Exclusief toegankelijk Registreer voor toegang tot Zorgvisie.nl Lees meer

‘Zonder patiëntveiligheid wordt het niets’

Patiëntveiligheid is de essentie van het werk van ziekenhuizen. ‘Zonder aandacht voor patiëntveiligheid wordt het niets’, zei Hans Schoo, hoofdinspecteur curatieve zorg IGZ, op het Zorgvisie Executive Seminar over patiëntveiligheid.
HansSchooTwitter450.jpg
Hoofdinspecteur curatieve zorg Hans Schoo met het nieuwe Handboek Patiëntveiligheid van uitgeverij De Tijdstroom.

Ziekenhuizen hebben de afgelopen decennia veel bereikt als het gaat om patiëntveiligheid. Zo veel is wel duidelijk op het Executive Seminar Patiëntveiligheid dat Zorgvisie samen met De Tijdstroom heeft georganiseerd op 8 november in Bunnik.
Job Kievit (67), chirurg en hoogleraar kwaliteit van zorg in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), vertelt dat hij als aio zijn tweede darmoperatie al als eerste operateur moest doen. De eerste keer had hij vooral meegekeken. Toen hij tegensputterde dat dit vanuit patiëntveiligheid gezien misschien wel een erg grote stap ineens was, wierp zijn opleider tegen: ‘Dus je vindt dat je niet geschikt bent voor dit vak?’ De cultuur in ziekenhuizen was indertijd totaal anders, vervolgt Kievit: ‘Wij maken geen fouten, wij hebben geen complicaties, dat was de mentaliteit.’

Halveren vermijdbare medische schade
Een enorme mijlpaal vormde het rapport To err is human dat het US Institute of Medicine in 1999 publiceerde. Ziekenhuizen zijn inherent onveilig. Elke dag worden er fouten gemaakt. Experts schatten dat er destijds 98.000 vermijdbare doden waren in Amerikaanse ziekenhuizen. Onderzoek van NIVEL en EMGO+ toonden aan dat dit in Nederland niet anders was. Brancheorganisaties, sommige schoorvoetend, stelden in 2005 als doel om de vermijdbare schade te halveren, vertelt Rob Dillmann, bestuursvoorzitter Isala en voorzitter van de redactie van het Handboek Patiëntveiligheid van Uitgeverij De Tijdstroom. De publicatie van het handboek, dat alle actuele kennis over patiëntveiligheid, is aanleiding voor het congres.

Op weg naar nul medische fouten
Dillmann vindt dat de sector toe is aan een nieuwe ambitieuze stap. ‘Waarom leggen we de lat niet hoger en streven we naar zero deffects?’ Patiëntveiligheid draait volgens Dillmann om radicale transparantie op uitkomsten, een rechtvaardige cultuur waarin fouten bespreekbaar zijn. Hij gelooft in het inbouwen van veiligheid in de werkprocessen in plaats van controle achteraf. En eenvoudiger meten dan nu gebeurt. Zo’n 25 bepalende parameters zijn voldoende om te beoordelen of een ziekenhuis veilig is, zegt Kievit in zijn lezing. Zijn opvolger in het LUMC, chirurg Abbey Schepers, vertelt hoe de vaatchirurgen structureel kwaliteitsbesprekingen organiseren om de zorg te verbeteren.

Patiëntveiligheid, cultuur en gedrag
Hans Schoo, hoofdinspecteur IGZ, juicht de toenemende belangstelling voor patiëntveiligheid enerzijds toe, maar anderzijds verrast het hem ook want veiligheid behoort altijd topprioriteit te zijn in ziekenhuizen. ‘Patiëntveiligheid is de essentie van het werken in ziekenhuizen. Zonder patiëntveiligheid wordt het niets.’ Schoo vindt dat ziekenhuizen niet te eenzijdig moeten focussen op calamiteiten om te verbeteren. Het aantal incidenten, bijna-incidenten en risicovolle gebeurtenissen zijn een veelvoud van het aantal calamiteiten en bevatten ook waardevolle lessen. Schoo benadrukt het belang van een just culture en het bijbehorende gedrag van artsen voor patiëntveiligheid.

Grote verschillen in kwaliteit
Dat ziekenhuizen, ondanks de grote stappen voorwaarts zoals de halvering van vermijdbare fouten, nog een lange weg hebben te gaan, blijkt uit de lezing van Cordula Wagner, algemeen directeur bij het NIVEL en bijzonder hoogleraar patiëntveiligheid bij VUmc. Ze heeft onderzocht hoe goed ziekenhuizen protocollen naleven. De verschillen tussen ziekenhuizen blijken gigantisch. De vijf achterblijvende ziekenhuizen scoren 0 procent als het gaat om medicatieverificatie na ontslag. De vijf beste ziekenhuizen variëren tussen 25 en 85 procent naleving.

Aanspreekcultuur ontbreekt
Ook het verhaal van Wim Schellekens, oud-hoofdinspecteur IGZ, toont aan dat er nog een groot verbeterpotentieel is. Met Gerrit van der Wal, oud-inspecteur-generaal IGZ, bracht hij de kwaliteit van zorg in kaart bij zeven ziekenhuizen met fusieplannen. De lijst aan tekortkomingen van de zeven ziekenhuizen, niet de minsten, is lang. Vaak ontbreekt een aanspreekcultuur, bestuurlijke verantwoordelijkheid voor kwaliteit wordt gedumpt op de werkvloer zonder dat de bestuurder kwaliteitsrapportages ontvangt, onduidelijkheid over wie de hoofdbehandelaar is, specialisten die weigeren naar het ziekenhuis te komen als de aio dat vraagt en daar mee wegkomen, onveilige medicatietoediening, et cetera. Er ontbreekt een cultuur van safety first en never again als er fouten zijn gemaakt.
Jan Vesseur, een andere oud-hoofdinspecteur IGZ en ervaringsdeskundige als patiënt, houdt een vlammend betoog om patiënten serieus te nemen. ‘Informeer ze tijdig, communiceer met ze, neem ze serieus, deel het patiëntendossier en betrek ze bij het behandelplan.’

Geen meldplicht fouten in België
Vlak over de grens, in Vlaanderen, is  het allemaal heel anders, leert de Belg Kris Vanhaecht. Hij doceert kwaliteit en patiëntveiligheid aan het Leuvens Instituut voor Gezondheidszorgbeleid KU Leuven en is verbonden aan het Erasmus Centrum voor Zorgbestuur, waar hij docent is van het IMAGINE2-programma. Belgische ziekenhuizen hebben geen meldplicht als het gaat om calamiteiten. ‘Er is een zware onder onderrapportage. De ernstigste fouten worden niet gemeld. Wij hebben behoefte aan een strengere inspectie.’ Kern van zijn verhaal is de impact van calamiteiten, complicaties en fouten op zorgverleners en ziekenhuizen. Een deel van de artsen en verpleegkundigen ligt er wakker van. Ze zijn bang om nieuwe fouten te maken en doen onnodige onderzoeken. Ze nemen de stress mee naar huis en hebben soms last van flashbacks. Ze hebben hulp en ondersteuning nodig. ‘We hebben een cultuur nodig waarin bespreken van fouten heel normaal is’, aldus Vanhaecht.

Patiëntveiligheid
Patiënten en cliënten moeten kunnen rekenen op veilige zorg. Soms gaan er dingen mis en dat leidt tot incidenten en calamiteiten. Zorginstellingen zijn verplicht calamiteiten te melden bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Evenals een patiënt of diens naaste kan de Inspectie een tuchtzaak aanhangig maken.
Bekijk het dossier

Of registreer u om te kunnen reageren.