. 53 procent (51 respondenten) is het eens met de stelling dat zbc’s de ziekenhuiszorg bedreigen. Daar tegenover staat een forse groep van 47 procent (46 respondenten) die het oneens is.

Scheiding groepen

De scheidslijn loopt niet alleen door de meningen, maar ook door de functiegroepen. De voorstanders van de stelling zijn overwegend werkzaam in ziekenhuizen, variërend van medisch specialisten tot bestuurders en verpleegkundigen. De ‘oneens’-groep is diverser samengesteld en bevat naast zorgpersoneel ook veel externe adviseurs, bestuurders uit andere sectoren en specialisten die in zbc’s werken.

Lezers die het eens zijn met de stelling wijzen vooral op cherry picking van de klinieken. Volgens hen plukken zbc’s de ‘krenten uit de pap’: de laag-complexe, planbare en winstgevende ingrepen bij relatief gezonde patiënten. De complexe, dure zorg en de 24-uurs acute diensten blijven achter bij de ziekenhuizen, die hierdoor financieel onder druk komen te staan. Een plastisch chirurg zegt hierover: “De ‘kleintjes’ betalen in de ziekenhuizen voor de ‘groten’. Planbare zorg is eenvoudiger en winstgevender te organiseren dan grote multitrauma klappers. Als de eersten wegvallen, loopt een ziekenhuis financieel leeg op de tweeden.”

Personele en opleiding

Naast financiële zorgen, is er grote frustratie over personeel en opleiding. Ziekenhuizen voelen zich verantwoordelijk voor het opleiden van nieuw personeel, terwijl zbc’s volgens critici profiteren van opgeleid personeel zonder zelf te investeren. “Deze zbc’s maken gebruik van dezelfde zorgprofessionals als de ziekenhuizen, maar leiden niemand op. Mede daardoor ontstaat schaarste aan personeel in de ziekenhuizen”, aldus een respondent. Ook wordt gesteld dat zbc’s personeel wegtrekken met betere arbeidsvoorwaarden en kantoortijden, waardoor de werkdruk in reguliere ziekenhuizen, die wel 24/7 diensten draaien, verder toeneemt.

Een ander zwaarwegend punt voor deze groep is de patiëntveiligheid en de continuïteit van zorg. Meerdere respondenten, waaronder een opvallend aantal oogartsen, geven aan dat zbc’s niet thuis geven bij complicaties of spoed buiten kantooruren. “Wij merken dat wij in de avond/nacht/weekend dienst gebeld worden over patiënten die bij een zbc onder behandeling zijn. Dit voelt niet eerlijk”, aldus een oogarts.

Innoveren

De groep die het oneens is met de stelling, ziet de kritiek van ziekenhuizen vaak als een teken van onvermogen om te innoveren en efficiënter te werken. Volgens hen zijn ziekenhuizen logge organisaties geworden waar de patiënt uit het oog is verloren door bureaucratie. Zbc’s worden juist geprezen om hun klantvriendelijkheid en hoge kwaliteit. Een medisch specialist die de overstap maakte naar een zbc, reageert fel: “Steek toch de hand in eigen boezem. (…) In ziekenhuizen is weinig aandacht voor efficiënt werken. In onze zbc werk ik nu met uitstekende patiënttevredenheid en met een veel lager complicatierisico dan in het oude ziekenhuis.”

Een belangrijk argument van de tegenstemmers is dat zbc’s en ziekenhuizen complementair zijn in een tijd van enorme wachtlijsten. “Zbc’s zijn geen parasieten; ze zijn een antwoord op capaciteitstekorten. Ze ontlasten ziekenhuizen”, stelt een CCO en voormalig zbc-eigenaar. Het idee is dat als zbc’s de planbare ‘bulk’ overnemen, ziekenhuizen zich kunnen focussen op hun kerntaak. “Stop met geld verdienen aan te dure laag-complexe zorg in het ziekenhuis die capaciteit vreet”, schrijft een plastisch chirurg.

Lezers leggen de schuld ook niet bij zbc’s, maar bij het zorgstelsel en de verzekeraars. Zij stellen dat de financieringsstructuur de werkelijke ‘nagel aan de doodskist’ is. Ziekenhuizen zouden direct gecompenseerd moeten worden voor hun acute functies via beschikbaarheidsbijdragen, in plaats van dit te kruissubsidiëren met eenvoudige ingrepen. “De nagel is niet de zbc, maar de financieringsinfrastructuur”, zegt een AIOS Radiologie.