Bekostiging

Bekostiging zorg
Foto: Fotolia

Bekostiging en financiering van de zorg

De zorg wordt voor een groot deel betaald door de nominale premies die burgers betalen voor de verplichte basisverzekering. Daarnaast draagt de rijksoverheid bij in de vorm van belastingen. Alles bij elkaar ging er in 2016 zo’n 96 miljard euro om in de zorg. Daarvan liep 41,8 miljard euro via de Zorgverzekeringswet en 17,9 miljard via Wet langdurige zorg. Meer

De bekostiging van de zorg loopt via vier wetten: de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wet langdurige zorg (Wlz), de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet. Ziekenhuizen, curatieve ggz en wijkverpleging vallen onder de Zvw. Zorgverzekeraars voeren deze wet uit. Dat betekent dat zij zorg van goede kwaliteit tegen een redelijke prijs moeten inkopen. Intramurale zorgaanbieders in de ouderenzorg, gehandicaptenzorg en de ggz vallen onder de Wlz. Hier zijn zorgkantoren de regisseurs. De huishoudelijke zorg en begeleiding aan huis is het domein van gemeenten. Daarnaast kunnen mensen hun eigen zorg regelen via het persoonsgebonden budget (pgb). De groeiende zorguitgaven is een permanente bron van zorg bij beleidsmakers. Die is te wijten aan de vergrijzing, de voortschrijdende medische technologie en de stijging van de lonen. Om de uitgaven te beheersen, is er een constante druk op de tarieven en een strijd om geld.

Zorgverzekeringswet

De Zorgverzekeringswet verplicht burgers om een basisverzekering af te sluiten bij een zorgverzekeraar. De toegankelijkheid van zorg is gegarandeerd doordat verzekeraars acceptatieplicht hebben voor de basisverzekering. Verzekeraars concurreren met elkaar om verzekerden. Ze proberen ieder jaar een scherpe premie te stellen. Daarvoor hebben ze jarenlang de basisverzekering onder de kostprijs aangeboden. Grote verzekeraars geven aan dat ze willen stoppen met de subsidiëren van de zorgpremie. De verwachting is dat de premie de komende jaren snel gaat stijgen. Die is jaarlijks ongeveer 1.300 euro. Daarnaast kunnen burgers een aanvullende verzekering nemen.
Werknemers betalen premies via hun loon. Voor een modale werknemer is dat ruim 4.000 euro per jaar. Ook werkgevers betalen mee. Ook zij dragen premies af voor de basisverzekering. Voor een eerlijke concurrentie hebben verzekeraars het vereveningsstelsel, waarbij verzekeraars met relatief veel zieke verzekerden financiële compensatie krijgen. Minister Edith Schippers van VWS heeft de compensatie achteraf afgeschaft, waardoor het risico voor verzekeraars is toegenomen. Dat prikkelt hen tot kostenbeheersing.

Dbc-bekostiging

Ziekenhuizen werken al jaren met het systeem van dbc-bekostiging. Een dbc, ofwel een diagnosebehandelingscombinatie, hangt een prijskaartje aan een bepaalde behandeling. Een paar jaar geleden waren er nog circa 30.000 unieke dbc’s. Toen startte de overheid het traject ‘Dbc’s op weg naar transparantie’ (DOT). Nu zijn er nog ruim 4.400 dbc-zorgproducten. De NZa bepaalt de tarieven in het zogeheten a-segment, circa 30 procent van alle dbc’s. De tarieven van de rest van de dbc’s komen tot stand in onderhandelingen tussen ziekenhuizen en verzekeraars. Minister Schippers wil dat ziekenhuizen die tarieven openbaar maken. Kritiek op de dbc-bekostiging is dat het medisch specialisten aanzet tot het leveren van zo veel mogelijk zorg, deels wellicht overbodig. Ook de curatieve ggz werkt met dbc’s, maar psychiaters en psychologen zijn daar erg ontevreden over. De NZa werkt aan een nieuw bekostigingssysteem voor de ggz.

Wlz-regime

Tot 2015 vielen zorgaanbieders in de intramurale zorg onder de AWBZ. Deze is in 2015 opgegaan in de Wlz. Het gaat om langdurige intensieve zorg, vaak in combinatie met wonen. Zorgkantoren verdelen het geld dat de overheid beschikbaar stelt in het budgettair kader zorg (BKZ). We geven in Nederland in vergelijking met het buitenland veel geld uit aan de langdurige zorg; daar wordt meer geregeld via mantelzorg en eigen betalingen. Om de kosten te beheersen, voert de overheid het beleid om ouderen langer thuis te laten wonen. Lichte vormen van zorg worden niet meer vergoed. Dat heeft geleid tot een snelle afbouw van verzorgingshuizen. Zorgaanbieders zijn hierdoor in financiële problemen gekomen. De bekostiging in de Wlz heet zorgzwaartefinanciering. Voor bewoners die een zwaardere zorgvraag hebben, krijgen zorgaanbieders meer geld. Er zijn tien categorieën van zorgzwaartepakketten (zzp’s). De NZa is momenteel bezig met een groot onderzoek om de zzp-tarieven aan te passen. De zorgvraag van verpleeghuisbewoners wordt steeds zwaarder, doordat ouderen langer thuis wonen en met complexere problemen in het verpleeghuis komen.

Wmo

De huishoudelijke verzorging en begeleiding is overgeheveld van de AWBZ naar de Wmo. Gemeenten hebben veel beleidsvrijheid over hoe ze de Wmo-zorg organiseren. De overheveling van de zorgtaken naar gemeenten ging gepaard met forse bezuinigingen. Gemeenten speelden die weer door naar zorgaanbieders, waardoor die vaak tarieven kregen die onder de kostprijs lager. Dat kon natuurlijk niet goed gaan. Thuiszorgaanbieders ontsloegen vaste krachten om hen vervolgens in te huren als goedkopere alfahulpen. Ook kwam er een ontslaggolf en gingen zorgaanbieders failliet. Werkgevers, vakbonden en het ministerie van VWS sloten een akkoord over kostendekkende tarieven.

Uitgelicht

Achtergrond

Vendrik: ‘Zorg moet bekostiging simpeler maken’

De curatieve zorg doet er goed aan de bekostiging simpeler te maken.
Nieuws

Achmea voorziet forse stijging zorgpremie

Om de zorgpremie kostendekkend te maken, is een stijging van circa 20 euro per maand nodig, zegt Achmea-bestuursvoorzitter Willem van Duin.
Achtergrond

‘Onderschrijding zorguitgaven is tijdelijke luxe’

Strenge beheersing van zorguitgaven werkt alleen als zorgverzekeraars meer bij de goede zorgaanbieders inkopen en minder bij de slechte. Minder patiënten helpen, zoals nu gebeurt, biedt slechts tijdelijk soelaas.
Achtergrond

Miljarden uit de verkiezingsbeloftes op een rij

De miljardenbeloftes van Kamerfracties op een rijtje.

Meest gelezen

DELEN
Bart Kiers
Bart Kiers
Bart Kiers schrijft zowel over cure als care. Zijn aandachtsvelden zijn de ziekenhuizen, medisch specialisten, wijkverpleging en ouderenzorg.