Langer thuiswonen is het mantra van het nieuwe kabinet door toenemende vergrijzing en een groeiend gebrek aan capaciteit in de (ver)zorg(ingshuizen). Het overgrote deel van de oudere volwassenen wil dat ook. Maar het langer thuiswonen leidt met het huidige niet-passende woonaanbod tot meer zorgkosten.

Zo gaf de helft van 55-plussers in 2023 al aan moeite te hebben met het uitvoeren van huishoudelijke activiteiten. Van de 75-plussers krijgt meer dan de helft al dagelijkse hulp. Hulp die nodig is omdat het sociale netwerk van oudere volwassenen afneemt naarmate zij ouder worden. Omdat oudere volwassenen hier niet vroegtijdig in investeren, valt er een gat als hun mentale en/of fysieke gezondheid het laat afweten. Daardoor komt er op lokaal niveau meer druk te liggen op het bouwen van geschikte woningen voor de oudere doelgroep. Zoals thuiszorgvoorzieningen, mantelzorg door familie en buren en lokale voorzieningen in de wijk.

Nauwelijks uitvoerbaar

In het overgrote deel van de gemeenten is deze opdracht in de praktijk nauwelijks uitvoerbaar. De belangrijkste oorzaak is de gebrekkige samenwerking tussen de verschillende domeinen die hierop van invloed zijn. Met name het sociale, fysieke en zorg- en gezondheidsdomein, inclusief e-healthprogramma’s. Als die afstemming intern al tekortschiet, wordt samenwerking met externe partners zoals woningcorporaties, zorginstellingen, architecten en kennisinstellingen helemaal lastig.

Er is een harde scheiding tussen expertises die elkaars taal niet spreken. De samenwerking stagneert doordat er niet wordt gekeken naar de gezamenlijke baten voor de gemeente, uiteenlopende individuele baten van zachte waarden – zoals leefkwaliteit of welzijn – versus harde financiële waarden. Er is angst voor hogere kosten en een langere realisatietijd.

Hierdoor worden ouderenwoningen gebouwd zonder een supermarkt, openbaar vervoersvoorziening of sociale ruimtes voor ontmoetingen op loopafstand. Over de integratie van (sociale) technologie om bijvoorbeeld vroegtijdig dementie te signaleren of preventief eenzaamheid aan te pakken is al helemaal niet nagedacht. Al met al een zorgkostenfabriek in de dop. Want bij het ontbreken van een sociaal vangnet, wordt de zorg overvraagd. Dan is bijvoorbeeld een directe toename in de al overbelaste huisartsenzorg te zien.

Uitzonderingen

Er zijn uitzonderingen waarin domeinoverstijgende samenwerking wel plaatsvindt. Maar daarin gaat de opgedane kennis en ervaring vaak weer verloren doordat het meestal in pilotvorm wordt gegoten. De opgedane learnings worden niet vastgelegd. Een gemiste kans voor de gemeenten. Zowel voor de gezondheid en het welzijn van hun bewoners, als voor de kennis en expertise van eigen medewerkers.

Bouw oudervriendelijke leefomgevingen

Bouw dus geen ouderenwoningen puur op basis van aantallen, maar bouw oudervriendelijke leefomgevingen. Wijken waarin sociale ontmoetingen, zorgvoorziening en technologische ondersteuning vanaf het begin worden meegenomen in de plannen. Samenwerking moet ingericht worden op domeinoverstijgende doelen die gemeentebreed worden gedragen. Zoals in het Woonzorgchallenge project, waarin gemeenten, ontwerpers en zorgorganisaties vanaf de start met elkaar optrekken.

Samenwerking tussen het sociale, fysieke, zorg-, en gezondheidsdomein is cruciaal. Daarin is kennismaken vanuit collegiaal oogpunt al waardevol. Organisatorisch kan een regionaal innovatie- of stimuleringsfonds het duwtje in de rug zijn. Dat biedt financiële ruimte om in lokale contexten gezamenlijk projecten op te zetten. Vanuit verschillende expertises.

Ruimte

Op basis daarvan kunnen succesvolle projecten ook herhaald en opgeschaald worden. Door letterlijk ruimte te creëren om een sociaal netwerk op te bouwen, ontlast je daadwerkelijk de zorg. Én je vergroot de kwaliteit van leven voor burgers nu en in de toekomst.

Alleen dan kunnen gemeenten de langer thuiswoon-ambitie van het kabinet verzilveren.

Door Margo van Kemenade, associate lector Robotica, Elke Miedema, architect en docent-onderzoeker Gebouwde omgeving, en Huub Purmer, docent-onderzoeker Empowerment & Professionalisering, allen werkzaam bij Hogeschool Inholland.