Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

SCP en CPB zien afwentelrisico's bij hervorming langdurige zorg

De hervormingen in de langdurige zorg bieden mogelijkheden voor meer doelmatigheid, maar ook risico’s op ongewenste uitkomsten zoals het afwentelen van zorg. Dat concluderen analisten van het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in hun vandaag gepubliceerde onderzoek naar de hervorming van de AWBZ.
SCP en CPB zien afwentelrisico's bij hervorming langdurige zorg
Foto: iStock

De bureaus onderzochten de effecten van de grote stelselwijziging in de care waarbij begeleiding naar de gemeenten ging, persoonlijke verzorging en verpleging naar de Zorgverzekeringswet (Zvw) en zware zorg naar de Wet Langdurige zorg (Wlz). In de Wmo en Zvw zien de onderzoekers naast mogelijkheden voor doelmatigheid ook risico's op onbedoelde effecten. Zoals verschraling van de zorg, hoge eigen bijdragen of afwenteling van zorg op andere domeinen. 'Of die onbedoelde effecten daadwerkelijk optreden kan pas worden aangegeven na verloop van tijd als de hervormingen en de daarmee gepaard gaande keuzes zijn uitgekristalliseerd.'

Afwentelgedrag

De onderzoekers  bieden concrete voorbeelden van afwentelgedrag in hun rapport. 'De gemeente kan proberen te besparen door er bij een cliënt, met een zware zorgvraag, op aan te dringen om een Wlz indicatie aan te vragen, zodat de gemeente dan geen ondersteuning uit de Wmo hoeft te leveren. Zorgverzekeraars hebben geen directe invloed op de cliënt, maar kunnen de zorgaanbieders prikkelen om zuinig om te gaan met zorg, bijvoorbeeld door de budgetten te maximeren. Zorgaanbieders kunnen dan bij een beperkt budget voor extramurale zorg bestaande cliënten voorstellen een Wlz-indicatie aan te vragen of nieuwe cliënten naar een andere zorgaanbieder sturen. In het nieuwe zorgstelsel zijn verschillende van dit soort prikkels tot afwenteling aanwezig.'

Veranderingen voor de klant

Voor de cliënten zelf zijn door de hervormingen meer nadruk komen te liggen op het aanleren van zelfstandigheid, op het inschakelen van mantelzorg of het eigen sociale netwerk en, bij de Wmo, op algemene voorzieningen. 'Dit alles leidt tot minder maatwerkvoorzieningen voor de cliënt. Ook zijn de regels rondom de eigen bijdragen veranderd. Het zal enige tijd vergen voordat de cliënt gewend is aan deze nieuwe situatie.'

Advies

Het SCP en CPB adviseren de regering om te onderzoeken hoe de eigen bijdragen in de drie domeinen beter op elkaar kunnen worden afgestemd. 'De eigen bijdragen zijn afgeschaft voor de wijkverpleging, gewijzigd voor ondersteuning uit de Wmo en gehandhaafd voor de Wlz. Dit kan er toe leiden dat de cliënt uitwijkt naar de voor hem of haar goedkope wijkverpleging. Maatschappelijk gezien kan dit echter ongewenst zijn.'

Samenwerking

Bovendien spreken de onderzoekers hun hoop uit dat door regionale samenwerking en projecten met 'shared savings' er niet afgewenteld wordt maar juist doelmatig gewerkt wordt over de grenzen van de zorgdomeinen heen. 'Goede samenwerking en afstemming tussen zorgpartijen kan het risico op afwentelgedrag verminderen en een doelmatige inrichting van de zorg bevorderen. Bij samenwerking kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het gezamenlijk inkopen van zorg en de mogelijkheid budgetten te delen. Dat laatste gebeurt alleen nog op zeer beperkte schaal en op experimentele basis. Op dit moment is het te vroeg om te beoordelen hoe groot het probleem van de afwenteling is. Monitoring van de verschillende markten kan eventuele structurele problemen tijdig opsporen.'

Transitie langdurige zorg

De AWBZ gaat in delen over naar de Wmo en de Zorgverzekeringswet. Ook de Participatiewet en de Wet jeugdzorg worden gedecentraliseerd. Hoe verloopt deze enorme stelselwijziging?

Of registreer u om te kunnen reageren.

Zorgvisie is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden