Bijna op het allerlaatste moment zwichtte staatssecretaris Eugène Heijnen van Financiën alsnog voor druk uit de Tweede Kamer. Ook in 2026 zullen geen boetes worden uitgedeeld aan instellingen die gebruikmaken van zelfstandigen.

Stelling

Zorgvisie ontving in totaal 94 reacties op de stelling dat dit uitstel een slecht besluit is. De sector blijkt diep verdeeld, maar de frustratie overheerst. 60 respondenten zijn het eens met de stelling en vinden het uitstel een kapitale fout. Een aanzienlijke minderheid van 34 respondenten is het oneens.

Het kamp dat het besluit hekelt, stelt dat de overheid zich onbetrouwbaar opstelt en organisaties straft die wél hun verantwoordelijkheid hebben genomen (‘de brave Hendrik wordt gestraft’). Het kamp dat het uitstel toejuicht, betoogt dat de huidige regels onuitvoerbaar zijn en dat strikte handhaving nu zou leiden tot een exodus van zorgverleners en een infarct in de zorgplanning.

‘De dood in de pot’

De grootste groep respondenten reageert woedend. Dit zijn voornamelijk bestuurders, HR-directeuren en managers in de ouderenzorg en gehandicaptenzorg. Een gevoel van verraad overheerst. Velen van hen hebben het afgelopen jaar, soms met veel pijn en moeite, zzp’ers de wacht aangezegd of dure detacheringsconstructies afgebouwd om te voldoen aan de wet.

Nu de handhaving wordt verzacht, voelen zij zich in de steek gelaten. “Het beloont slecht gedrag en uitstelgedrag van organisaties”, reageert een bestuurder in de ouderenzorg. De bestuurder voegt daaraan toe dat “het voor de organisaties die wel hun verantwoordelijkheid hebben genomen een naar signaal is, zeker ten aanzien van de medewerkers van wie veel is gevraagd in deze overgang”.

‘Onbetrouwbare overheid’

De term ‘onbetrouwbare overheid’ valt in bijna elke reactie van dit kamp. Bestuurders waarschuwen dat dit zwalkende beleid de geloofwaardigheid van Den Haag ernstig aantast. Een ceo van een ziekenhuis is snoeihard over de gang van zaken. “Wel grote populistische uitspraken, maar als puntje bij paaltje komt blijkt het niet te kunnen, lukken of mogen. Amateurs”, zo klinkt het.

Ook een bestuurder in de gehandicaptenzorg vreest voor de langetermijneffecten en noemt het besluit de dood in de pot voor alle instellingen die heel hard hebben gewerkt aan nul zzp. “Zo krijgen we voormalig zzp’ers nooit in loondienst. Wat een slecht en slap besluit”, luidt het oordeel.

Daarnaast wijzen de voorstanders van handhaving op het financiële aspect en de solidariteit. Zij zien zzp-inzet als kostenopdrijvend en ondermijnend voor de vaste teams. “Het is oneerlijk ten opzichte van hen die al maatregelen hebben getroffen”, stelt een ex-bestuurder.

‘Beter ten halve gekeerd’

De groep die het oneens is met de stelling waarschuwt voor de praktische realiteit. Deze groep bestaat uit een mix van zzp’ers, zorgmanagers en bestuurders van organisaties die zwaar leunen op flexibele schillen.

“Het piept en kraakt in de zorg”, schrijft een lid van de raad van bestuur van een ziekenhuis. “Handhaven klinkt goed, maar betekent ook dat patiënten er last van krijgen. Waar het nog niet helemaal gelukt is, hebben ze er waarschijnlijk net zo hard voor gewerkt. Geef het nog wat tijd.”

Wetgeving onduidelijk

Het belangrijkste argument van dit kamp is dat de wetgeving onduidelijk is en niet aansluit bij de praktijk van de zorgvloer. Veel respondenten geven aan dat het onderscheid tussen schijnzelfstandigheid en ondernemerschap nog steeds te vaag is.

Een senior-beleidsadviseur in de thuiszorg stelt dat zolang hier geen helder antwoord op is, organisaties die niet zonder de flexibele inzet kunnen, toch nog worden geconfronteerd met boetes. Men is bang dat rigide handhaving professionals de sector uitjaagt. “Echte zzp’ers moeten door kunnen gaan en de overheid moet stoppen om ze weg te pesten”, reageert een persoonlijk begeleider. De angst is dat zzp’ers niet zullen kiezen voor loondienst, maar de zorg volledig zullen verlaten.

Detacheringsbureaus

Ook wijzen respondenten op de onbedoelde neveneffecten van de strikte regels. Een adviseur in de ouderenzorg schetst een schrijnend beeld waarbij zzp’ers nu gedwongen worden tot loondienst bij detacheringsbureaus, vaak tegen hun zin en met verlies van autonomie.

“Veel echte ondernemers worden nu gedwongen om in dienst te gaan bij het bureau waar ze vanwege een relatiebeding niet weg kunnen. Arbeidsongeschiktheid of verzuim ligt op de loer”, waarschuwt de adviseur. “Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Er zit nul komma nul visie op de arbeidsmarkt achter de huidige regels”, vat een manager in de ouderenzorg het samen.